TQ bên bờ khủng hoảng: Khi chuyện người trẻ "bao giờ kết hôn" trở thành nỗi lo mang tầm cỡ quốc gia

Hồng Anh |
TQ bên bờ khủng hoảng: Khi chuyện người trẻ "bao giờ kết hôn" trở thành nỗi lo mang tầm cỡ quốc gia
TQ bên bờ khủng hoảng: Khi chuyện người trẻ "bao giờ kết hôn" trở thành nỗi lo mang tầm cỡ quốc gia
Ảnh minh họa: CNN

Giới chức Trung Quốc đã tích cực ban hành các chính sách nhằm khuyến khích người trẻ kết hôn, sinh con, nhưng đến nay những biện pháp này vẫn chưa có hiệu quả.

Hai năm trước, Joanne Su từng lo lắng khi chuẩn bị bước sang tuổi 30.

Su là nhân viên của một công ty thương mại nước ngoài ở thành phố Quảng Châu, miền Nam Trung Quốc, có thu nhập khá và thường dành cuối tuần để đi chơi với bạn bè. Nhưng đối với Su và cha mẹ cô, một cuộc sống như vậy là chưa đủ - chỉ vì cô vẫn còn độc thân.

"Hồi đó, tôi cảm thấy tuổi 30 là một ngưỡng quan trọng của cuộc đời. Khi cái ngưỡng này tiến đến gần hơn, tôi đã phải chịu áp lực rất lớn từ cả cha mẹ và bản thân trong việc tìm đối tượng phù hợp để kết hôn", Su nói.

Năm nay, Su đã bước sang tuổi 31 và vẫn độc thân, nhưng cô nói rằng cô không còn lo lắng nữa. "Có ích gì khi phải cố gắng chịu một cuộc sống tạm bợ với một người mà bạn không thích, và sau đó ly hôn trong vài năm? Điều đó chỉ tổ lãng phí thời gian", cô nói.

Giống như Su, ngày càng nhiều người trẻ tại Trung Quốc chọn cách trì hoãn hoặc hoàn toàn "trốn tránh" hôn nhân. Lần đầu tiên trong vòng 6 năm, số người Trung Quốc kết hôn đã giảm đến 41% - từ 23,8 triệu người vào năm 2013 xuống còn 13,9 triệu người vào năm 2019, theo số liệu do Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố.

TQ bên bờ khủng hoảng: Khi chuyện người trẻ bao giờ kết hôn trở thành nỗi lo mang tầm cỡ quốc gia - Ảnh 1.

Ảnh minh họa: Getty

Theo các quan chức và chuyên gia xã hội học của Trung Quốc, một phần lí do gây ra tình trạng sụt giảm này là do các chính sách nhằm hạn chế sự gia tăng dân số của Trung Quốc trong nhiều thập kỷ, khiến cơ cấu dân số thay đổi và tỉ lệ người trẻ trong tuổi kết hôn giảm đi.

Tuy nhiên, đây cũng là kết quả của việc người trẻ thay đổi thái độ đối với hôn nhân, đặc biệt là những phụ nữ trẻ - những người ngày càng mất niềm tin vào hôn nhân vì vấn nạn bất bình đẳng giới vẫn còn tồn tại.

Một số trường hợp cực đoan thậm chí còn lăng mạ vợ trên mạng xã hội là "con lừa đã kết hôn" - cụm từ xúc phạm dùng để chỉ những người vợ phải tuân theo các quy tắc gia trưởng trong hôn nhân, Xiao Meili, một nhà hoạt động tích cực trong phong trào nữ quyền của Trung Quốc, cho biết.

TQ bên bờ khủng hoảng: Khi chuyện người trẻ bao giờ kết hôn trở thành nỗi lo mang tầm cỡ quốc gia - Ảnh 2.

Xiao Meili

"Hành động công kích cá nhân này là sai trái, nhưng đó lại là điều khiến nhiều người cảm thấy sợ hãi", Xiao nói.

Đối với Bắc Kinh, tỷ lệ kết hôn giảm là một vấn đề đáng lo ngại.

Ông Yang Zongtao, một quan chức của Bộ Nội chính Trung Quốc, cho biết: "Hôn nhân và sinh sản có mối liên hệ chặt chẽ. Tỷ lệ kết hôn giảm sẽ ảnh hưởng đến tỷ lệ sinh, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội".

"Vấn đề này cần được ưu tiên giải quyết", ông Yang cho biết thêm rằng Bộ Nội chính sẽ "cải thiện các chính sách xã hội liên quan và tăng cường các nỗ lực tuyên truyền cho người dân về giá trị tích cực về tình yêu, hôn nhân và gia đình."

"Có ích gì khi phải cố gắng chịu một cuộc sống tạm bợ với một người mà bạn không thích, và sau đó ly hôn trong vài năm? Điều đó chỉ tổ lãng phí thời gian"

Joanne Su, 31 tuổi, nhân viên của một công ty thương mại nước ngoài ở thành phố Quảng Châu

Những con số báo động

Năm 2019 đánh dấu năm thứ 6 liên tiếp Trung Quốc chứng kiến tỷ lệ kết hôn giảm xuống còn 6,6/1.000 người - nghĩa là giảm 33% so với năm 2013, và là mức thấp nhất trong 14 năm qua, theo số liệu của Bộ Dân chính Trung Quốc.

Các quan chức Trung Quốc cho rằng sự sụt giảm này là do số người trong độ tuổi kết hôn giảm vì chính sách một con từng được áp dụng từ năm 1979 để kiểm soát dân số Trung Quốc.

Tuy nhiên, thực tế là các nhà nhân khẩu học đã cảnh báo trong nhiều năm qua về nguy cơ khủng hoảng dân số rình rập. Năm 2014, dân số trong độ tuổi lao động của Trung Quốc bắt đầu giảm lần đầu tiên sau hơn 3 thập kỷ, khiến giới chức Trung Quốc vô cùng lo ngại.

Vào năm 2015, chính phủ Trung Quốc tuyên bố sẽ chấm dứt chính sách một con và cho phép các cặp vợ chồng sinh hai con. Quyết định này bắt đầu có hiệu lực vào ngày 1/1/2016, nhưng cả tỷ lệ kết hôn và tỷ lệ sinh vẫn tiếp tục giảm. Từ năm 2016 đến năm 2019, tỷ lệ sinh giảm từ 13/1.000 xuống còn 10/1.000.

Tình trạng này không chỉ diễn ra ở Trung Quốc. Trên toàn cầu, tỷ lệ kết hôn đã giảm trong vài thập kỷ qua, đặc biệt là ở các nước phát triển phương Tây. Wei-Jun Jean Yeung, nhà xã hội học tại Đại học Quốc gia Singapore, người đã nghiên cứu vấn đề hôn nhân và gia đình ở các nước châu Á, cho biết so với các nước Đông Á khác như Nhật Bản và Hàn Quốc, Trung Quốc vẫn có tỷ lệ kết hôn cao nhất.

Tuy nhiên, các quốc gia khác trên thế giới đều không áp dụng chính sách kiểm soát tỷ lệ sinh như điều Trung Quốc đã làm.

Học giả Yeung cho biết chính sách một con đã ảnh hưởng đến tỷ lệ kết hôn theo nhiều cách. Tại Trung Quốc vẫn có tư tưởng trọng nam khinh nữ - điều này đã dẫn đến tình trạng thừa nam giới, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Hiện tại Trung Quốc dư thừa hơn 30 triệu nam giới, những người này sẽ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm đối tượng kết hôn.

TQ bên bờ khủng hoảng: Khi chuyện người trẻ bao giờ kết hôn trở thành nỗi lo mang tầm cỡ quốc gia - Ảnh 4.

Bức tranh tuyên truyền cho chính sách một con tại một viện bảo tàng của Trung Quốc. Ảnh: CNN

Những thay đổi về kinh tế-xã hội

Dĩ nhiên, những thay đổi về nhân khẩu học không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến sự sụt giảm nghiêm trọng của tỷ lệ kết hôn ở Trung Quốc. Ngày nay, những người phụ nữ Trung Quốc ngày càng được giáo dục tốt hơn và trở nên độc lập hơn về kinh tế.

Trong thập niên 1990, chính phủ Trung Quốc đã đẩy nhanh việc triển khai giáo dục phổ thông 9 năm bắt buộc, và hỗ trợ đưa trẻ em gái ở những khu vực còn nghèo đói được đến trường học. Năm 1999, chính phủ Trung Quốc đã mở rộng giáo dục đại học nhằm thúc đẩy tuyển sinh đại học. Đến năm 2016, tỉ lệ nữ giới tham gia các chương trình giáo dục đại học đã bắt đầu nhiều hơn so với năm giới - chiếm 52,5% trong tổng số sinh viên đại học và 50,6% trong tổng số nghiên cứu sinh (thạc sĩ, tiến sĩ).

Ông Yeung cho biết: "Với trình độ học vấn nâng cao, phụ nữ ngày nay đã có được sự độc lập về kinh tế, vì vậy hôn nhân không còn là nhu cầu thiết yếu đối với họ như trước đây. Ngày nay, phụ nữ muốn theo đuổi sự phát triển bản thân và sự nghiệp cho bản thân trước khi kết hôn."

Thế nhưng, các chuẩn mực về giới tính và truyền thống gia trưởng lại không bắt kịp với những thay đổi này. Ở Trung Quốc, nhiều nam giới và cha mẹ họ vẫn mong muốn người vợ - người con dâu đảm đương hầu hết công việc chăm sóc con cái và việc nhà sau khi kết hôn, ngay cả khi họ có một công việc toàn thời gian.

Theo học giả Yeung: "Hôn nhân là một chuyện hết sức phức tạp. Bạn không chỉ kết hôn với một người, mà còn kết hôn với cả gia đình của họ, phải chăm sóc con cái - có quá nhiều trách nhiệm đi kèm với hôn nhân".

Trong khi đó, tại các công ty và doanh nghiệp vẫn tồn tại tình trạng phân biệt đối xử đối với nữ giới, đặc biệt là những người có gia đình.

"Ngày càng có nhiều phụ nữ trẻ hoài nghi về việc kết hôn: Vì sao tôi phải làm điều đó? Có ích lợi gì khi tôi làm điều đó?", Li Xuan, một trợ lý giáo sư tâm lý học tại Đại học New York Thượng Hải, nghiên cứu về gia đình cho biết. "[Sự bất bình đẳng giới] là một trong những lí do khiến những người phụ nữ trẻ Trung Quốc ngày càng do dự về hôn nhân".

Ông Li nói thêm, một điều tồi tệ hơn nữa là công việc mệt mỏi, áp lực cao đã khiến những người trẻ không còn nhiều thời gian và năng lượng để xây dựng các mối quan hệ và duy trì cuộc sống gia đình.

Số liệu thống kê cho thấy không chỉ nữ giới, mà cả nam giới cũng đang trì hoãn việc kết hôn. Theo Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, trong giai đoạn từ năm 1990-2016, độ tuổi trung bình của người kết hôn lần đầu đã tăng từ 22 lên 25 đối với phụ nữ Trung Quốc, và từ 24 lên 27 đối với đàn ông Trung Quốc.

Độ tuổi trung bình của người kết hôn lần đầu thậm chí còn cao hơn thế. Ví dụ, năm 2015, con số này ở thành phố Thượng Hải là 30 đối với nam giới và 28 đối với nữ giới.

"Hôn nhân là một chuyện hết sức phức tạp. Bạn không chỉ kết hôn với một người, mà còn kết hôn với cả gia đình của họ, phải chăm sóc con cái - có quá nhiều trách nhiệm đi kèm với hôn nhân"

Wei-Jun Jean Yeung, nhà xã hội học tại Đại học Quốc gia Singapore,

Nhân vật Su, đến từ Quảng Châu, thường nghe những người bạn đã kết hôn của mình tâm sự về gánh nặng của cuộc sống hôn nhân.

Cô cho biết: "Ngày nay, khả năng kinh tế của phụ nữ đã được cải thiện nên cuộc sống độc thân thực sự khá ổn. Nếu tìm một người đàn ông để kết hôn và lập gia đình thì cuộc sống sẽ căng thẳng hơn rất nhiều và chất lượng cuộc sống cũng sẽ giảm đi".

Vị thế kinh tế và xã hội của người phụ nữ ngày càng nâng cao cũng khiến những đối tượng ở hai đầu thái cực khó tìm bạn đời phù hợp hơn: đó là những người phụ nữ có học thức cao, thu nhập cao và đàn ông có học vấn thấp, thu nhập thấp.

"Theo truyền thống, phụ nữ Trung Quốc muốn 'kết hôn' - nghĩa là kết hôn với người có học vấn và thu nhập cao hơn mình - còn nam giới chỉ đơn thuần là muốn 'kết hôn'", ông Yeung nói. Quan niệm này đến nay vẫn được duy trì, dù trình độ học vấn và thu nhập của phụ nữ Trung Quốc ngày càng tăng.

TQ bên bờ khủng hoảng: Khi chuyện người trẻ bao giờ kết hôn trở thành nỗi lo mang tầm cỡ quốc gia - Ảnh 7.

Ảnh minh họa: Getty

Những thay đổi về giá trị

Bên cạnh những lý do về nhân khẩu và kinh tế-xã hội, một lý do khác cũng góp phần khiến tỷ lệ kết hôn ở Trung Quốc sụt giảm là sự thay đổi về giá trị đối với tình yêu và hôn nhân theo sự phát triển và thay đổi của xã hội Trung Quốc.

Bà Pan Wang, một chuyên gia về hôn nhân Trung Quốc tại Đại học New South Wales, cho biết: "Dưới thời Mao Trạch Đông, hôn nhân không phải là lựa chọn cá nhân", mà là nhiệm vụ có liên quan đến sự phát triển của đất nước, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng đất nước.

Năm 1950, Trung Quốc đã thông qua Luật Hôn nhân mới, cấm các cuộc hôn nhân sắp đặt và đa thê, đồng thời cũng cho phép người phụ nữ ly hôn với chồng. Nhưng trên thực tế, các cuộc hôn nhân sắp đặt vẫn phổ biến tại Trung Quốc, và mọi người vẫn chưa có khái niệm tự do yêu đương gắn liền với tự do hôn nhân bà Pan nói.

Kể từ đó, đã có nhiều thay đổi. Sau khi Trung Quốc cải cách và mở cửa, những thế hệ sau này lớn lên với nhiều quyền tự do hơn so với cha mẹ, ông bà họ. Họ bắt đầu không còn coi hôn nhân là nghĩa vụ, mà là một lựa chọn cá nhân, một phương thức kết nối tình cảm.

Star Tong, 32 tuổi, từng tin rằng lãng mạn, kết hôn và sinh con là những điều một cô gái nên có khi bước sang tuổi 20. Lo lắng về chuyện độc thân, cô đã thử hẹn hò với khoảng 10 người - hầu hết do cha mẹ cô sắp đặt - sau khi cô bước qua tuổi 25.

Thế nhưng, không có ai trong số những đối tượng này phù hợp với Tong. Cô kiên quyết tìm một đối tượng có thể chia sẻ với cô những giá trị và sở thích, và từ chối việc kết hôn "cho có".

"Bây giờ tôi nhận ra rằng kết hôn không phải là lựa chọn duy nhất. Tôi hoàn toàn ổn với cuộc sống độc thân - tôi vẫn rất hạnh phúc, có nhiều bạn bè và có thể tập trung vào việc thăng tiến sự nghiệp, chăm sóc cho bản thân và cha mẹ", Tong nói.

Tong cho biết sự thay đổi về quan niệm trong xã hội đối với những người phụ nữ độc thân đã khích lệ cô.

Mặc dù vậy, trong những dịp sum họp gia đình liên hoan, Tong vẫn luôn bị những người họ hàng "khuyên" rằng cô không nên "kén chọn" khi tìm bạn đời. Nhưng Tong vẫn rất kiên định với lựa chọn của mình: "Tôi từng nghĩ rằng 'kén chọn' là một từ xúc phạm. Nhưng bây giờ, tôi biết tôi không làm gì sai, và tôi có quyền được lựa chọn."

Vật giá leo thang

Chi phí cho việc kết hôn và cuộc sống gia đình cũng là một "trở ngại" lớn.

Đối với nhiều gia đình Trung Quốc, mua nhà là điều kiện tiên quyết để kết hôn. Nhưng nhiều cặp vợ chồng trẻ không có nhiều tiền để mua nhà - và không phải bậc cha mẹ nào cũng có đủ tiền tiết kiệm để giúp đỡ con cái mình.

Li Xuan, chuyên gia tâm lý đến từ Thượng Hải, cho biết ngay cả khi không ai mong muốn mua nhà, thì hệ thống phúc lợi xã hội ở Trung Quốc cũng khiến mọi người có suy nghĩ như vậy về việc sở hữu một căn hộ.

Ví dụ, việc sở hữu một ngôi nhà gần trường học tốt sẽ tạo điều kiện cho con cái họ tiếp cận nền giáo dục chất lượng cao; và các cặp vợ chồng giàu có thường sẵn sàng trả giá cao cho những căn nhà ở vị trí "đắc địa" như vậy.

"Bây giờ tôi nhận ra rằng kết hôn không phải là lựa chọn duy nhất. Tôi hoàn toàn ổn với cuộc sống độc thân - tôi vẫn rất hạnh phúc, có nhiều bạn bè và có thể tập trung vào việc thăng tiến sự nghiệp, chăm sóc cho bản thân và cha mẹ"

Star Tong, 32 tuổi

Joanna Wang, một sinh viên 24 tuổi đến từ thành phố Thành Đô, cho biết đã quen bạn trai được ba năm. Hai người dự định sẽ chung sống ở Thượng Hải sau khi cô học xong Thạc sĩ ở Hồng Kông, nhưng chưa có kế hoạch kết hôn trong tương lai gần.

Wang nói: "Mọi thứ liên quan đến kết hôn đều rất tốn tiền, nhưng tôi không thể kiếm được nhiều tiền nhanh như vậy".

Không chỉ ở các thành phố, mà áp lực tài chính cũng tồn tại ở vùng nông thôn Trung Quốc. Ở nông thôn, các gia đình chú rể phải chuẩn bị của hồi môn cho nhà gái - thường là một khoản tiền lớn, hoặc một căn nhà. Tục lệ này đã tồn tại ở Trung Quốc trong nhiều thế kỷ, nhưng các chi phí đã tăng vọt trong những thập kỷ gần đây do tình trạng mất cân bằng giới ngày càng trầm trọng.

TQ bên bờ khủng hoảng: Khi chuyện người trẻ bao giờ kết hôn trở thành nỗi lo mang tầm cỡ quốc gia - Ảnh 10.

Ảnh minh họa: Getty

Chính phủ Trung Quốc lo ngại

Tất nhiên, trước nguy cơ khủng hoảng dân số cận kề, chính phủ Trung Quốc không thể "ngồi yên". Giới chức Trung Quốc đã đưa ra hàng loạt chính sách và chiến dịch tuyên truyền nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng sinh con, động viên họ rằng việc sinh con "không chỉ là chuyện của mỗi gia đình, mà còn là chuyện của đất nước". Những khẩu hiệu tuyên truyền cho chính sách một con giờ đây đã được thay thế bằng những khẩu hiệu khuyến khích sinh con thứ hai.

"Chính phủ Trung Quốc muốn gia tăng tỉ lệ sinh", nhà tâm lý học Li bình luận.

Cùng với chính sách hai con, chính quyền cấp tỉnh cũng đã tăng thời gian nghỉ thai sản cho các thai phụ, từ 98 ngày theo quy định tiêu chuẩn có thể được tăng lên đến mức tối đa là 190 ngày. Một số thành phố cũng bắt đầu trợ cấp tiền mặt cho các cặp vợ chồng sinh con thứ hai.

Năm 2019, một số đại biểu của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc đã đề xuất hạ độ tuổi kết hôn tối thiểu xuống 18 tuổi cho cả hai giới, nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng trẻ kết hôn sớm hơn và sinh nhiều con hơn.

Tuy nhiên, đề xuất trên đã vấp phải sự chỉ trích của dư luận, khi nhiều ý kiến đồng tình rằng giới hạn độ tuổi không phải là nguyên nhân khiến tỷ lệ kết hôn suy giảm, mà nguyên nhân thật sự là áp lực xã hội và tài chính đang đè nặng lên vai những người trẻ.

Trong khi đó, Đoàn Thanh niên Cộng sản đã tổ chức những sự kiện hẹn hò để giúp người độc thân tìm được bạn đời cho mình.

Không chỉ khuyến khích kết hôn, các nhà chức trách Trung Quốc cũng nỗ lực giảm tỷ lệ ly hôn bằng luật mới, cho phép người đệ đơn ly hôn có 30 ngày suy nghĩ lại về quyết định của mình.

Thế nhưng, cho đến nay, các chính sách nói trên vẫn chưa có hiệu quả rõ rệt.

Theo các chuyên gia, một nguyên nhân lớn là không có chính sách nào giải quyết được tình trạng bất bình đẳng giới vẫn là trở ngại khiến những người phụ nữ trẻ do dự trước cánh cửa hôn nhân và gia đình./.

(Theo CNN)

Đọc thêm về:

    Đọc tin nhanh VN mới nhất, xem tin tức thế giới nhanh nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên