3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào?

TAMMY |

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào?
3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào?

3 sự kiện đó gồm: Bang Massachusetts đâm đơn kiện chính quyền Liên bang, tổ chức môi trường kiện Walt Disney, và thảm họa tràn dầu tồi tệ nhất lịch sử nước Mỹ.

Lợi nhuận của các tập đoàn kinh tế và sự bền vững của môi trường tự nhiên thường không nằm cùng một phía. Trong 50 năm qua, nhiều vụ kiện môi trường đã diễn ra khốc liệt với nỗ lực không mệt mỏi của các nhà hoạt động môi trường, và kết quả là những đạo luật môi trường đã được ra đời.

Ba vụ kiện chấn động dưới đây là những ví dụ điển hình cho cuộc đấu tranh này.

1. Vụ kiện Sierra Club năm 1972

Vụ kiện Sierra Club là một trong nhưng vụ kiện mội trường quan trọng nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Vụ kiện liên quan đến dự án resort trượt tuyết mà công ty Walt Disney dự định triển khai tại thung lũng Mineral King thuộc khuôn viên vườn quốc gia Sequoia, Califonia.

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào? - Ảnh 1.

Bản vẽ thiết kế khu nghỉ dưỡng Disney’s Mineral King Ski Resort (Yesterland)

Dự án là tổ hợp khách sạn, nhà hàng, bể bơi, bãi đỗ xe, đường cao tốc, khu nghỉ dưỡng trượt tuyết và các công trình khác trị giá 35 triệu đô la, đã được cấp phép bởi Sở Lâm nghiệp Hoa Kỳ.

Nếu được tiến hành, công trình sẽ gây nguy hại nghiêm trong đến hệ sinh thái nguyên sơ hàng nghìn năm của khu rừng Sequoia, ngôi nhà chung của các loài sói, bọ hung, gấu đen,...

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào? - Ảnh 2.

Vườn quốc gia Sequoia có hệ sinh thái phong phú và với địa hình đa dạng.

Tổ chức môi trường Sierra Club đã quyết liệt phản đối việc Disney xây dựng khu nghỉ mát tại đây bằng cách đâm đơn kiện lên Tòa án Tối cao. Sau khi xem xét vụ việc, Tòa án cho rằng Sierra Club không đủ thẩm quyền để khởi kiện.

Theo luật pháp nước này, để khởi kiện trong các vụ án môi trường, bên nguyên đơn cần chứng minh họ sẽ phải chịu thiệt hại hoặc tổn thương do hệ quả của vụ việc, và rằng hậu quả đó có thể được dùng để truy xuất nguyên nhân gây nên vụ việc.

Trong khi Sierra Club dành thời gian sửa đổi khiếu nại, một điều luật quan trọng đã được thông qua: Đạo luật chính sách môi trường quốc gia (NEPA). Đạo luật này yêu cầu Disney viết một tuyên bố tác động môi trường nêu chi tiết những tác động của khu nghỉ mát đối với khu vực xây dựng.

Tuy cuối cùng, Sierra Club đã thất bại trong việc khởi kiện nhưng họ đã đạt được mục đích của mình. Walt Disney đã tuyên bố khai tử dự án này sau khi xem xét tác động sinh thái nghiêm trọng của nó.

Vụ kiện từ năm 1972 này là một trong nhưng vụ kiện môi trường đầu tiên và đặt nền móng vững vàng cho tiến trình sau này của các nhà hoạt động môi trường. Đạo luật chính sách môi trường quốc gia được thông qua sau vụ kiện Sierra Club là đạo luật tối quan trọng vẫn mang ý nghĩa đặc biệt đến ngày nay.

NEPA đã giúp nhiều tổ chức môi trường giành phần thắng khi đứng trước các tập đoàn khổng lồ. Tiêu biểu có thể kể đến vụ kiện đường ống dẫn dầu Dakota Access của các thổ dân da đỏ.

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào? - Ảnh 4.

NEPA đã ràng buộc trách nhiệm của các tập đoàn với lợi ích môi trường.

2. Bang Masschusetts kiện Cục Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ năm 2007

Khí thải nhà kính có ảnh hưởng không thể chối cãi với môi trường, bao gồm biến đổi khí hậu, thời tiết khắc nghiệt,... Chúng ta đều hiểu rõ điều đó, nhưng trước năm 2007, hầu như không có đạo luật nào liên quan đến tác động khí thải nhà kính.

Trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu tăng cao, một câu hỏi pháp lý quan trọng đã được đặt ra: Chính phủ có vai trò thế nào trong việc điều chỉnh phát thải CO2 và các loại khí độc gây ảnh hưởng đến hành tinh và sức khỏe con người? 

Câu trả lời đã được đưa ra trong phán quyết của một vụ kiện của Tòa án tối cao vào giữa năm 2007 - bang Massachusetts kiện Cục Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ (EPA).

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào? - Ảnh 5.

Khí thải nhà kính đã không được kiểm soát trước năm 2007

Hơn một thập kỷ trước, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã đưa ra một quyết định môi trường mang tính bước ngoặt sau vụ kiện giữa tiểu bang Massachusetts và Cục Bảo vệ Môi sinh. 

Cụ thể, bang này đã kiện chính phủ khi không kiểm soát khí thải từ xe hơi và xe tải, gây ra những hệ quả nghiêm trọng về hiệu ứng nhà kính. Trong khi đó, chính quyền tổng thống Bush lại cho rằng họ không có nghĩa vụ phải điều chỉnh lượng khí thải.

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào? - Ảnh 6.

Tổng thống George W. Bush nói chuyện với Quản trị viên Cơ quan Bảo vệ Môi trường Christie Whitman năm 2002 (AFP)

Tóa án Tối cao đã bác bỏ lập luận này và yêu cầu chính phủ chứng minh rằng khí nhà kính không góp phần vào biến đổi khí hậu, hoặc đưa ra lời giải thích hợp lý tại sao chính phủ không có khả năng hạn chế ô nhiễm. Phán quyết đã tuyên bố Cục Bảo vệ Môi sinh phải hành động ngay lập tức để chống biến đổi khí hậu.

Phán quyết khẳng định: Chính phủ phải có trách nhiệm giải quyết biến đổi khí hậu. Phán quyết này đã giúp trả lời câu hỏi quan trọng về đơn vị chịu trách nhiệm trực tiếp cho các vấn đề môi trường.

Phán quyết có tầm ảnh hưởng khổng lồ đến hàng loạt vụ việc khác. Nhiều vụ kiện trước năm 2007 đã bị hoãn lại để chờ phán quyết vụ kiện Massachusetts. Cho đến ngày nay, kết quả của vụ kiện này đã thay đổi lịch sử và cách nhìn của chính phủ về vấn đề môi trường.

3. Vụ kiện giàn khoan Deepwater Horizon 

Vụ nổ giàn khoan Deepwater Horizon ngày 20 tháng 4 năm 2010 là thảm họa tràn dầu tồi tệ nhất trong lịch sử nước Mỹ. Giàn khoan Deepwater Horizon trên Vịnh Mexico đã phát nổ do sơ suất từ ​​công ty dầu khí BP, 11 người đã thiệt mạng và 5 triệu thùng dầu tràn ra Đại Tây Dương. Vụ việc xảy ra do lỗ hổng hệ thống bảo vệ trên giàn khoan.

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào? - Ảnh 8.

Vụ nổ khiến toàn bộ giàn khoan Deepwater Horizon bốc cháy thành quả cầu lửa khổng lồ, có thể nhìn thấy từ 64 km.

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào? - Ảnh 9.

Bồ nông "tắm" trong biển dầu sau sự cố.

Vụ nổ đã biến biển quanh khu vực này trở thành bãi chất thải, dầu trôi dọc 2000km, các sinh vật biển bị ảnh hưởng nghiêm trọng và 30% dân cư khu vực gần đó mắc các bệnh liên quan đến tâm thần.

Vậy BP đã phải đối mặt với bản án nào sau thảm họa kinh hoàng đó? Tháng 12 năm 2012, BP đã phải trả 4,5 tỷ đô la cho Bộ Tư pháp Hoa Kỳ. Số tiền phạt kỷ lục mà BP phải trả thực chất vẫn "không thấm vào đâu" so với thiệt hại khổng lồ họ gây ra. Số tiền thực tế BP chi trả sau vụ việc lên tới 18 tỷ đô la, chưa tính đến 28 tỷ đô la đã chi trả cho việc dọn sạch biển trước đó.

3 vụ án môi trường chấn động nước Mỹ: Walt Disney, chính phủ TT Bush đã thất bại thế nào? - Ảnh 10.

Khó có số tiền nào đủ bù đắp "vết thương" của biển sau thảm họa này.

Trước vụ nổ giàn khoan Deepwater Horizon, các tập đoàn khai thác nhiêu liệu luôn nhận được sự hậu thuẫn của chính quyền và ít phải chịu trách nhiệm trước tác động của họ lên môi trường. Dù đây là một trong ba ngành gây tác động nghiêm trọng nhất tới hành tinh.

Vụ kiện Deepwater Horizon đã trở thành lời cảnh tỉnh rõ ràng tới ngành công nghiệp năng lượng và các nhà đầu tư: Họ buộc phải có trách nhiệm bảo vệ hành tinh và con người. Mặc dù giá trị tài sản ròng của BP đã không bị ảnh hưởng quá nặng nề nhưng công ty này đang chật vật xây dựng lại danh tiếng của mình sau thảm họa tàn phá thiên nhiên.