Rất nhiều mẹ Việt "thích" rửa mũi cho con: Bác sĩ Nhi cảnh báo tác hại nguy hiểm khi rửa không đúng cách

Nguyễn Khởi Quân (Đại học Y dược Huế), TS. BS. Nguyễn Hữu Châu Đức (Y học Cộng đồng) |

Rất nhiều mẹ Việt "thích" rửa mũi cho con: Bác sĩ Nhi cảnh báo tác hại nguy hiểm khi rửa không đúng cách
Rất nhiều mẹ Việt "thích" rửa mũi cho con: Bác sĩ Nhi cảnh báo tác hại nguy hiểm khi rửa không đúng cách

Rửa mũi cho trẻ dưới 2 tuổi cần phải rất thận trọng, không được tự ý làm mà phải tham khảo ý kiến bác sĩ và phải được hướng dẫn trước khi tự làm.

Cách đây ít ngày, một em bé 2,5 tháng tuổi bị ngừng thở trong khi người nhà dùng xilanh bơm nước muối sinh lý để rửa mũi.

Rất may, do cấp cứu kịp thời, bé đã thoát chết.

Tin tức lan trên báo khiến nhiều bà mẹ giật mình. Nhưng các bác sĩ nhi khoa thì đã khá quen với thực tế có rất nhiều bà mẹ ưa thích cách rửa mũi này cho con.

Rửa mũi dễ làm, rất tiện lợi và mang lại hiệu quả "ngay trước mắt" (cứ mỗi khi rửa thì nước mũi, nhầy trong mũi bé chảy được hết ra ngoài, mẹ nhìn thấy rất thích) nên nhiều khi phương pháp này bị lạm dụng. Mẹ nào cũng rửa mũi hàng ngày cho con dù bé khoẻ mạnh bình thường. Người thì rửa một lần, người rửa đến bốn năm lần vẫn cảm thấy mũi con chưa "sạch".

Mong các bà mẹ đọc kỹ bài viết này để áp dụng trong chăm sóc con mình. Hãy nhớ, trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ, chính xác là chúng cần được nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa.

Tại sao phải rửa mũi?

Hiện nay cơ chế tại sao rửa mũi lại hiệu quả trong một số trường hợp viêm hô hấp trên còn chưa được hiểu biết rõ.

Nhiều giả thuyết về cơ chế hiệu quả của rửa mũi đã được đưa ra, như:

● Rửa mũi làm sạch các chất nhầy khỏi mũi, giúp các lông rung trên niêm mạc mũi hoạt động trơn tru hơn, "quét" sạch các vật lạ ra khỏi mũi tốt hơn.

● Rửa trôi, làm giảm bớt nồng độ các chất lạ, các chất gây viêm, kích thích hay gây dị ứng, giúp giảm triệu chứng bệnh

● Làm giảm phù nề niêm mạc mũi.

Rất nhiều mẹ Việt thích rửa mũi cho con: Bác sĩ Nhi cảnh báo tác hại nguy hiểm khi rửa không đúng cách - Ảnh 1.

Theo Hiệp hội Bác sĩ Y học Gia đình Hoa Kỳ (AAFP), rửa mũi giúp giảm những triệu chứng gây khó chịu và có lợi ở người bị bệnh viêm mũi xoang mạn tính. Đây cũng là bệnh lý thường được cho rửa mũi nhất.

Rửa mũi trong viêm mũi xoang mạn tính có lợi ích như một hỗ trợ kèm theo với thuốc điều trị, làm cải thiện triệu chứng của bệnh, làm người bệnh thấy tốt hơn, đồng thời có thể làm giảm bớt việc sử dụng thuốc điều trị và kháng sinh.

Cũng có một ít bằng chứng cho thấy việc rửa mũi là có hiệu quả ở trẻ viêm mũi dị ứng hay viêm đường hô hấp trên. Tuy nhiên, các bằng chứng đó chỉ cho thấy rửa mũi giúp làm giảm các triệu chứng của bệnh.

Ngoài ra, chưa có bằng chứng nào cho thấy rửa mũi giúp giảm sử dụng kháng sinh (khi có chỉ định), và cũng chưa có bằng chứng cho thấy rửa mũi giúp thay đổi đến tiến triển bệnh (ví dụ như nhanh khỏi bệnh hơn hay bệnh ít trở nên nặng hơn).

Một số ý kiến còn cho rằng việc rửa mũi thường xuyên, kéo dài và không cần thiết có thể làm niêm mạc mũi mất đi những yếu tố miễn dịch quý giá, nhiều nguy cơ tổn thương mũi nếu xịt hay pha dung dịch không đúng, qua đó gián tiếp tăng nguy cơ viêm nhiễm.

Cần lưu ý thêm rằng rửa mũi chỉ có thể có lợi khi trẻ bị viêm đường hô hấp trên. Nếu trẻ bị viêm phổi, viêm tiểu phế quản thì rửa mũi vô ích, vì đây là những tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp dưới.

Do vậy mẹ cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi quyết định có nên rửa mũi cho bé hay không.

Cảnh báo: rửa mũi không đúng cách gây viêm tai giữa cho trẻ

Bạn có biết cấu tạo vòi tai (vòi Eustache) rất khác nhau giữa người lớn và trẻ em không?

Rất nhiều mẹ Việt thích rửa mũi cho con: Bác sĩ Nhi cảnh báo tác hại nguy hiểm khi rửa không đúng cách - Ảnh 2.

Hình 4: Cấu tạo khác nhau giữa vòi tai (vòi Eustache) ở người lớn và trẻ em (Nguồn: A.D.A.M)

Dễ thấy rằng tai và mũi có các hốc tự nhiên nối thông với nhau. Hai khác nhau cơ bản của vòi nhĩ người lớn và trẻ em là:

● Ở trẻ nhỏ nhất là ở trẻ sơ sinh, vòi nhĩ còn ngắn, nằm ngang và luôn mở.

● Vòi nhĩ người lớn dài hơn, dốc hơn và luôn đóng. Vòi nhĩ chỉ mở khi ngáp hoặc nuốt.

Do đó lạm dụng việc đưa nước vào mũi để rửa mũi, hay rửa không đúng cách làm tăng nguy cơ nước bị đẩy lên vòi nhĩ, lâu ngày gây nguy cơ viêm tai giữa, thậm chí tắc vòi nhĩ làm giảm sức nghe (giảm thính lực) của bé về sau.

Việc bác sĩ gợi ý có nên rửa mũi cho trẻ hay không, nên chọn dụng cụ nào để rửa phụ thuộc rất lớn vào lứa tuổi của trẻ và tình trạng bệnh lý mà trẻ mắc phải.

Bơm rửa bằng xi lanh tạo ra áp lực rất mạnh. Vì vậy có nguy cơ gây tổn thương niêm mạc mũi của trẻ, làm xước, chảy máu hay phù nề niêm mạc. Điều này không giúp chữa lành mà còn làm bệnh càng nặng thêm.

Rất nhiều mẹ Việt thích rửa mũi cho con: Bác sĩ Nhi cảnh báo tác hại nguy hiểm khi rửa không đúng cách - Ảnh 3.

Hình 5: Bơm rửa mũi bằng xi lanh tạo áp lực nước cao, tiềm ẩn nhiều nguy cơ (Nguồn: DreamsTime)

Trẻ dưới 2 tuổi nên được rửa mũi với bình nhỏ giọt và bầu hút vì cho áp lực nhẹ, lượng nước muối ít, phù hợp với sinh lý trẻ.

Với trẻ lớn hơn, hợp tác tốt và phụ huynh có kinh nghiệm, có thể lựa chọn bơm rửa mũi.

Rửa mũi cho trẻ dưới 2 tuổi cần phải rất thận trọng, không được tự ý làm mà phải tham khảo ý kiến bác sĩ và phải được hướng dẫn trước khi tự làm.

Các biến chứng của rửa mũi thường gặp phải do lạm dụng việc rửa mũi, rửa không đúng chỉ định; nguồn nước không sạch, nguy cơ gây nhiễm trùng; áp lực nước đưa vào mũi quá mạnh, gây tổn thương và phù nề niêm mạc mũi, xước, chảy máu; nồng độ muối trong nước rửa mũi không phù hợp sinh lý (nồng độ cao hơn (nước "mặn" hơn) có thể gây teo niêm mạc mũi. Nồng độ thấp hơn, nhạt hơn dễ gây phù nề).

Khi gặp tình trạng này, hãy thử điều chỉnh lại lượng muối đã pha, hoặc mua các dung dịch muối sinh lý pha sẵn.

Nếu rửa mũi đúng cách và đúng chỉ định của bác sĩ, sẽ không gây ra biến chứng nào. Nếu có, các biến chứng cũng rất nhẹ và hết nhanh sau vài ngày.

Cách rửa mũi cho trẻ dưới hai tuổi (chỉ được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ)

● Đầu tiên bóp thử kiểm tra bầu hút có hút và nhả khí hay không trước khi sử dụng.

● Đặt trẻ nằm nghiêng hoặc bồng trẻ nửa nằm nửa ngồi khoảng 40 độ.

● Nhỏ mỗi bên mũi 1-2 giọt nước muối sinh lý, giữ đầu trẻ ngửa nhẹ ra sau trong 10 giây. Sau 1 phút tiến hành hút mũi.

● Dùng bàn tay còn lại bóp không khí ra khỏi bơm hút và giữ chặt như vậy. Nhẹ nhàng đưa đầu ống bơm hút vào mũi cháu.

Nhớ: Không đưa đầu ống bơm hút quá sâu hoặc quá chặt vào mũi cháu.

● Thả dần ngón tay đang bóp bơm hút ra và theo dõi bơm hút rút đầy không khí vào và rút theo một cách nhẹ nhàng chất nhầy trong mũi cháu. Rút nhẹ bơm hút ra khỏi mũi cháu.

Rất nhiều mẹ Việt thích rửa mũi cho con: Bác sĩ Nhi cảnh báo tác hại nguy hiểm khi rửa không đúng cách - Ảnh 5.

Hình 6: Ống nhỏ giọt cho áp lực thấp, phù hợp với sinh lý trẻ nhỏ.Nguồn: cocooncenter

Tương tự với ống hút mũi một cần hay 2 cần, thay vì dùng bầu hút thì bố mẹ dùng miệng hút gián tiếp qua một ống hút.

Bóp bơm hút lên một miếng giấy vệ sinh chuẩn bị sẵn để đẩy chất nhầy ra và làm sạch bầu hút. Bố mẹ cũng sẽ dễ theo dõi chất tiết/dịch ở mũi hơn khi nhìn vào miếng giấy này.

Lặp lại như vậy với lỗ mũi bên kia. Dùng bông hoặc khăn mặt lau nhẹ dưới mũi cho cháu. Có thể thoa một ít vaselin ngay dưới mũi cháu để tránh làm rát mũi do lau nhiều.

Đối với bên mũi nghẹt nhiều, sau khi nhỏ nước muối khoảng 30 giây có thể dùng bầu hút để hút, nếu vẫn còn nghẹt sau 5-10 phút, có thể nhỏ nước muối và hút lại một lần nữa.

Cách bơm rửa mũi cho trẻ lớn (5 tuổi trở lên, có hợp tác với người chăm sóc)

Đây là phương pháp rửa mũi bằng cách bơm nước vào bên này sau đó nó chảy ra bên kia. Phương pháp này nhìn có vẻ rất "bạo lực", đôi khi gây nhiều tranh cãi và đồn thổi.

Rất nhiều mẹ Việt thích rửa mũi cho con: Bác sĩ Nhi cảnh báo tác hại nguy hiểm khi rửa không đúng cách - Ảnh 6.

Hình 7: Bình rửa mũi dùng cho trẻ lớn và người lớn (Nguồn: Amazon)

Đối với người chăm sóc có kinh nghiệm và trẻ lớn có khả năng hợp tác với người chăm sóc (5 tuổi trở lên) có thể áp dụng biện pháp bơm rửa mũi. Có thể bơm rửa lượng khoảng 5 – 20 ml mỗi lần bơm, và lặp lại cho đến khi thấy bớt chất nhầy.

Nếu trẻ không hợp tác, không nên bắt ép trẻ vì có thể gây sợ hãi cũng như gây tổn thương mô mềm, đồng thời nếu trẻ khóc la, lại làm nặng hơn triệu chứng.

Cần lưu ý không bơm quá mạnh tay, cũng như không để đầu bơm quá hẹp, vì có thể tạo áp lực quá mạnh, gây khó chịu cho trẻ, ù tai, đau tai, hoặc tổn thương niêm mạc mũi.

Lưu ý khi được bác sĩ cho phép tự rửa mũi tại nhà:

Nên lựa chọn nguồn nước an toàn để rửa mũi. Nước muối sinh lý là dung dịch an toàn, vệ sinh, và khá rẻ.

● Không được sử dụng nước trực tiếp từ vòi nước, vì có thể có những yếu tố lây nhiễm tiềm tàng, có thể gây bệnh khi được đưa vào ống mũi.

● Nên giữ vệ sinh kỹ càng dụng cụ rửa mũi. Đối với những dụng cụ khó lau chùi, như bóng xịt, hoặc hút, nên thay mới thường xuyên để ngừa bội nhiễm.

● Không dùng bình xịt mũi của người lớn rửa mũi cho trẻ.

● Chỉ dùng khi bé có triệu chứng về bệnh hô hấp như sổ mũi, nghẹt mũi, không dùng thường xuyên.

Cách tự pha nước rửa mũi chuẩn tại nhà:

1. Đun sôi 240 ml nước sạch, để nguội. Có thể thay thế bằng 240 ml nước cất.

2. Thêm ½ muỗng cà phê muối vào và khuấy đều.

3. Thêm ½ muỗng cà phê muối nở (baking soda) vào, khuấy đều.

3. Giữ ở nhiệt độ khoảng 34-37 độ C. Có thể bảo quản và sử dụng trong vòng 3 ngày.

Tác giả: Nguyễn Khởi Quân (Đại học Y dược Huế), TS. BS. Nguyễn Hữu Châu Đức (Y học Cộng đồng)

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Hữu Châu Đức. "Rửa mũi cho bé bằng nước muối". Y học Cộng đồng (2017). Truy cập: 15/01/2021

https://yhoccongdong.com/thongtin/hoidap/rua-mui-cho-bang-nuoc-muoi/

2. Trần Thị Huyên Thảo. "Rửa mũi hay không rửa mũi?". Y học Cộng đồng (2017). Truy cập: 15/01/2021

https://yhoccongdong.com/thongtin/rua-mui-hay-khong-rua-mui/amp/

3. Nguyễn An Nghĩa, "Cách rửa mũi bằng nước muối sinh lý cho trẻ sơ sinh". Y học Cộng đồng (2017). Truy cập: 13/01/2021

4. D. Rabago, A Zgierska. "Saline Nasal Irrigation for Upper Respiratory Conditions". Am Fam Physician. 2009. 15;80(10):1117-1119.

https://www.aafp.org/afp/2009/1115/p1117.html

5. American Family Physician. "Treatment of Seasonal Allergic Rhinitis: A Guideline from the AAAAI/ACAAI Joint Task Force on Practice Parameters". Am Fam Physician. 2018. 1;97(11):756-757.

https://www.aafp.org/afp/2018/0601/p756.html

6. Marchisio P, Picca M, Torretta S, Baggi E, Pasinato A, Bianchini S, Nazzari E, Esposito S, Principi N. Nasal saline irrigation in preschool children: a survey of attitudes and prescribing habits of primary care pediatricians working in northern Italy. Ital J Pediatr. 2014 May 15;40:47. doi: 10.1186/1824-7288-40-47. PMID: 24887239; PMCID: PMC4041066.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24887239/

7. Succar EF, Turner JH, Chandra RK. Nasal saline irrigation: a clinical update. Int Forum Allergy Rhinol. 2019 May;9(S1):S4-S8. doi: 10.1002/alr.22330. PMID: 31087631.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31087631/

8. Michigan Medicine. "Saltwater Washes (Nasal Saline Lavage or Irrigation) for Sinusitis". Access: 15/01/2021

https://www.uofmhealth.org/health-library/hw67090

9. JF Fisher, J Cafasso. "How to Do a Sinus Flush at Home". Healthline. Access: 14/01/2021

https://www.healthline.com/health/sinus-flush#does-it-work

Đọc thêm về:

    Đọc tin mới nhất báo phụ nữ tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email songkhoe@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên