Nữ "người dơi" Trung Quốc hiếm hoi trả lời báo Mỹ về nghi vấn rò rỉ virus: Tôi không làm gì sai

Minh Khôi |
Nữ "người dơi" Trung Quốc hiếm hoi trả lời báo Mỹ về nghi vấn rò rỉ virus: Tôi không làm gì sai
Nữ "người dơi" Trung Quốc hiếm hoi trả lời báo Mỹ về nghi vấn rò rỉ virus: Tôi không làm gì sai
Bà Shi Zhengli (đứng) trong phòng thí nghiệm ở Viện nghiên cứu virus học ở Vũ Hán. Ảnh: AP.

Nữ "người dơi" Shi Zhengli vừa là người hùng đã đóng vai trò trong kiểm soát dịch trong nước, đồng thời là nạn nhân của những thuyết âm mưu.

Nữ "người dơi" nổi giận

Đối với giới chính khách và khoa học Mỹ, Shi Zhengli, chuyên gia tại Viện Virus học Vũ Hán, đóng vai trò mấu chốt trong việc liệu thế giới có thể hiểu rõ nguồn gốc của virus SARS-Cov-2, vốn được cho là rò rỉ từ cơ sở này.

Trước đó, ý tưởng về việc virus đã rò rỉ từ cơ sở nghiên cứu đã bị nhiều nhà khoa học coi là không khả thi. Tuy nhiên, những tuyên bố mới đây từ chính quyền Tổng thống Joe Biden, cũng như các khuyến nghị về việc cần xem xét vấn đề kĩ hơn từ các nhà khoa học đầu ngành đã một lần nữa làm sống lại giả thuyết này.

Cho dù nhiều nhà khoa học cho rằng hiện không có bằng chứng cụ thể cho giả thuyết trên, ngày càng có nhiều chuyên gia cho rằng việc bác bỏ khả năng này sẽ là khá vội vàng khi chưa thực hiện các cuộc điều tra cẩn trọng, cùng với đó là một loạt các câu hỏi chưa có lời giải.

Theo đó, các nhà khoa học cho rằng bà Shi đã thực hiện những thí nghiệm mang tính rủi ro cao với virus SARS-CoV-2 trên dơi trong phòng thí nghiệm mà không đảm bảo an toàn. 

Một số khác thì muốn có các báo cáo rõ ràng hơn khi đề cập đến thông tin tình báo Mỹ, rằng đã xuất hiện những ca nhiễm Covid-19 sớm trong số các nhân viên của phòng thí nghiệm Vũ Hán.

Bà Shi đã bác bỏ các cáo buộc trên, và có vẻ như bà đang trong cuộc chiến nhằm bảo vệ danh dự của phòng thí nghiệm, và lớn hơn là của đất nước mình. 

Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại 2 tuần trước với phóng viên New York Times, bà Shi cho biết mình không muốn nói chuyện trực tiếp với phóng viên do quy định của phòng thí nghiệm. Nhưng có vẻ như bà không thể kìm nén sự bực tức của mình.

"Làm thế nào tôi có thể đưa ra bằng chứng về một giả thuyết mà không có bất cứ bằng chứng nào", bà nói. "Tôi không biết sao thế giới có thể nghĩ ra giả thuyết này và tiếp tục đổ vấy mọi sự xấu xa lên những nhà khoa học vô tội," bà Shi nói trong một tin nhắn.

Trong cuộc phỏng vấn hiếm hoi qua email, bà Shi chỉ trích những nghi ngờ là vô căn cứ, bao gồm cáo buộc một số đồng nghiệp của mình đã bị ốm trước thời điểm dịch bùng phát.

Tất cả những nghi ngờ dồn vào một câu hỏi trọng tâm: Liệu phòng thí nghiệm của bà Shi có giữ bất cứ nguồn virus corona mới nào trước khi đại dịch bùng phát? Và câu trả lời của bà Shi là không.

Viện Virus học Vũ Hán hiện có 300 nhân viên và nhà khoa học, đồng thời là một trong 2 phòng thí nghiệm tại Trung Quốc có mức độ an toàn cao nhất ở mức 4. Bà Shi cùng các đồng nghiệp đã nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm mới xuất hiện, đồng thời thu thập hơn 10.000 mẫu vật phẩm từ dơi trên khắp Trung Quốc.

Với việc bà Shi không phải là một Đảng viên, sự thăng tiến của bà được coi là khá ấn tượng. Bà đã có bằng Tiến sĩ tại trường đại học Montpellier tại Pháp vào năm 2000, và sau đó bắt đầu nghiên cứu về dơi vào 2004 sau khi bùng phát dịch SARS, vốn đã cướp đi sinh mạng của hơn 700 người trên toàn thế giới.

Năm 2011, bà đã đạt được đột phá khi phát hiện dơi trong một hang động ở phía tây nam Trung Quốc có mang trong mình virus corona tương đồng với virus gây ra SARS.

Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây của bà đã làm dấy lên nhiều tranh cãi, khi bà bắt đầu thí nghiệm chỉnh sửa gen trên các virus corona trên dơi nhằm tìm hiểu cách chúng hoạt động.

Năm 2017, bà và các đồng nghiệp đã công bố nghiên cứu cho thấy họ đã tạo ra một virus corona trên dơi mới bằng cách kết hợp các virus corona khác nhau, mà trong đó ít nhất một loại virus gần như có thể lây lan sang người, với mục đích nghiên cứu khả năng lây nhiễm của chúng và giúp xã hội chuẩn bị tốt hơn trước các đại dịch trong tương lai.

Các chỉ trích sau đó cho rằng rủi ro tạo ra các biến thể virus mới có thể lớn hơn nhiều những lợi ích tiềm tàng.

Vấn đề này càng trở nên phức tạp bởi những câu hỏi về việc liệu nguồn hỗ trợ tài chính từ chính phủ Mỹ có được chuyển cho các nghiên cứu gây tranh cãi của bà Shi. Viện Virus học Vũ Hán nhận khoảng 600.000 USD hỗ trợ từ chính phủ Mỹ thông qua một tổ chức phi lợi nhuận mang tên EcoHealthAlliance. Viện Quốc gia về Sức khoẻ cho biết họ không chấp thuận cung cấp tài chính cho các nghiên cứu về chức năng của virus vốn có thể khiến chúng nguy hiểm hơn.

Trong bức thư phản hồi về câu hỏi trên, bà Shi cho rằng các nghiên cứu của mình là khác biệt bởi mục đích của bà không nhằm khiến các virus nguy hiểm hơn, mà quan trọng là nhằm hiểu rõ cách nó lây lan giữa các loài động vật khác nhau.

Ngoài ra, lo ngại không chỉ liên quan đến các thí nghiệm của bà Shi, mà còn ở môi trường nơi bà làm việc. Một số nghiên cứu được cho đã diễn ra trong phòng thí nghiệm có mức an toàn cấp độ 2, thấp hơn các phòng thí nghiệm trong Viện.

Về điều này, bà Shi cho rằng việc tiến hành thí nghiệm ở phòng thí nghiệm cấp độ 2 là khả thi bởi không có bằng chứng virus corona trên dơi có thể trực tiếp lây nhiễm sang người.

Nghiên cứu của bà Shi trên một nhóm các thợ mỏ ở tỉnh Vân Nam có triệu chứng về bệnh hô hấp vào năm 2012 cũng vấp phải nhiều nghi ngờ. Các thợ mỏ này đã làm việc ở trong hang động nơi nhóm của bà Shi đã phát hiện virus trên dơi có sự tương đồng với SARS-Cov-2. Bà Shi cho biết phòng thín ghiệm không phát hiện virus giống SARS-Cov-2 trên các mẫu bệnh phẩm từ các thợ mỏ này, và bà sẽ sớm công bố thông tin trên tạp chí khoa học, nhưng một số cho rằng bà đang dấu diếm thông tin.

"Vấn đề này quá quan trọng và cần phải được công bố một cách minh bạch và kịp thời", Alina Chan, nghiên cứu sinh tại MIT và Harvard.

Các nhà khoa học cho rằng Trung quốc cần chia sẻ thông tin y tế của những người làm việc tại phòng thí nghiệm, cũng như dữ liệu về virus để xác định các tuyên bố của bà Shi.

Đáp lại vấn đề này, bà Shi cho rằng Viện của bà đã hoàn toàn cởi mở với các điều tra của WHO và cộng đồng khoa học. "Mọi thứ không còn là câu hỏi đơn thuần về khoa học, mà là những suy đoán bắt nguồn từ sự mất lòng tin sâu sắc", bà nói.

Theo đó, bà Shi cho rằng các vấn đề liên quan đã bị chính trị hoá khỏi phạm trù khoa học.

"Tôi tin rằng mình không làm gì sai, và do đó không có gì phải sợ", bà nói.

Điều tra nguồn gốc virus không phải để xác định tội danh

Tuy nhiên, việc Trung Quốc từ chối cho phép các cuộc điều tra độc lập đối với phòng thí nghiệm của bà Shi, hay việc chia sẻ các thông tin nghiên cứu, đã khiến việc khó có thể kiểm chứng các tuyên bố của bà, đồng thời việc này chỉ càng làm dấy lên các nghi ngờ về việc đại dịch đã xuất hiện ở thành phố nơi có phòng thí nghiệm đã tiến hành các nghiên cứu về virus corona trên dơi.

Những người ủng hộ giả thuyết này đã chỉ ra vai trò của Vũ Hán như một trung tâm giao thông, cũng như các nghiên cứu gần đây rằng trước khi đại dịch xuất hiện, các khu chợ trong thành phố đã bán những loài động vật có khả năng truyền nhiễm những virus nguy hiểm sang người.

Về phía Trung Quốc, đã không có động thái nào điều tra các nghi ngờ đối với bà Shi. Bất chấp các câu hỏi từ quốc tế, bà vẫn tiếp tục nghiên cứu và giảng dạy tại Trung Quốc như thể không có gì đang xảy ra.

Những câu hỏi về nguồn gốc virus đã dẫn đến tranh luận về cách các nhà khoa học nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm và đòi hỏi những biện pháp nghiêm ngặt hơn liên quan đến quá trình này.

"Cuộc điều tra không dính dáng tới việc xác định sai lầm hay tội danh", David Relman, nhà nghiên cứu vi sinh học tại trường Standford và là đồng tác giả trong bức thư với chữ ký của 18 nhà khoa học khác, kêu gọi điều tra minh bạch tất cả các giả thuyết về nguồn gốc virus, bao gồm khả năng rò rỉ từ phòng thí nghiệm. Bức thư cũng yêu cầu các cơ sở y tế và nghiên cứu cần công khai các thông tin hoạt động cho công chúng.

"Điều này mang ý nghĩa lớn hơn nhiều so với một nhà khoa học, một cơ sở nào đó hay thậm chí một quốc gia, bất cứ ai có các dữ liệu này đều nên công khai", Relman nói.

Nhiều nhà nghiên cứu về virus vẫn giữ quan điểm virus corona có thể đã được lây nhiễm từ động vật sang người ở môi trường ngoài phòng thí nghiệm. Nhưng không có bằng chứng cụ thể, ngày càng có nhiều nhà nghiên cứu và chính trị yêu cầu điều tra giả thiết rò rỉ từ phòng thí nghiệm.

Một số nhận định các nhà nghiên cứu tại phòng thí nghiệm của bà Shi có thể đã tiếp xúc với virus corona chủng mới ở môi trường tự nhiên, ví dụ như trong động dơi. Hay các nhà khoa học có thể đã vô tình tạo ra nó.

Đọc thêm về:

    Đọc tin tức VN mới nhất, xem tình hình an ninh thế giới nhanh nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên