Bàng hoàng trước sức mạnh của UAV tấn công - Nhận định từ chuyên gia Việt Nam

Đại tá Trần Danh Bảng |
Bàng hoàng trước sức mạnh của UAV tấn công - Nhận định từ chuyên gia Việt Nam
Bàng hoàng trước sức mạnh của UAV tấn công - Nhận định từ chuyên gia Việt Nam
Tiêm kích MiG-29 Nga bắn hạ 1 UAV. Ảnh minh họa.

Theo Đại học Bard, các quốc gia có UAV quân sự đã tăng vọt trong hơn 10 năm qua, từ khoảng 60 nước vào năm 2010 lên 95 vào năm 2019, với khoảng 171 chủng loại trên khắp TG.

SỐ LƯỢNG UAV BÙNG NỔ

Thống kê cho thấy, khoảng 21.000 UAV đang phục vụ trong quân đội, nhưng con số thực tế có thể cao hơn rất nhiều. Ví dụ, Trung Quốc là quốc gia còn nhiều bí ẩn trong sản xuất UAV.

UAV mang vũ khí, ban đầu đã có thể thực hiện vai trò tấn công trong các nhiệm vụ mang tính rủi ro cao như tấn công cảm tử, tấn công bằng bom và tên lửa, phá hủy hoặc ngăn chặn, chế áp các hệ thống phòng không, các mắt xích hoặc toàn bộ hệ thống thông tin liên lạc của đối phương, thám sát chiến thuật cũng như tiến hành tìm kiếm và giải cứu.

Nhưng như đã nêu trên đây, cuộc xung đột ở Nam Cápcadơ 2020. Đây là một cuộc tiến công, về bản chất, chưa từng có tiền lệ kể từ đầu những năm 1990.

Bàng hoàng trước sức mạnh của UAV tấn công - Nhận định từ chuyên gia Việt Nam - Ảnh 1.

Cụ thể, phía Armenia mất 2.425 lính, 185 xe tăng T-72, 90 xe thiết giáp chiến đấu, 182 cỗ pháo, 73 bệ phóng pháo phản lực, và 26 hệ thống tên lửa đất đối không. UAV đã trở thành cỗ máy chiến tranh trực tiếp, bắn không run tay.

Để UAV hoạt động trên không trong thời gian dài kèm theo khả năng điều khiển từ xa hoàn hảo đã khiến các nhà chế tạo phải tốn bao công sức nghiên cứu.

Giờ đây UAV tác chiến đang được tính toán về khả năng mang vũ khí, phụ thuộc vào tải trọng tùy loại. Nhưng quan trọng nhất là cần khả năng phát hiện, ngắm bắn chính xác và biết bảo vệ chính nó.

Các mục tiêu của đối phương được phát hiện thường bằng cách sử dụng vệ tinh, hoặc máy bay không người lái thám sát, truyền hình ảnh và tọa độ trực tiếp, sử dụng thiết bị tính toán chất lượng cao.

Từ đó Sở chỉ huy lệnh cho các phân đội UAV bay thẳng đến, so sánh, nhận dạng mục tiêu và tiêu diệt, thậm chí còn ghi hình mang/truyền về để kiểm chứng.

Trong tháng 9-2021, Ukraine có kế hoạch mua thêm 4 hệ thống không người lái Bayraktar TB2 với 6 chiếc/hệ thống, tổng cộng là 24 UAV tấn công. Hiện tại, Ukraine được trang bị 2 hệ thống Bayraktar TB2. Tính năng của loại này đang được Thổ Nhĩ Kỳ thổi "như diều".

Tại Đức, ngay trong tháng 9-2021 quân đội nước này đang thử nghiệm một UAV vừa có cánh cố định, vừa có cơ cấu cánh kiểu trực thăng là Vector.

Cựu sĩ quan quân đội Đức cho hay, Vector có khả năng cất cánh và hạ cánh thẳng đứng, không yêu cầu máy phóng hoặc đường băng. Cả lưới và dù đều không cần sử dụng để hạ cánh. Xu hướng này bảo đảm tính linh hoạt, bất thần đột kích của UAV ở mọi nơi.

Nga phát triển nhanh máy bay UAV tác chiến trong những năm gần đây, dù trước đó chậm chân so với Mỹ.

Tháng 9-2021, Nga công bố dòng UAV Orion-E với hiệu suất chiến đấu đã tăng lên đáng kể sau khi được trang bị hệ thống liên lạc vệ tinh, được trưng bày tại Diễn đàn Kỹ thuật - Quân sự Quốc tế lần thứ VII ARMY-2021. Orion thuộc lớp máy bay UAV tấn công tầm trung tầm xa.

Chúng tôi sẽ có bài phân tích riêng về hiện tại và tương lai của UAV Nga.

Bàng hoàng trước sức mạnh của UAV tấn công - Nhận định từ chuyên gia Việt Nam - Ảnh 3.

UAV Orion-E thế hệ mới của Nga trưng bày tại ARMY 2021.

NHỮNG KHÁI NIỆM VÀ NGHỆ THUẬT TÁC CHIẾN HOÀN TOÀN MỚI

Ngày nay, trong kỷ nguyên số, khi trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển quá thần tốc, UAV được các nước có tiềm lực phát triển theo các tính năng, chiến thuật, nhiệm vụ chuyên biệt. Như dưới đây:

UAV bầy đàn, cảm tử: Theo Gazeta.ru, có 3 lợi thế khi sử dụng khái niệm "bầy đàn" đó là lực lượng và các hệ thống phòng không của đối phương sẽ giảm đi khả năng ứng chiến trước màn tấn công ồ ạt như "các đợt sóng" của dàn UAV.

Nhờ đó, các UAV sẽ giảm thiểu được thiệt hại trước tác động từ lực lượng và phương tiện tác chiến điện tử của đối phương; hành vi "bầy đàn" góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp hành động theo nhóm nhờ hệ thống cấu hình và phân phối lại các nhiệm vụ trong nhóm.

Nhiều nước đang phát triển phi đội UAV có khả năng hoạt động theo "bầy" nhờ kết nối mạng, một bước biến đổi lớn trong chiến tranh tự động.

Năm 2016, Mỹ tiến hành thử nghiệm điều khiển một "đàn" 103 UAV quân sự siêu nhỏ Perdix (dài 16 cm), gọi là UAV tiểu hình, được phóng từ 3 máy bay chiến đấu F/A-18 Super Hornet để thực hiện các nhiệm vụ như chế áp điện tử, tấn công hệ thống phòng không, vị trí (các trận địa tên lửa, các đơn vị tăng thiết giáp) và các mục tiêu quan trọng như SCH, trung tâm truyền tin.

Perdix hoạt động tự động, có thể phối hợp bay theo đội hình, làm nhiệm vụ tình báo-giám sát-trinh sát (ISR) và tấn công theo chương trình cài đặt hoặc chuyển ngay sang tình huống có mục tiêu bất ngờ.

Mỹ cũng đang theo đuổi một chương trình mang tên Offensive Swarm-enabled Tactics, cho phép bộ binh tương lai điều khiển cùng lúc 250 drone trong điều kiện phức tạp của các chiến dịch quân sự trong thành thị.

Lục quân Mỹ đang phát triển cái họ gọi là "Bầy UAV vũ trang tự động hoàn toàn" (gọi tắt là AFADS). Khi được triển khai, hệ thống này sẽ "tự động định vị, nhận diện, và tấn công mục tiêu bằng đạn thông minh", trong đó một bầy UAV nhỏ sẽ tỏa ra khắp chiến trường để định vị và tiêu diệt mục tiêu.

Chương trình Gremlin của Mỹ nhằm tạo ra những UAV nhỏ và tương đối rẻ tiền có thể hoạt động ở phạm vi 550km, trong khoảng 1 giờ và có thể được thu hồi sau khi hoàn thành nhiệm vụ, chúng được thả ra từ máy bay vận tải quân sự (C-130), máy bay tấn công không người lái (MQ-9B), máy bay ném bom (B-52, B-1), máy bay chiến đấu (F-16, F-15E, F/A-18)...

Bàng hoàng trước sức mạnh của UAV tấn công - Nhận định từ chuyên gia Việt Nam - Ảnh 5.

UAV Perdix được phóng từ máy bay chiến đấu F/A-18 Super Hornet của Mỹ.

Tính năng đáng sợ nhất của Gremlins là khả năng phối hợp tác chiến kiểu "chó săn" bầy đàn khi hàng chục, thậm chí hàng trăm Gremlins được phóng ra để mô phỏng tín hiệu của máy bay, trong chiến dịch tập kích quy mô lớn, khiến đối phương choáng ngợp.

Nhiệm vụ của chúng là thu hút hỏa lực của đối phương và buộc đối phương để lộ vị trí để tiêu diệt. Bằng cách này, Mỹ được cho là có thể dễ dàng vô hiệu hóa các hệ thống phòng không hiện đại như S-300, S-400 của Nga.

Trung Quốc cũng thử nghiệm một hệ thống tương tự sử dụng tới 200 UAV cảm tử, được thiết kế để tràn ngập chiến trường và tiêu diệt mục tiêu bằng cách lao thẳng vào khu chiến.

Trung Quốc đã phát triển UAV có tầm bay 50km, tốc độ 70-90km/h, có thể hoạt động độ ở cao 5.100m, mang theo 4 quả đạn đạn cối 60mm để chống khủng bố, bạo loạn. Pháp đã thiết kế UAV chạy bằng điện với khả năng cất/hạ cánh thẳng đứng trang bị cho bộ binh làm nhiệm vụ chi viện hỏa lực trực tiếp từ trên không.

UAV trợ thủ "chó săn": Chương trình áp dụng công nghệ trí thông minh nhân tạo (AI) có tên Skyborg được xem là bước tiến quan trọng trong việc phát triển UAV của Không quân Mỹ, nhằm tạo ra một hệ thống chiến đấu tự động, với công nghệ AI mở và phần cứng module, giúp dễ dàng nâng cấp.

Chúng có khả năng nhận biết thời tiết và tránh các chướng ngại vật, cũng như có thể cất cánh và hạ cánh tự động. Hiện Skyborg vẫn đang được hoàn thiện và dự kiến sẽ ra mắt trong năm 2023.

Đó là một cách khuếch trương sức mạnh quân sự và là phương thức hạn chế phi công thương vong, cũng như tránh tổn thất máy bay chiến đấu hiện đại có giá hơn 100 triệu USD mỗi chiếc.

Trong tương lai không xa, tiêm kích F-35 và F-15EX Không quân Mỹ sẽ được phối thuộc thêm UAV "chó săn", ứng dụng AI, đóng vai trò tai mắt và bay cùng chiến đấu cơ có người lái, nhận lệnh quét bầu trời và săn tìm mục tiêu trên không.

Những phiên bản mới của F-35 và tiêm kích F-15X sẽ được trang bị cả phần cứng và phần mềm đặc biệt , giúp chúng có khả năng điều khiển được UAV trong khi vẫn hoàn thành những nhiệm vụ khác.

Cùng với việc phát triển trợ thủ "chó săn", Không quân Mỹ đồng thời tích hợp riêng cho F-35 có khả năng điều khiển những chiếc máy bay tấn công không người lái (UCAV) QF-16 thực hiện nhiệm vụ tấn công và quay trở lại căn cứ.

Mỹ phát triển UAV XQ-58A Valkyrie từ năm 2016. Một trong những mục tiêu chính của dự án này là giảm chi phí sử dụng máy bay chiến đấu có người lái.

Valkyrie với giá 2 triệu USD, Valkyrie không phải là một phương tiện chiến đấu hoàn chỉnh, nhưng nó có khả năng thực hiện các chức năng xung kích hoặc trinh sát.

Các chuyên gia phát triển XQ-58A đảm bảo rằng, thiết kế của nó đa chức năng và có ưu điểm dễ tùy chỉnh UAV phù hợp cho từng nhiệm vụ cụ thể. Tầm bay của nó là hơn 3.200 km; khoang bên trong có thể chứa hai quả bom hoặc một số UAV cỡ nhỏ hơn.

Ngoài ra, thiết bị này sử dụng công nghệ tàng hình, khiến các hệ thống phòng không của đối phương khó phát hiện.

XQ-58A được tích hợp công nghệ trí thông minh nhân tạo để hoạt động trong đội hình hỗn hợp với máy bay chiến đấu, và nếu cần thiết, có thể được sử dụng để làm lá chắn (bung xung) cho máy bay "chủ", kiểm soát khả năng tác chiến trên không, sẵn sàng "liều mình cứu chúa".

Loại UAV Grom của Nga, cũng như UAV S-70 Okhotnik với trọng lượng cất cánh 20 tấn đang được thử nghiệm. UAV tấn công S-70 Okhotnik có thể thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu song song với tiêm kích tàng hình Su-57 và một cách độc lập.

Bàng hoàng trước sức mạnh của UAV tấn công - Nhận định từ chuyên gia Việt Nam - Ảnh 7.

UAV S-70 Okhotnik có thể thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu song song với tiêm kích tàng hình Su-57 của Nga.

UAV tàu sân bay: Theo các chuyên gia quân sự, xu hướng phát triển máy bay chiến đấu không người lái (UCAV) trang bị trên tàu sân bay là xu hướng tất yếu trong tương lai của các cường quốc quân sự.

UCAV trên tàu sân bay không cần đến phi công điều khiển trực tiếp, giúp tiết kiệm được rất nhiều không gian và trọng lượng máy bay, vì vậy, có thể mang nhiên liệu, đạn dược, vũ khí và hệ thống điện tử nhiều hơn có năng lực tấn công mạnh hơn và có bán kính tác chiến lớn hơn.

Tính cơ động trên không của UAV trên tàu sân bay cũng tốt hơn so với máy bay thông thường. Bởi vì nó không cần phải tính toán đến khả năng chịu đựng về tâm sinh lý, thể lực của phi công, có thể thực hiện những động tác cơ động tốc độ cao mà tiêm kích truyền thống trên chiến hạm không thể làm được.

Thậm chí nó có thể tăng tốc cao nhất để thoát khỏi sự tấn công của tên lửa, khiến cho UAV trên tàu chiếm ưu thế so với máy bay chiến đấu truyền thống, chưa kể, kích cỡ chúng nhỏ gọn hơn, diện tích của cánh máy bay sau khi gấp lại nhỏ hơn rất nhiều so với máy bay trên tàu sân bay truyền thống.

Mỹ đang thực hiện các chương trình phóng UAV từ tàu ngầm và tàu thủy, đồng thời lên kế hoạch phát triển UAV nhiều tham vọng, và trong hơn 10 năm, nhiều chương trình mang các mật danh như Cicada, Gremlins, Valkyries... đã ra đời.

Hải quân Mỹ có UAV MQ-25 làm gia tăng gấp đôi tầm hoạt động của máy bay biên chế trên tàu sân bay. Điều này sẽ làm các tàu sân bay lớp Ford mới của Mỹ có thể tấn công mục tiêu từ ngoài tầm bắn của tên lửa diệt hạm.

Nó chở theo tới gần 7 tấn nhiên liệu, UAV MQ-25 có thể giúp kéo dài tầm hoạt động cho các máy bay của Hải quân như F/A-18E/F, F-35C... thêm gần 700 km, ngoài tầm nhiều tên lửa chống hạm.

Mỗi chiếc MQ-25 có thể tiếp dầu cho từ 6 đến 8 máy bay trên không, giúp nâng cao phạm vi tác chiến. Hải quân Mỹ dự định sẽ bố trí MQ-25 Stingray kèm với các máy bay F/A-18 và F-35 tạo thành các biên đội để hiệp đồng trinh sát và tiếp dầu trên không cho F/A-18 và F-35.

UAV phóng từ tàu ngầm: Triển khai một nhóm máy bay không người lái từ tàu ngầm để tấn công biên đội tác chiến tàu sân bay đối phương đang được nhiều cường quốc quân sự trên thế giới tích cực triển khai.

Cuối năm 2020, Hải quân Mỹ thông báo họ đã nhận được hệ thống máy bay không người lái phóng từ tàu ngầm (Submarine Launched Unmanned Aerial System - SLUAS) có khả năng chỉ điểm mục tiêu ngoài tầm nhìn của phương tiện trinh sát.

Máy bay không người lái SLUAS sẽ được phóng từ tàu ngầm đang nổi trên mặt nước hoặc từ độ sâu thấp thông qua thiết bị đặc biệt và được điều khiển "từ khoảng cách có ý nghĩa chiến thuật" - nghĩa là nó có khả năng chỉ điểm các mục tiêu rất xa, ngoài tầm nhìn từ tàu ngầm.

Hiện nay có khoảng 21 máy bay không người lái SLUAS đã được trang bị cho 5 tàu ngầm, chúng đã tham gia vào các cuộc trình diễn gần đây của Hải quân Mỹ, trong tương lai phương tiện tác chiến trên còn có thể tiến hành những cuộc tấn công trực tiếp theo hình thức cảm tử.

Hải quân Nga cũng có ý định đưa vào thành phần biên chế một vũ khí tương tự, trong một cuộc phỏng vấn với tờ báo Gazeta.

Một sĩ quan hải quân tiết lộ: Với sự trợ giúp của UAV, Hải quân Nga dự báo có thể sớm tung đòn tấn công trực tiếp vào đối phương từ độ sâu lớn - trong trường hợp này, chẳng những không thể đánh chặn UAV phóng từ dưới nước mà còn không thể phát hiện ra chúng.

Bàng hoàng trước sức mạnh của UAV tấn công - Nhận định từ chuyên gia Việt Nam - Ảnh 9.

UAV tàng hình S-70 Okhotnik của Nga.

KẾT LUẬN

Tiến vào thời điểm cuối năm 2021, cụm từ "trí tuệ nhân tạo" AI được nhắc đến không chỉ trong truyền thông, nó đang nở rộ hiện thực từ kết quả tại các labo thí nghiệm và ứng dụng vào công nghệ điều khiển thông minh ngay trong các bản vẽ chế tạo.

UAV đang có nhiều thành tựu về điều khiển, định vị hơn bao giờ hết. Thừa hưởng vô vàn những kết quả ấy, UAV tác chiến có cơ đồ phát triển không giới hạn… bây giờ hiệu quả chiến đấu, tính đa dạng của "chiến tranh thế hệ mới" chỉ còn phụ thuộc việc RA ĐỀ BÀI của các nhà chỉ huy quân sự, ở cả 3 cấp Chiến lược - Chiến dịch và chiến thuật.

Coi thường và thiếu chú tâm vào UAV tác chiến sẽ là sai lầm nghiêm trọng với bất cứ quân đội ở quốc gia nào.

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên