Thổ Nhĩ Kỳ "cõng rắn cắn gà nhà": Nga phải bắn cảnh cáo tàu NATO, tình thế rất nguy kịch?

Mạnh Kiên |
Thổ Nhĩ Kỳ "cõng rắn cắn gà nhà": Nga phải bắn cảnh cáo tàu NATO, tình thế rất nguy kịch?
Thổ Nhĩ Kỳ "cõng rắn cắn gà nhà": Nga phải bắn cảnh cáo tàu NATO, tình thế rất nguy kịch?
Công trình mới của Thổ Nhĩ Kỳ ở Biển Đen không có lợi cho Nga.

Dự án mới của Thổ Nhĩ Kỳ đang chia lại cán cân quyền lực ở Biển Đen theo hướng bất lợi cho Nga. Tuy nhiên, Ankara có khả năng kiểm soát nó hay không lại là chuyện khác.

Vẽ lại bản đồ

Mùa hè năm nay, Thổ Nhĩ Kỳ đã khởi công xây dựng công trình thế kỷ - Kênh đào Istanbul - nối Biển Đen và Biển Marmara, nằm ở phía Tây eo biển Bosphorus.

Dự án đã trở thành trụ cột quan trọng trong đời sống kinh tế và chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng nó cũng đang được coi là công cụ chia lại cán cân quyền lực ở Biển Đen.

Cho đến nay, cả Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và Nga đều chưa nhận thức được con kênh sẽ ảnh hưởng như thế nào đến Công ước Montreux, vốn đã quy định việc lưu thông tàu chiến giữa Địa Trung Hải và Biển Đen trong gần một thế kỷ.

Được thông qua vào năm 1936, công ước cho phép Thổ Nhĩ Kỳ có quyền điều chỉnh hoạt động di chuyển của tàu chiến trong vùng biển khu vực. Ngoài ra, công ước áp đặt những hạn chế nghiêm trọng - chủ yếu đối với các quốc gia không thuộc Biển Đen.

Theo đó, tàu chiến của các nước không thuộc Biển Đen chỉ có thể neo đậu không quá 21 ngày; cũng với đó là những hạn chế về tổng trọng tải và loại tàu. Ví dụ, tàu sân bay và tàu ngầm không được phép đi qua.

Thổ Nhĩ Kỳ cõng rắn cắn gà nhà: Nga phải bắn cảnh cáo tàu NATO, tình thế rất nguy kịch? - Ảnh 2.

Tàu chiến Nga tập trận ở Biển Đen.

Sự xuất hiện của Kênh đào Istanbul tạo ra một xung đột pháp lý phức tạp, đặt ra câu hỏi những quy định lâu năm sẽ được điều chỉnh như thế nào.

Có lo ngại cho rằng khi tàu chiến đi qua Kênh đào Istanbul, các hạn chế của công ước sẽ không còn được áp dụng. Nếu điều này trở thành sự thật, dự án kênh đào mới sẽ dẫn đến việc quân sự hóa Biển Đen.

Thổ Nhĩ Kỳ có thể tạo điều kiện cho tàu chiến của các nước khác, đặc biệt là các đồng minh NATO đi qua. Liên minh sẽ có cơ hội mở rộng sự hiện diện ở Biển Đen bằng cách tăng cường các căn cứ ở Bulgaria và Romania.

Điều này chắc chắn sẽ gây ra phản ứng thù địch từ Nga, khiến cho các vụ nổ súng cảnh cáo (như vụ tàu chiến Anh gần Crimea) có thể trở nên phổ biến "như cơm bữa" ở Biển Đen.

Cho đến nay, Mỹ vẫn chưa cho thấy quan điểm về con kênh đang xây dựng sẽ ảnh hưởng như thế nào đến Công ước Montreux.

Một mặt, dự án mới của Thổ Nhĩ Kỳ đối với nước này là một cơ hội tiềm năng để ở lại Biển Đen không giới hạn, cũng như đưa tàu sân bay và tàu ngầm đến ngự trị. Mặt khác, công ước không phải là không mang lại lợi ích cho Mỹ, bởi trong thời chiến, nó trao độc quyền kiểm soát eo biển cho đồng minh NATO Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo giới quan sát, Washington có lẽ sẽ kiên quyết đòi tự do hóa việc đi lại của tàu chiến. Cách tiếp cận này phù hợp với chiến lược của Mỹ trong việc kiềm chế Nga và tương ứng với quan điểm chính của người Mỹ rằng Biển Đen nên mở không hạn chế với bất kỳ ai.

Thổ Nhĩ Kỳ cõng rắn cắn gà nhà: Nga phải bắn cảnh cáo tàu NATO, tình thế rất nguy kịch? - Ảnh 4.

Bản đồ mô tả vị trí Kênh đào Istanbul. Nguồn TRT World.

Bất lợi dành cho Nga

Đối với bản thân Thổ Nhĩ Kỳ, Công ước Montreux vẫn còn có giá trị dù nó là một di sản lịch sử hơi lỗi thời. Trong thời chiến, Thổ Nhĩ Kỳ gần như có độc quyền kiểm soát tất cả các phương tiện lưu thông qua eo biển. Ngoài ra, các quyền hạn do công ước trao cho Thổ Nhĩ Kỳ tạo đòn bẩy cho cả Nga và các đồng minh NATO.

Nhưng đối với Nga, việc tự do hóa tàu chiến qua lại giữa Biển Đen và Địa Trung Hải không mang đến bất kỳ lợi ích đặc biệt nào, dù đôi khi Moscow từng tìm cách vượt qua các hạn chế của Montreux, lợi dụng thực tế là công ước không phản ánh công nghệ hiện đại.

Vào những năm 1970, Liên Xô từng hộ tống các tàu tuần dương máy bay hạng nặng Kiev và Leningrad qua eo biển, giải thích rằng máy bay trên boong chỉ sử dụng cho mục đích bảo vệ tàu.

Ngoài ra, Thổ Nhĩ Kỳ cũng cho phép với tàu ngầm Nga nếu chúng đi qua eo biển bằng cách nổi trên mặt nước và không thực hiện nhiệm vụ chiến đấu. Điều này được giải thích là do Ankara không làm trầm trọng thêm mối quan hệ với Moscow.

Thế nhưng, Mỹ từng muốn vượt rào một cách tồi tệ hơn đối với những hạn chế của công ước. Ví dụ, trong cuộc chiến ở Gruzia năm 2008, nước này muốn triển khai hai tàu bệnh viện ở Biển Đen - Mercy và Comfort - với nhiệm vụ nhân đạo, nhưng Thổ Nhĩ Kỳ đã từ chối với lý do vượt trọng tải cho phép.

Rõ ràng rằng quyết định của chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ mang tính chính trị - bao gồm cả sự mất lòng tin với Washington và mong muốn tránh leo thang giữa Mỹ và Nga ở Biển Đen.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của kênh mới sẽ dẫn đến những diễn biến khác. Washington muốn tự do hàng hải, trong khi Nga nhấn mạnh quan trọng của việc bảo tồn công ước Montreux.

Cộng đồng quốc tế có thể gây áp lực lên Thổ Nhĩ Kỳ và yêu cầu tất cả các vấn đề pháp lý phải được làm rõ.

Trong đó, kênh sẽ được áp dụng trong Công ước Montreux, hay sẽ thuộc Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), hoặc đơn giản là trở thành một tuyến đường thương mại thuần túy chỉ dành cho tàu dân sự.

Nhưng cho đến nay chưa có yêu cầu nào được đưa ra. Rõ ràng, các cường quốc hàng đầu không vội can dự vào chủ đề phức tạp và mâu thuẫn này, vì họ cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ thậm chí còn chưa đủ nguồn lực để hoàn thành công trình.

Đọc thêm về:

    Đọc tin tức mới và tin nóng nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên