Nam Đại Dương - đại dương thứ 5 của Trái Đất: Từ vô danh trên bản đồ thế giới đến kỳ quan 'quyết định vận mệnh hành tinh'

Trang Ly |

Nam Đại Dương - đại dương thứ 5 của Trái Đất: Từ vô danh trên bản đồ thế giới đến kỳ quan 'quyết định vận mệnh hành tinh'
Nam Đại Dương - đại dương thứ 5 của Trái Đất: Từ vô danh trên bản đồ thế giới đến kỳ quan 'quyết định vận mệnh hành tinh'

Nam Đại Dương là kỳ quan kiêu hãnh của Trái Đất, có vai trò quan trọng đến khí hậu và sự sống Trái Đất.

Những người quen thuộc với Nam Đại Dương, vùng nước bao quanh lục địa Nam Cực, đều biết đại dương này không giống bất kỳ vùng nào khác.

"Bất cứ ai đã từng đến đó sẽ phải 'điên đầu' lý giải điều gì đã tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng ở vùng biển này, nhưng tất cả đều đồng ý rằng các dòng sông băng xanh hơn, không khí lạnh hơn, những ngọn núi đáng sợ hơn và cảnh quan quyến rũ hơn bất kỳ nơi nào khác họ có thể đến" - Seth Sykora-Bodie, một nhà khoa học hàng hải tại Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA) và một Nhà thám hiểm Địa lý Quốc gia (National Geographic) cho biết.

THỜI ĐẠI CỦA "NĂM CHÂU NĂM BỂ"

Kể từ khi National Geographic Society (Hiệp hội Địa lý Quốc gia Mỹ, NGS) bắt đầu lập bản đồ vào năm 1915, cơ quan này đã công nhận 4 đại dương: Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương. Bắt đầu từ ngày 8/6/2021 - Ngày Đại dương Thế giới - NGS sẽ công nhận Nam Đại Dương là đại dương thứ năm trên thế giới.

1. Không còn vô danh trên bản đồ

Kể từ cuối những năm 1970, Hiệp hội Địa lý Quốc gia Mỹ đã tổ chức cuộc nghiên cứu nhằm giám sát các thay đổi và chỉnh sửa đối với mọi bản đồ được xuất bản. Nhà địa lý Alex Tait thuộc Hiệp hội Địa lý Quốc gia Mỹ đã bắt đầu làm việc này từ năm 2016.

National Geographic Society cũng nỗ lực làm việc với Tổ chức Thủy văn Quốc tế (IHO) về tên biển. IHO đã công nhận Nam Đại Dương trong hướng dẫn năm 1937 nhưng đã bãi bỏ chỉ định đó vào năm 1953, với lý do gây tranh cãi.

Tuy nhiên, Nam Đại Dương không đơn độc!

- Năm 1999, Ủy ban Tên địa lý Mỹ đã sử dụng tên Nam Đại Dương.

- Tháng 2/2021, NOAA chính thức công nhận Nam Đại Dương là khác biệt, và không phải chỉ là vùng nước vô danh.

- 8 ngày trước, 3/6/2021, Từ điển Cambridge Dictionary đã chính thức thêm cụm từ "the Southern Ocean" (also the Antarctic Ocean) - nghĩa là Nam Đại Dương - và định nghĩa nó là: Vùng biển bao quanh lục địa Nam Cực.

- Bắt đầu từ ngày 8/6/2021 - Ngày Đại dương Thế giới - Hiệp hội Địa lý Quốc gia công nhận Nam Đại Dương là đại dương thứ năm trên thế giới. Và sẽ vẽ lại bản đồ thế giới để thêm tên của đại dương này.

Nhà địa lý Alex Tait của Hiệp hội Địa lý Quốc gia Mỹ cho biết: "Vùng biển cực Nam Trái Đất đã được các nhà khoa học công nhận từ lâu, nhưng vì chưa bao giờ có thỏa thuận quốc tế nên chúng tôi chưa chính thức công nhận và đặt tên cho đại dương này trên bản đồ thế giới".

Các nhà địa lý thế giới đã tranh luận về việc liệu các vùng nước xung quanh Nam Cực có đủ đặc điểm độc đáo để xứng đáng với tên riêng của nó hay không, hay liệu chúng chỉ đơn giản là phần mở rộng về phía nam của Thái Bình Dương, Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương.

Để hóa giải những ngờ vực của cộng đồng khoa học quốc tế, Hiệp hội Địa lý Quốc gia Mỹ đưa ra những luận điểm đầy thuyết phục:

Một đại dương khác biệt nhất Trái Đất

Trong khi 4 đại dương khác được xác định bởi các lục địa bao quanh chúng, thì Nam Đại dương được xác định bởi một dòng chảy. Nói một cách dễ hiểu thì Nam Đại Dương (tên tiếng Anh: Southern Ocean, hoặc Antarctic Ocean) hoàn toàn bao trùm một lục địa thay vì được lục địa bao trùm.

Nam Đại Dương - đại dương thứ 5 của Trái Đất: Từ vô danh trên bản đồ thế giới đến kỳ quan quyết định vận mệnh hành tinh - Ảnh 2.

Các nhà khoa học ước tính rằng Dòng hải lưu Nam Cực (ACC) được hình thành cách đây khoảng 34 triệu năm, khi Nam Cực tách khỏi Nam Mỹ. Điều đó cho phép dòng nước chảy quanh đáy Trái Đất không bị cản trở.

Dòng ACC chảy từ tây sang đông xung quanh Nam Cực, trong một dải dao động rộng tập trung xung quanh vĩ độ 60 độ về phía nam — đường mà ngày nay được xác định là ranh giới phía bắc của Nam Đại Dương. Bên trong ACC, nước lạnh hơn và ít mặn hơn một chút so với nước biển ở phía bắc.

Mở rộng từ bề mặt đến đáy đại dương, ACC vận chuyển nhiều nước hơn bất kỳ dòng hải lưu nào khác. Nó kéo các vùng nước từ Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, giúp thúc đẩy một hệ thống tuần hoàn toàn cầu được gọi là băng chuyền, vận chuyển nhiệt xung quanh hành tinh. N

ước lạnh, dày đặc chìm xuống đáy đại dương ngoài khơi Nam Cực cũng giúp lưu trữ carbon trong đại dương sâu. Theo cả hai cách đó, Nam Đại Dương có tác động quan trọng đến khí hậu Trái Đất.

Các nhà khoa học hiện đang nghiên cứu xem biến đổi khí hậu nhân tạo đang làm thay đổi Nam Đại Dương như thế nào. Họ đã biết được nước đại dương di chuyển qua ACC đang ấm dần lên, nhưng vẫn chưa rõ mức độ ảnh hưởng của điều này đến Nam Cực. Một số băng và thềm lục địa tan nhanh nhất là nơi ACC gần đất liền nhất.

Ngoài ra, Nam Đại Dương là đại dương duy nhất trên Trái Đất tiếp xúc với 3 đại dương khác là Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.

Một môi trường không giống bất cứ nơi đâu

Hiện tại, bằng cách làm hàng rào ở vùng biển lạnh giá phía Nam, ACC giúp giữ cho Nam Cực lạnh giá và Nam Đại Dương khác biệt về mặt sinh thái. Hàng ngàn loài đặc hữu sống ở đó và không nơi nào khác có được hệ sinh thái như thế.

Đại dương phía Nam "bao gồm các hệ sinh thái biển độc đáo và mong manh là nơi sinh sống của các sinh vật biển tuyệt vời như cá voi, chim cánh cụt và hải cẩu" - National Geographic thông tin.

Hơn nữa, Nam Đại Dương cũng có tác động sinh thái ở những nơi khác. Ví dụ, cá voi lưng gù ăn nhuyễn thể ngoài khơi Nam Cực và di cư xa về phía bắc để trú đông trong các hệ sinh thái theo các cách rất khác nhau so với các loài ngoài khơi Nam và Trung Mỹ. 

Nam Đại Dương - đại dương thứ 5 của Trái Đất: Từ vô danh trên bản đồ thế giới đến kỳ quan quyết định vận mệnh hành tinh - Ảnh 3.

Vẻ đẹp khó cưỡng của Nam Đại Dương.

World Wildlife Fund cho biết nhiệt độ của nước tại Nam Đại Dương khác nhau giữa 10 độ C và -2 độ C, và rằng nếu vùng biển phía Nam ấm lên thêm 2 độ, nó có thể làm giảm vùng phủ sóng băng lên đến 30% tại các khu vực trọng điểm. Trong khi đó, chim cánh cụt, chim và các loài động vật khác dựa vào băng để sinh sản.

Bằng cách thu hút sự chú ý của dư luận đến Nam Đại Dương thông qua việc định danh đại dương này trên bản đồ (giúp nó không còn vô danh trên tấm bản đồ cũ kỹ), Hiệp hội Địa lý Quốc gia hy vọng sẽ thúc đẩy việc bảo tồn nó.

Tác động của đánh bắt công nghiệp đối với các loài như Antarctic krill (tôm Nam Cực) và cá răng Patagonian (được bán trên thị trường là cá vược Chile) đã là mối quan tâm ở Nam Đại Dương trong nhiều thập kỷ. 

Năm 1982, các giới hạn đánh bắt đã được áp dụng trong khu vực. Khu bảo tồn biển (MPA) lớn nhất trên thế giới được thành lập ở Biển Ross ngoài khơi Tây Nam Cực vào năm 2016. Một số tổ chức đang nỗ lực để bảo vệ các khu vực (đang bị đánh bắt) quan trọng nhất của Nam Đại Dương, chẳng hạn như ngoài khơi Bán đảo Nam Cực.

Liên Hợp Quốc chỉ định Ngày Đại dương Thế giới vào ngày 8/6 hàng năm để nâng cao nhận thức của con người về vai trò quan trọng của đại dương đối với sự sống trên Trái Đất. 

Các đại dương trên thế giới, bao phủ hơn 70% diện tích hành tinh, sản xuất ít nhất một nửa lượng oxy trên hành tinh, là nơi sinh sống của phần lớn đa dạng sinh học của Trái Đất và theo Liên Hợp Quốc, là nguồn cung cấp thực phẩm quan trọng và là động lực chính của các nền kinh tế thế giới.

Tham khảo: National Geographic, CBS News, Cambridge/Dictionary

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email khampha@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên