Thoả thuận hạt nhân: Iran cứng rắn bác đề xuất của EU, ông Biden lỡ cơ hội quý và khe cửa hẹp cuối cùng

Đại sứ Nguyễn Quang Khai |

Thoả thuận hạt nhân: Iran cứng rắn bác đề xuất của EU, ông Biden lỡ cơ hội quý và khe cửa hẹp cuối cùng
Thoả thuận hạt nhân: Iran cứng rắn bác đề xuất của EU, ông Biden lỡ cơ hội quý và khe cửa hẹp cuối cùng
Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden thăm các thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ vào năm 2015 để thảo luận về thỏa thuận hạt nhân với Iran (Ảnh: Alex Wong/Getty Images)

Ngày 28/2/2021, Iran đã chính thức từ chối đề nghị của Liên minh châu Âu (EU) về việc tổ chức một cuộc họp không chính thức với các nước ký Thoả thuận hạt nhân Iran JCPOA.

Trước đó, ngày 22/2, EU đưa ra đề nghị tổ chức một cuộc họp ở Vienna hoặc Brussels mời tất cả các bên ký kết thỏa thuận hạt nhân Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) năm 2015 còn lại, gồm Iran, Trung Quốc, Anh, Pháp, Đức và Nga, với sự tham gia của Mỹ.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden lập tức tuyên bố sẽ cử Rob Malley, Đặc phái viên của Mỹ về Iran tham dự. Cao ủy về chính sách đối ngoại của EU Josep Borrell, đã tỏ ra lạc quan các cuộc đàm phán sẽ diễn ra. Tuy nhiên, Iran đã thông báo họ sẽ không tham dự một cuộc họp như vậy trong hoàn cảnh hiện tại.

Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran

Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố, dựa trên thái độ và hành động của Mỹ và các nước châu Âu gần đây, Tehran cho rằng thời điểm hiện nay không thích hợp để tổ chức một cuộc họp không chính thức do ông Josep Borrell đề xuất.

Lý do được Tehran nêu ra là đến nay không có thay đổi nào trong thái độ và hành vi của Mỹ. Chính quyền của Tổng thống Biden vẫn chưa chịu từ bỏ chính sách "gây sức ép tối đa" chống Iran của cựu Tổng thống Donald Trump, không chịu tuyên bố cam kết thực hiện tất cả các nghĩa vụ của mình trong thỏa thuận JCPOA và nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Iran cho rằng, việc thực hiện các cam kết của tất cả các bên trong thỏa thuận hạt nhân JCPOA không phải là vấn đề bắt buộc phải đàm phán, tất cả các cuộc đàm phán đã diễn ra và đạt được nhất trí cách đây 5 năm.

Iran cho rằng, con đường dẫn đến Thỏa thuận hạt nhân là rất rõ ràng, Mỹ phải hủy bỏ các lệnh trừng phạt đơn phương bất hợp pháp và quay trở lại thực hiện các nghĩa vụ của mình. Vì vậy, việc quay trở lại Thỏa thuận hạt nhân không đòi hỏi phải đàm phán lại hoặc quyết định của Hội đồng Thống đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) nữa.

Thoả thuận hạt nhân: Iran cứng rắn bác đề xuất của EU, ông Biden lỡ cơ hội quý và khe cửa hẹp cuối cùng - Ảnh 2.

Nhà đàm phán hạt nhân hàng đầu Iran Abbas Araghchi (Ảnh: Tehran Times)

Chưa hết hy vọng cứu vãn JCPOA

Việc Iran từ chối đề nghị đàm phán với Mỹ có nguy cơ dẫn đến gia tăng căng thẳng giữa Tehran và các nước EU. Tuy nhiên, các nhà ngoại giao cấp cao của châu Âu cho rằng phản ứng của Iran chưa dập tắt hết hy vọng của chính quyền Biden trong việc hồi sinh các nỗ lực ngoại giao nhằm khôi phục lại thỏa thuận hạt nhân năm 2015.

Henry Rome, nhà phân tích cấp cao về Iran tại Eurasia Group ở New York nói: "Đây không phải là hồi chuông báo tử cho các cuộc đàm phán. Quyết định của Iran đang gây ra một số khó khăn, nhưng Washington và Tehran sẽ nỗ lực tạo đòn bẩy và xử lý các vấn đề chính trị trong nước của riêng họ để trở lại Thỏa thuận JCPOA."

Tehran, mặc dù bác bỏ đề nghị của EU, vẫn tuyên bố sẽ quay trở lại tuân thủ đầy đủ các cam kết trong thỏa thuận hạt nhân nếu các lệnh trừng phạt của Mỹ được dỡ bỏ và Iran sẽ tiếp tục tham vấn chặt chẽ với các nước ký kết còn lại, cũng như với ông Joseph Borrell với tư cách là điều phối viên của Uỷ ban chung trong thỏa thuận.

Ngoại trưởng Iran Javad Zarif tuyên bố rằng "việc Iran ngừng thực hiện Nghị định thư bổ sung và từ chối đề nghị của EU về việc tổ chức một cuộc họp 4+1 với sự tham gia của Mỹ không có nghĩa là đóng cửa hoàn toàn đối với thỏa thuận hạt nhân và các hành động của Iran là có thể thay đổi được."

Mỹ cho biết họ rất thất vọng vì Tehran đã từ chối đề xuất của EU về một cuộc họp mà lẽ ra Iran và Mỹ đã có thể thảo luận các bước đi ban đầu để khôi phục thỏa thuận năm 2015.

Ngày 1/3/2021, phát ngôn viên Nhà Trắng Ned Price tuyên bố: "Chúng tôi vẫn sẵn sàng gặp Iran và tham gia vào các nỗ lực ngoại giao có ý nghĩa nhằm đạt được cam kết hợp tác lại để quay trở lại thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Mỹ sẽ tiếp tục tham khảo ý kiến ​​của các đối tác châu Âu cũng như Nga và Trung Quốc về một cách tiếp cận khác mà Washington có thể theo đuổi các nỗ lực ngoại giao của mình."

Thoả thuận hạt nhân: Iran cứng rắn bác đề xuất của EU, ông Biden lỡ cơ hội quý và khe cửa hẹp cuối cùng - Ảnh 4.

Cao ủy EU phụ trách đối ngoại Federica Mogherini (trái) và Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif (giữa) dự hội nghị bộ trưởng JCPOA tại Vienna, Áo, ngày 6/7/2018 (Ảnh: APA/Hans Punz)

Tổng thống Biden đã bỏ lỡ cơ hội

Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc, Majid Takht - Ravanchi nói, mặc dù chính quyền Joe Biden nhiều lần tuyên bố sẽ quay lại thỏa thuận này, nhưng Tehran không nhận thấy bất kỳ sự thay đổi nào trong chính sách của Washington đối với Iran. Cuộc tấn công mới đây của Mỹ nhằm vào các lực lượng thân Iran ở Syria ngày 26/2, việc Washington đặt ra các điều kiện để quay lại thỏa thuận hạt nhân, tiếp tục gây sức ép với Iran đã cho thấy rõ điều này.

Michael Hirsh, tác giả bài báo đăng trên tạp chí Foreign Policy cho rằng, chính quyền của Tổng thống Biden đã bỏ phí thời gian quý báu để cứu vãn thỏa thuận hạt nhân JCPOA, do những bất đồng nội bộ với những nhân vật theo đường lối cứng rắn trong Hạ viện.

Kelsey Davenport, giám đốc chính sách không phổ biến vũ khí tại Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí cho rằng, ông Biden đã bỏ lỡ một cơ hội trong tuần đầu tiên sau khi nhậm chức để gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ và thực tế hơn, thể hiện thiện chí của Washington trong việc quay trở lại thỏa thuận hạt nhân và khẳng định thực hiện các cam kết đưa ra trong chiến dịch tranh cử của mình.

Ali Fayez, giám đốc Dự án Iran trong Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), người đang làm việc và phối hợp chặt chẽ với Đặc phái viên của Biden về Iran, Robert Malley nói, sai lầm của Washington là việc họ không thực hiện các bước xây dựng lòng tin nên đã làm cho Tehran có cảm giác chính quyền Biden muốn tiếp tục chính sách gây áp lực tối đa của cựu Tổng thống Trump.

Chính sách của các nước châu Âu chứa đựng nhiều mâu thuẫn

Quyết định quay trở lại Thỏa thuận hạt nhân là vấn đề cấp bách vì chỉ còn vài tháng nữa để có thể cứu vãn thỏa thuận hạt nhân.

Ngày 23/2 vừa qua, trong một cố gắng để Mỹ có thời gian xem xét đưa ra quyết định này, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Rafael Grossi đã bay đến Tehran để đàm phán và đạt được "sự hiểu biết" với Iran gia hạn các cuộc thanh sát thêm 3 tháng, tức là cho đến cuộc bầu cử Iran vào tháng 6 tới để chọn ra người kế nhiệm Tổng thống hiện nay Hassan Rouhani.

Châu Âu lo ngại rằng nếu các cuộc thảo luận không diễn ra sớm, thì cơ hội cứu vãn Thỏa thuận hạt nhân sẽ trở nên mờ mịt hơn rất nhiều. Cuộc chạy đua bầu cử Tổng thống ở Iran bắt đầu vào cuối tháng 4 đầu tháng 5. Các quan chức Iran đã cảnh báo các cuộc đàm phán với các đối tác châu Âu có thể trở nên rất khó khăn trong giai đoạn đó.

Thoả thuận hạt nhân: Iran cứng rắn bác đề xuất của EU, ông Biden lỡ cơ hội quý và khe cửa hẹp cuối cùng - Ảnh 7.

Trong tình hình như vậy, thay vì gây sức ép với Iran, các nước liên quan nên hợp tác với nhau thúc đẩy các cố gắng nhằm tháo gỡ bế tắc. Tuy nhiên, các nước châu Âu là người đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Mỹ và Iran lại có những hành động trái ngược.

Anh, Pháp và Đức đang có kế hoạch đưa ra một dự thảo nghị quyết của Hội đồng thống đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) lên án Iran giảm hợp tác với cơ quan này.

Dự thảo nghị quyết này dự kiến sẽ đưa ra bỏ phiếu tại cuộc họp Hội đồng thống đốc IAEA gồm 35 thành viên vào ngày 5/3. Việc thông qua nghị quyết này chắc chắn sẽ phản tác dụng, không những không giúp ích gì cho tiến trình chính trị nhằm quay trở lại việc thực hiện Thỏa thuận JCPOA, mà còn làm hỏng các cố gắng ngoại giao đang diễn ra nhằm cứu vãn thỏa thuận này.

Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cũng cho rằng các hoạt động do các thanh sát viên của cơ quan này thực hiện tại các cơ sở hạt nhân của Iran không nên là một con bài mặc cả trong các cuộc đàm phán. Bế tắc hiện nay là Washington vẫn không chấp nhận dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống Iran. Chính sách gây áp lực tối đa đối với Iran sẽ sẽ chỉ làm cho tình hình thêm phức tạp và không thể đem lại kết quả tích cực.

Đọc thêm về:

    Đọc tin VN mới nhất, xem thời sự quốc tế nhanh nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên