Nghiên cứu cái "bồn cầu" 2700 tuổi, phát hiện thứ nguy hiểm vẫn đầy rẫy ngày nay

Quốc Hoàng |

Theo số liệu của WHO thì mỗi năm có tới khoảng 46.000 ca tử vong do ký sinh trùng đường ruột gây ra.

Một nghiên cứu về một nhà vệ sinh "hạng sang" ở Jerusalem cổ đại (còn gọi là "Thời kỳ Kinh thánh") đã hé lộ những căn bệnh liên quan đến đường ruột mà giới quý tộc mắc phải.

Trong một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Quốc tế Paleopathology, các nhà khảo cổ và các nhà nghiên cứu đã tìm thấy rất nhiều trứng của các loài ký sinh trùng sống trong đường ruột trong các mẫu vật đất và mẫu vật phân xung quanh khu nhà vệ sinh 2.700 năm tuổi tại Armon Hanatziv Promenade thuộc vùng Jerusalem ở Israel. Các mẫu trầm tích khai quật được ở đây đều chứa trứng của các loài như giun đũa, sán dây, giun tóc hay giun kim. 

Theo số liệu của WHO thì ngày nay, các bệnh lý do loài ký sinh trùng đường ruột, như các loài giun kể trên, gây ra đã khiến khoảng 46.000 người tử vong mỗi năm trên khắp thế giới. Trên Cổng thông tin điện tử của Sở Y tế Nam Định, việc tẩy giun sán được khuyến nghị thực hiện định kỳ một lần cứ mỗi 4 đến 6 tháng. 

Nghiên cứu cái bồn cầu 2700 tuổi, phát hiện thứ nguy hiểm vẫn đầy rẫy ngày nay - Ảnh 1.

Lĩnh vực khảo cổ học đang phát triển các nghiên cứu sử dụng cổ vật hoặc hài cốt để xác định các căn bệnh cổ xưa. Ảnh: Yoli Schwartz / Israel Antiquities Authority

Quay trở lại với phát hiện khảo cổ, bà Dafna Langgut, chủ nhiệm nhóm nghiên cứu tại Đại học Tel Aviv Israel, cho biết: "Các loại giun ký sinh trong hệ tiêu hóa ở người là nguyên nhân chính gây nên các triệu chứng như đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy hay ngứa rát khi đi vệ sinh. Trong số các loài giun nói trên, có những loài đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em khi bị nhiễm. Giun sán là nguyên nhân hàng đầu gây nên suy dinh dưỡng, chậm phát triển, tổn thương hệ thần kinh và thậm chí là gây nên tử vong ở trẻ".

Các nhà nghiên cứu cũng đặc biệt lưu ý rằng giun kim có thể gây ra "những cơn ngứa hậu môn dữ dội".

Nghiên cứu cái bồn cầu 2700 tuổi, phát hiện thứ nguy hiểm vẫn đầy rẫy ngày nay - Ảnh 2.

Một mảnh "bồn cầu" được khai quật.

Mặc dù địa điểm của chiếc "bồn cầu" được phát hiện cho thấy rằng nó thuộc về tầng lớp quý tộc: khu nhà vệ sinh được đặt tại địa điểm có tầm nhìn bao quát xuống Thành phố của David (hiện nay là khu vực khảo cổ và khu định cư Israelm, nằm ở phía Đông Nam thành phố Jerusalem) và Thánh Điện Sơn (tên gọi khác: Núi Đền, từng là thánh địa của Do Thái giáo, Cơ Đốc giáo và Hồi giáo). Đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy ngay cả giới thượng lưu thời kỳ đó cũng bị nhiễm ký sinh trùng tràn lan. Hơn thế nữa, với kỹ thuật y khoa còn lạc hậu, họ có thể phải chịu đựng những triệu chứng do ký sinh trùng gây ra cả đời.

Cũng giống như những người nghèo thời bấy giờ, nguyên nhân dẫn đến việc nhiễm các loại giun, sán và ký sinh trùng đều do điều kiện vệ sinh kém, các nguồn thực phẩm và nguồn nước bị nhiễm chất thải, con người chưa có ý thức vệ sinh sạch sẽ, sử dụng phân động vật để bón cho các loại cây trồng, ăn thịt chưa nấu chín hoàn toàn, v.v

Nghiên cứu cái bồn cầu 2700 tuổi, phát hiện thứ nguy hiểm vẫn đầy rẫy ngày nay - Ảnh 3.

Một góc của chiếc "bồn cầu" khác được phát hiện trong khuôn viên một khu đất từng dành cho tầng lớp quý tộc xưa. Ảnh: Yaakov Billig.

Định hướng mới trong ngành khảo cổ học

Langgut đang phát triển một định hướng nghiên cứu mới trên lĩnh vực khảo cổ học, nhằm tìm hiểu các bệnh nhiễm trùng và các bệnh gây nên bởi ký sinh trùng cổ xưa bằng việc nguyên cứu các lớp trầm tích dưới lòng đất. Sau khi thu thập các mẫu trầm tích, bà đã sử dụng các chất hóa học để phân tách lọc lấy trứng hoặc xác của các loài vật nêu trên để phục vụ cho việc nghiên cứu thông qua kính hiển vi.

Bà giải thích: "Những phát hiện của tôi là một trong những phát hiện sớm nhất về các bệnh thời xưa tại Israel. Nhờ được bảo quản tốt trong môi trường đặc biệt của bể phốt, các mẫu vật mà chúng tôi thu thập được đều còn nguyên vẹn dù chúng đã từng tồn tại cách đây 2.700 năm".

Chiếc "bồn cầu" đầu tiên được phát hiện vào năm 2021, khi các nhà khảo cổ học đang khảo sát khu vực Aron Hanatziv (được hình thành từ thế kỷ thứ VII). Bên cạch các di tích như các vườn cây cảnh, những bức phù điêu tinh xảo cho thấy tay nghề của người thợ thời đó; các nhà khảo cổ học cũng tìm được một tác phẩm "đá vôi hình vuông được khoét một lỗ tròn ở giữa". Sau khi khảo sát địa chất xung quanh, họ đưa ra kết luận rằng vật dụng này chính là chiếc "bồn cầu" thời xưa.

Nghiên cứu cái bồn cầu 2700 tuổi, phát hiện thứ nguy hiểm vẫn đầy rẫy ngày nay - Ảnh 4.

Khung cảnh khu vườn – và nhà vệ sinh – cách đây 2.000 năm có lẽ trông như thế này. Nguồn: Yaniv Korman.

Mặc dù có những hoài nghi về mục đích sử dụng của vật dụng kia, nhưng nhà Khảo cổ học Cổ vật người Israel, ông Yakov Billig – người chỉ đạo cuộc khai quật, lại khẳng định rằng ông biết rõ đây là thứ gì: "Tôi đã đi thực địa và ngay khi đào được nó lên, tôi đã biết nó là gì".

Theo nhận định của các nhà khảo cổ học, việc xây dựng nhà vệ sinh ngay trong vườn thời xưa là điều khá hiếm thấy tại Jerusalem. Điều này chứng tỏ người sở hữu khuôn viên này rất giàu có.

Langgut và Billig trả lời phỏng vấn: "Các trang thiết bị phục vụ cho nhu cầu vệ sinh cực kỳ hiếm tại thời điểm đó. Nó là biểu tượng cho địa vị, sự giàu có bởi chỉ có những người ở địa vị cao và nhiều tiền mới có nhu cầu tách biệt trong sinh hoạt và mới đủ khả năng tài chính để sở hữu".

Ông Billig cho biết thêm: "Bồn cầu được làm từ đá vôi và xung quanh được lót các lớp ngồi rất êm, vì vậy bất kỳ ai ngồi lên đó sẽ luôn có cảm giác thoải mái".

Chiếc “bồn cầu” 2.700 năm tuổi được phát hiện ở Jerusalem.

Nhà vệ sinh này cũng có không gian chứa rộng tương đương 30-40 chiếc bát. Ông Billig suy đoán rằng có thể bên trong đó đã từng chứa những chất khử mùi hoặc chất diệt khuẩn.

Trong Kinh Talmud có dạy: "Ai là người giàu? – Bất kỳ ai có nhà tắm gần chiếc bàn" (Mục 25 chương 2 quyển Bavli Shabbat).

Nghiên cứu cái bồn cầu 2700 tuổi, phát hiện thứ nguy hiểm vẫn đầy rẫy ngày nay - Ảnh 6.

Kinh Talmud.

Nhưng điều thực sự hấp dẫn các nhà nghiên cứu không phải là thực tế giàu sang mà chính là những gì phát hiện được phía bên trong và xung quanh chiếc "bồn cầu". Langgut giải thích rằng: "Những nghiên cứu như thế này đóng góp rất lớn trong các nghiên cứu lịch sử và y khoa bởi chúng tôi có thêm dữ liệu về các bệnh truyền nhiễm trong một khu vực. Phát hiện này giống như cỗ máy thời gian đưa chúng tôi trở về khám phá cuộc sống của người cổ đại vậy".

Giám đốc của Tổ chứ Khảo cổ Cổ vật, ông Eli Escozido, đã nhận định rằng phát hiện này tuy nhỏ nhưng nó góp phần mô tả một cách rõ nét hơn cuộc sống của người thời kỳ trước.

Về phía Langgut, bà hy vọng từ phát hiện của mình, ngành khảo cổ có thể khai thác thêm nhiều khía cạnh về cuộc sống của người dân tại Jerusalem vào thế kỷ VII. Sau khi phân tích kỹ và xác định được phần vi sinh vật còn lại trong nơi giống như bể phốt, bà hy vọng có thể phân tích thêm lớp trầm tích để tìm hiểu thêm về thức ăn và thảo dược mà người thời xưa có thể đã sử dụng.

Đối với người hiện đại, nhà vệ sinh là một thứ hết sức quen thuộc, nhưng đối với các nhà khảo cổ học, đây là một kho tàng thông tin về lịch sử cổ đại.

https://soha.vn/nghien-cuu-cai-bon-cau-2700-tuoi-phat-hien-thu-nguy-hiem-van-day-ray-ngay-nay-2022020814551383.htm

Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email khampha@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

Soha
Trí Thức Trẻ
    Công ty Cổ phần VCCorp

    © Copyright 2010 - 2022 – Công ty Cổ phần VCCorp

    Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
    Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
    Email: btv@soha.vn
    Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử tổng hợp trên mạng số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
    Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân
    Điện thoại: 024 7309 5555

    Liên hệ quảng cáo:
    Hotline: 0942.86.11.33
    Email: giaitrixahoi@admicro.vn
    Hỗ trợ & CSKH:
    Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
    số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
    Tel: (84 24) 7307 7979
    Fax: (84 24) 7307 7980
    Chính sách bảo mật

    Chat với tư vấn viên