Trung Quốc trở mặt: Lộ toan tính hất cẳng Nga khỏi dự án chiến lược, Moscow "ngồi trên đống lửa"

QS |

Trung Quốc trở mặt: Lộ toan tính hất cẳng Nga khỏi dự án chiến lược, Moscow "ngồi trên đống lửa"
Trung Quốc trở mặt: Lộ toan tính hất cẳng Nga khỏi dự án chiến lược, Moscow "ngồi trên đống lửa"
Ảnh minh họa (Nguồn: Daily Express)

Theo JF, tính toán của Trung Quốc đã quá rõ. Sự bành trướng của Bắc Kinh có thể không chỉ thách thức vai trò của Nga ở đó, mà còn đe dọa chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ nước này.

Sẵn sàng hất cẳng Nga khỏi dự án NSR

Theo tổ chức tư vấn Jamestown Foundation (JF) ở Mỹ, mối quan hệ hợp tác ngày càng chặt chẽ giữa Nga và Trung Quốc có thể sẽ không kết thúc theo cái cách mà Moscow kỳ vọng. Thay vì tăng cường sức mạnh cho Nga như Moscow mong đợi, tình thế hiện nay có thể đưa Bắc Kinh vào thế lấn lướt đối tác.

Sự tham gia của Trung Quốc vào Tuyến đường biển Bắc (NSR) – mối quan tâm hàng đầu của Tổng thống Vladimir Putin – cho thấy bất kỳ sự đóng góp nào mà Bắc Kinh có thể thực hiện trong ngắn hạn để phục vụ cho các mục tiêu của Nga đều có thể đồng thời tạo tiền đề để cuối cùng Trung Quốc gạt người Nga sang một bên.

Trong trường hợp đó, Bắc Kinh có thể thiết lập "Con đường tơ lụa địa cực" và Nga sẽ bị đẩy xuống vai trò hỗ trợ.

Nguy cơ ấy ngày càng hiện hữu tới mức không chỉ làm dấy lên mối lo ngại ở Nga, mà còn cả ở phương Tây bởi họ e ngại rằng, NSR do Trung Quốc thống trị có thể cho phép Bắc Kinh triển khai sức mạnh ra khắp Bắc Cực, thách thức không chỉ các lợi ích của Nga, mà của cả phương Tây.

Trung Quốc trở mặt: Lộ toan tính hất cẳng Nga khỏi dự án chiến lược, Moscow ngồi trên đống lửa - Ảnh 1.

Nga tham vọng xây dựng Tuyến đường biển Bắc (màu xanh) 'soán ngôi' kênh Suez (màu đỏ). Ảnh: EIU

Một lần nữa, những lo ngại của Nga – cho rằng sự giúp đỡ trong ngắn hạn của Trung Quốc đối với NSR có thể sẽ mở đường cho Bắc Kinh thống trị tuyến đường đang dần tan băng trong vài năm qua- đã được nhấn mạnh lại trong một bài báo hồi cuối tháng Tư đề cập tới vấn đề này.

Các phương tiện truyền thông cũng mở ra những cuộc thảo luận về việc Trung Quốc đang tìm cách giành quyền kiểm soát các hợp đồng sửa chữa tàu phá băng ở Nga.

Có 2 vấn đề được chú ý tới. Thứ nhất là tham vọng của Trung Quốc lớn tới mức nào khi Nga rơi vào cảnh không có đủ khả năng cung cấp tài chính cho các chương trình xây dựng cần thiết dọc NSR.

Và thứ hai, Moscow thấy mình bị bóp nghẹt tới mức nào trước vai trò hiện nay của Trung Quốc, xét tới khía cạnh là các nhà chức trách Nga đang tìm cách phát triển tuyến đường hàng hải với giá rẻ.

Moscow từ lâu đã lo ngại về vai trò của Trung Quốc ở Bắc Cực. Sự e ngại đó không chỉ xuất phát từ thực tế là tình trạng biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra, khiến NSR không còn bị đóng băng suốt nhiều tháng trong năm, mà còn do chính phủ Nga thừa nhận rằng họ không có đủ tiền để xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết, hoặc thậm chí bố trí tàu để phục vụ tuyến đường này mà không có sự hỗ trợ của các công ty/chính phủ nước ngoài.

Mối đe dọa "tương lai" đã hiện hữu với Nga

Trong năm đại dịch vừa qua, Trung Quốc đã có một số bước đi nhưng chỉ khiến Nga thêm lo lắng. Vladimir Volgayev – chuyên gia phân tích quân sự của nguyệt san Sovershenno Sekretno cho biết, hai bước phát triển của Trung Quốc trong những tháng gần đây đã diễn ra đồng thời theo những hướng đáng lo ngại.

Một mặt, Trung Quốc đã hạ thủy một cặp tàu phá băng hiện đại theo thiết kế của riêng mình và hiện đang đóng tiếp chiếc thứ ba cũng như nhiều tàu hỗ trợ.

Điều này cho phép các bên vận chuyển của Trung Quốc không còn phải phụ thuộc vào tàu phá băng của Nga khi di chuyển tới các vùng biển ở cực bắc, từ đó giúp Bắc Kinh tiết kiệm chi phí và khiến cho tuyến đường Bắc Cực trở nên hấp dẫn hơn đối với nước này.

Ngược lại, nó làm giảm thu nhập và ảnh hưởng của Nga đối với những gì Trung Quốc thực hiện ở khu vực đó.

Mặt khác, Bắc Kinh tuyên bố sẽ xây dựng các bến cảng của Trung Quốc tại Murmansk, Sabetta, Arkhangelsk, Tiksi và Uzden do các cảng của Nga không đủ khả năng xử lý khối lượng lớn vận chuyển nói chung hoặc lưu lượng container nói riêng. Tính tới thời điểm hiện tại, đây là sáng kiến đáng lo ngại hơn cả đối với Nga.

Trung Quốc trở mặt: Lộ toan tính hất cẳng Nga khỏi dự án chiến lược, Moscow ngồi trên đống lửa - Ảnh 2.

Tàu phá băng chạy bằng động cơ hạt nhân của Nga trên vùng biển Bắc Cực. Ảnh: TASS

Theo ông Volgayev, sự quan tâm ngày càng gia tăng của Bắc Kinh đối với NSR không chỉ phản ảnh những tính toán về chi phí mà con cho thấy Trung Quốc tin rằng cơ sở hạ tầng quân sự của Nga dọc tuyến đường biển này sẽ mang lại sự an toàn cao hơn so với khi đi qua kênh đào Sue.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo Bắc Kinh còn quan tâm tới NSR và sự thống trị cuối cùng của Trung Quốc đối với tuyến đường này vì một lý do khác.

Hiện tại, Nga đang sử dụng NSR "gần như độc quyền" nhằm vận chuyển các lô hàng nguyên liệu thô như dầu và than đá.

Thế nhưng, Trung Quốc tin rằng tuyến đường này cuối cùng sẽ bị chi phối bởi lưu lượng container và chính Trung Quốc, chứ không phải người Nga, sẽ ngồi vào vị trí thống trị nếu xây dựng nhiều cảng biển để xử lý các luồng trung chuyển.

Chuyên gia Volgayev cho rằng tính toán của Trung Quốc là quá rõ ràng nhưng bất cứ mối đe dọa nào từ phía Bắc Kinh đều sẽ phần lớn là vấn đề trong tương lai, vì thế Moscow vẫn còn thời gian để khắc phục tình hình.

Tuy nhiên, một cuộc thảo luận riêng về sự tham gia của Trung Quốc vào ngành công nghiệp đóng tàu đang trầy trật ở Nga cho thấy "tương lai" đã ở đây rồi. Bắc Kinh đang tự đặt mình vào vị thế thúc đẩy các lợi ích của Trung Quốc ở Bắc Cực bằng cách làm chậm tiến độ xây dựng tàu phá băng của Nga.

Mùa hè năm ngoái, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Nga (Rosatom) – đơn vị chuyên giám sát các kế hoạch đóng tàu phá băng chạy bằng năng lượng nguyên tử - đã thông báo về cuộc cạnh tranh giành hợp đồng xây dựng một ụ nổi mới để hỗ trợ chương trình xây dựng của Nga.

Tuy nhiên, không có xưởng nào của Nga sẵn sàng đấu thầu, bởi số tiền mà Moscow sẽ trả quá thấp, khó để họ thu được lợi nhuận. Sau đó, Rosatom buộc phải mở thầu cho cả các công ty nước ngoài.

Ban đầu, Moscow đã đồng ý trao hợp đồng cho một công ty Thổ Nhĩ Kỳ nhưng tới gần đây, một công ty của Trung Quốc nói rằng họ đã đề nghị cung cấp cho Moscow thỏa thuận có lợi hơn.

Cơ quan chống độc quyền của Nga đã vào cuộc và đồng ý xem xét tuyên bố của Trung Quốc. Nếu Trung Quốc giành phần thắng, nước này sẽ trở thành một "người chơi lớn" trong lĩnh vực đóng tàu của Nga.

Thế nhưng, ngay cả khi thua cuộc, họ vẫn sẽ bước được một chân vào cánh cửa này, trong khi đồng thời làm trì hoãn thêm sự ra đời thế hệ tàu phá băng mới của Nga.

Nga không phải là quốc gia duy nhất đang lo lắng về vai trò ngày càng tăng của Trung Quốc dọc NSR và Bắc Cực nói chung. Mỹ cũng vậy. Hiện tại, sự hợp tác giữa Moscow và Bắc Kinh đã hạn chế sức ảnh hưởng của Washington.

Song, trong tương lai, Nga có lẽ sẽ tìm kiếm các đối tác khác ngoài Trung Quốc, bởi sự bành trướng của Bắc Kinh vào Bắc Cực có thể không chỉ thách thức vai trò của Nga ở đó, mà còn đe dọa chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nước này.