MiG-21 Không quân Việt Nam diệt "pháo đài bay" B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng

Nguyễn Việt Cường - Nguyên Sĩ quan Dẫn đường KQNDVN |
MiG-21 Không quân Việt Nam diệt "pháo đài bay" B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng
MiG-21 Không quân Việt Nam diệt "pháo đài bay" B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng
Tiêm kích MiG-21 Không quân Việt Nam bắn hạ F-4 Mỹ. Ảnh minh họa: Le Ky An.

Sau hội nghị chuyên đề về cách đánh B-52 do Binh chủng Không quân chủ trì, hai Sở chỉ huy của Không quân Việt Nam được triển khai rất khẩn trương, sẵn sàng chiến đấu.

LTS: Sau chiến thắng "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không", báo chí trong và ngoài nước đều ghi nhận trong số máy bay B-52 bị bắn rơi trên bầu trời miền Bắc, có 2 chiếc bị Không quân Việt Nam bắn rơi bởi chiến công của 2 phi công Phạm Tuân và Vũ Xuân Thiều, trong 2 đêm 27 và 28/12/1972.

Phải nhiều năm sau, từ một số nguồn thông tin người ta mới biết có đến 3 chiếc B-52 bị Không quân ta hạ gục và phi công đầu tiên trên thế giới cho B-52 đo ván vào đêm 20 tháng 11 năm 1971 là Vũ Đình Rạng khi đó mới 26 tuổi, quê Tiền Hải, Thái Bình.

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc loạt bài của nhà báo, nhiếp ảnh gia Nguyễn Việt Cường - Nguyên Sĩ quan Dẫn đường Không quân nhân dân Việt Nam về sự kiện tiêm kích ta bắn rơi chiếc B-52 thứ 3 (nhưng thật ra lại là đầu tiên) này.

Lời tiên đoán chiến lược của Bác Hồ

Mỗi khi nhắc đến chiến thắng "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không", chúng ta không thể quên lời tiên đoán chiến lược và sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Bác Hồ từ nhiều năm trước đây.

Năm 1962, khi Đại tá Phùng Thế Tài vừa được bổ nhiệm làm Tư lệnh Phòng không, Bác Hồ đã gặp và hỏi: "Bây giờ chú là Tư lệnh Phòng không, vậy chú đã biết gì về B-52 chưa?", và Bác nói tiếp:

"Nói thế thôi, chú có biết lúc này cũng chưa làm gì được nó. Nó bay trên cao mười cây số mà trong tay chú hiện nay chỉ mới có cao xạ thôi. Nhưng ngay từ nay, là Tư lệnh Phòng không, chú phải theo dõi chặt chẽ và thường xuyên quan tâm đến thằng B-52 này".

Ngày 18/6/1965, lần đầu tiên trong lịch sử chiến tranh, Mỹ dùng máy bay B-52 ném bom rải thảm khu vực Bến Cát (phía Tây Bắc Sài Gòn). Sau đó một tháng, ngày 19/7/1965, Bác Hồ đến thăm Bộ đội Phòng không Hà Nội, Người căn dặn:

"Dù đế quốc Mỹ có lắm súng nhiều tiền. Dù chúng có B-57, B-52 hay "B" gì đi chăng nữa ta cũng đánh. Từng ấy máy bay, từng ấy quân Mỹ chứ nhiều hơn nữa ta cũng đánh, mà đã đánh là nhất định thắng".

MiG-21 Không quân Việt Nam diệt pháo đài bay B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng - Ảnh 2.

Bác Hồ đến thăm Trung đoàn Không quân tiêm kích 921, ngày 9-11-1964. Ảnh tư liệu

Ngày 12/4/1966, Mỹ sử dụng máy bay chiến lược B-52 ném bom khu vực Đèo Mụ Giạ (Quảng Bình), mở đầu việc đánh phá của B-52 đối với miền Bắc Việt Nam.

Bác Hồ đã chỉ thị cho đồng chí Đặng Tính, Chính ủy Quân chủng Phòng không – Không quân: "B-52 đã ném bom miền Bắc, phải tìm cách đánh cho được B-52. Trách nhiệm này Bác giao cho các chú Phòng không - Không quân".

MiG-21 Không quân Việt Nam diệt pháo đài bay B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng - Ảnh 3.

Tác giả - Nhà báo, nhiếp ảnh gia Nguyễn Việt Cường, Nguyên Sĩ quan Dẫn đường KQNDVN.

Chấp hành chỉ thị của Bác, Quân chủng PK - KQ đã tổ chức sưu tầm các tài liệu về B-52 và cử nhiều tổ công tác gồm các cán bộ giỏi, có kinh nghiệm, đem theo phương tiện trinh sát kỹ thuật hiện đại vào Khu 4, nơi có B-52 đang hoạt động, để nghiên cứu thực tế và tìm hiểu qua màn hình của Radar, tìm hiểu những thủ đoạn hoạt động và cách gây nhiễu của máy bay B-52.

Sau những đợt khảo sát thực tế, Quân chủng PK – KQ đã cho ra đời tập tài liệu về cách đánh B-52: cuốn "Cẩm nang bìa đỏ".

Tập tài liệu chỉ dày 30 trang đánh máy và in Roneo là kết quả của cả một quá trình xây dựng hết sức gian khổ, công phu, với tài trí và công lao của các trợ lý có trình độ kỹ thuật, chiến thuật giỏi, dày dạn trong chiến đấu ... Tài liệu này đã được đưa ra bàn bạc kỹ tại Hội nghị của Quân chủng PK - KQ ngày 31/10/1972 (gọi là Hội nghị tháng 10).

Cuốn "Cẩm nang bìa đỏ" đã đóng góp cách phân biệt "Bê" thật, "Bê" giả trên màn hiện sóng Radar. Viết thành tài liệu là như vậy, nhưng để thực hành được lại rất khó bởi kẻ địch thường xuyên thay đổi thủ đoạn gây nhiễu.

Lúc 17g03 ngày 17 tháng 9 năm 1967, Tiểu đoàn 84, Trung đoàn 238 Quân chủng PK – KQ , sau một thời gian dày công nghiên cứu, nhận dạng máy bay B52 đã bắn rơi một máy bay chiến lược B-52 của Mỹ. Đây là chiếc máy bay B-52 đầu tiên bị bộ đội tên lửa phòng không của ta hạ gục. Chỉ 31 phút sau, lúc 17g34, Tiểu đoàn lại tiêu diệt một máy bay B-52 nữa.

Ngày 20/9/1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh thưởng Huân chương Quân công Hạng Nhì cho Tiểu đoàn 84 và gửi thư khen đồng bào và chiến sĩ Khu IV lần đầu tiên bắn rơi máy bay B-52 của Mỹ.

Cuối năm 1967, khi làm việc với Bộ Tư lệnh Quân chủng PK - KQ, Bác khẳng định: "Sớm muộn rồi đế quốc Mỹ cũng sẽ đưa B-52 ra đánh Hà Nội, rồi có thua mới chịu thua. Phải dự kiến trước tình huống càng sớm càng tốt, để có thời gian mà suy nghĩ chuẩn bị. Ở Việt Nam, Mỹ nhất định thua. Nhưng nó chỉ chịu thua sau khi thua trên bầu trời Hà Nội".

Thực hiện lời dạy của Bác, Quân uỷ Trung ương và Bộ Quốc phòng đã nhanh chóng xây dựng lực lượng. Bước vào năm 1968 lực lượng Phòng không của ta đã có 11 Trung đoàn tên lửa, 2 Trung đoàn Không quân tiêm kích trang bị máy bay MiG-17 và MiG-21.

MiG-21 Không quân Việt Nam diệt pháo đài bay B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng - Ảnh 4.

Không quân Việt Nam chuẩn bị đánh B-52 từ rất sớm.

Không quân Việt Nam chuẩn bị sẵn sàng đánh B-52

Cuối năm 1963, địch tổ chức nhiều chuyến bay khiêu khích, phá hoại miền Bắc nước ta, dùng máy bay trinh sát, thả truyền đơn, biệt kích … Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Quân chủng quyết định dùng Không quân đánh máy bay địch.

Sáng sớm tinh mơ ngày 16/2/1964, tổ bay Nguyễn Văn Ba – Lê Tiến Phước bay trên chiếc máy bay T-28 (thu được của hàng binh Lào) đã bắn rơi chiếc máy bay C-123 chở biệt kích của ngụy.

Đối với ngành Dẫn đường, đây là một mốc son: lần đầu tiên trong lịch sử KQNDVN đã dẫn chặn kích ban đêm đánh đúng đối tượng, bắn rơi máy bay địch. Đồng thời mở ra giải pháp "dẫn mò" khi Radar bắt chập chờn.

Đêm 3/2/1966, phi công Lâm Văn Lích với chiếc MiG-17 PF (loại máy bay có trang bị Radar) trong 1 trận đánh đã bắn rơi 2 chiếc máy bay AD-6 của Hải quân Mỹ.

So với trận dẫn đánh đêm 2 năm trước của tổ bay Ba – Phước, lần này có sự phối hợp của dẫn đường 2 cấp. Những kinh nghiệm rút ra từ 2 trận đánh đêm, ngành Dẫn đường đã có những bài học dẫn dắt cho các trận đánh đêm sau này.

Năm 1969, nhiều tổ nghiên cứu của Không quân gồm các cán bộ chỉ huy, phi công, tham mưu, dẫn đường… thay nhau vào khu vực trọng điểm ném bom của B-52 trên tuyến Trường Sơn ở khu vực đèo Mụ Giạ để tìm hiểu quy luật hoạt động và tìm cách đánh B-52.

Ngoài quan sát bằng mắt qua kính TZK, ta còn đưa Radar vào Cẩm Xuyên để bắt B-52, lúc này chỉ có 1 Đại đội Radar nên không phát hiện được B-52, trên màn hình trắng xóa do nhiễu.

MiG-21 Không quân Việt Nam diệt pháo đài bay B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng - Ảnh 5.

Máy bay ném bom chiến lược B-52 của Mỹ ở Guam.

Sau nhiều ngày nghiên cứu, Không quân ta tìm ra cách đánh máy bay B-52, rồi xây dựng phương án tác chiến, phương án Dẫn đường và tổ chức bay huấn luyện.

Đến cuối năm 1969, về cơ bản đã hình thành cách đánh B-52. Ngày 4/10/1971, sau hội nghị chuyên đề về cách đánh B-52 do Binh chủng Không quân chủ trì, hai Sở chỉ huy của Không quân được triển khai rất khẩn trương, sẵn sàng chiến đấu.

Sở chỉ huy Tiền phương B-3, đặt ở Yên Thành, tỉnh Nghệ An, do Tư lệnh Bình chủng Không quân, Đại tá Đào Đinh Luyện trực tiếp chỉ huy.

Các Sĩ quan Dẫn đường có Lê Thành Chơn ở Sở chỉ huy cùng với Hoàng Kế Thiện trực ở Đại đội 45 Radar dẫn đường đặt tại Đồi Si, Đô Lương, Nghệ An (đây chính là Đại đội sau này vào tháng 12/1972 đã phát hiện sớm nhất đội hình B-52 bay vào đánh phá Hà Nội).

Sở chỉ huy Tiền phương B-8 đóng tại Đông Dương, Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình do Phó Tư lệnh Trần Mạnh và Trung đoàn trưởng Trung đoàn không quân 921 Trần Hanh chỉ huy.

Kíp Sĩ quan Dẫn đường rất mạnh, giàu kinh nghiệm gồm: Đại úy Nguyễn Văn Chuyên, Trung úy Tạ Quốc Hưng và Trung úy Trần Hồng Hà ở Sở chỉ huy; Sĩ quan Dẫn đường ở mặt hiện sóng, Thượng úy Lê Thiết Hùng, Lê Kiếu tại Đại đội Radar 41 ở Pháp Kệ.

Đầu tháng 8/1971, các đơn vị bắt đầu triển khai hoạt động của 3 Trạm Radar: 41 (Ba Đồn), 47 (Vân Đồn) và 45 (Đồi Si), các Trạm đồng loạt mở máy để theo dõi hoạt động của B-52 trong điều kiện nhiễu rất mạnh.

Trong tháng đầu tiên, tất cả các đài Radar đều không phát hiện được mục tiêu. Đại đội Radar 41 là Đại đội đầu tiên phát hiện được B-52 trong nhiễu nhưng không ổn định.

Gần cuối tháng 9, các đại đội mới phát hiện đường bay B-52 nhưng vẫn chưa rõ. Tới tháng 10/1971, đại đội 41 phát hiện B-52 trong nhiễu tương đối rõ và ổn đinh.

Trong khi bộ phận cán bộ tham mưu tập trung lập phương án tác chiến đánh B-52, một bộ phận phi công có trình độ bay tốt được chuyển sang bay đêm.

Việc B-52 đánh vào ban đêm cũng là để hạn chế không quân tiêm kích nhìn thấy máy bay B-52 bằng mắt. Theo quan điểm của Mỹ, với cường độ gây nhiễu chủ động và nhiễu thụ động dày đặc thì lực lượng tên lửa phòng không của Việt Nam không đáng ngại vì khó thể bắt được các máy bay B-52.

MiG-21 Không quân Việt Nam diệt pháo đài bay B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng - Ảnh 7.

Không quân Việt Nam nghiên cứu rất kỹ để tìm cách đánh B-52.

Các hoạt động của máy bay B-52 phần lớn là những trận tấn công ban đêm. Vì thế, từ cuối những năm 1960, Quân chủng Phòng không - Không quân đã nhận định: Nếu ta có được lực lượng bay đêm giỏi, máy bay Mỹ sẽ không thể làm mưa làm gió.

Tháng 7 năm 1968, cấp trên quyết định thành lập Phi đội bay đánh đêm, gồm nhiều thế hệ bay khác nhau nhưng phần lớn là các phi công mới tốt nghiệp năm 1968, chỉ có số giờ bay khoảng 200 giờ.

Tháng 8/1970, Phi đội trưởng Đinh Tôn, Phi đội phó Hoàng Biểu, phi công Đặng Xây và Vũ Đình Rạng đã tham gia vào đoàn nghiên cứu cách đánh B-52 trên vùng trời Khu 4.

Bay đêm cực kỳ khó khăn và nguy hiểm: đường băng các sân bay dã chiến ngắn và hẹp; khi bay cao thì bị Radar trên các hạm tàu Mỹ phát hiện, hoặc bị tên lửa Talot bắn ra từ hạm tàu; nếu bay thấp dễ va vào núi; khó quan sát mục tiêu …

Chuyển sang bay đêm là một thử thách rất lớn đối với phi công, sinh hoạt bị đảo lộn, toàn bộ thói quen của con người như tập thể dục, ăn ngủ … đều thay đồi. Đồng hồ sinh học của phi công bay đêm bị đảo ngược hoàn toàn.

Phi công bay đêm còn phải đối mặt với áp lực tâm lý: sự cô đơn. Đối với phi công bay ngày thường bay Biên đội 2 hoặc 4 chiếc, có đồng đội bên cạnh nên không thấy trống vắng. Trường hợp bay 1 mình ban ngày vẫn còn nhìn thấy địa hình, mây trời xung quanh.

Với phi công bay đêm chỉ bay theo các tham số trên bảng đồng hồ. Chính điều này hay gây ra điều rất đáng sợ nhất của phi công bay đêm: cảm giác sai.

Để khắc phục những khó khăn về bay đêm, các phi công đã khổ công rèn luyện và phải rất bản lĩnh; huấn luyện cất hạ cánh trên các sân bay dã chiến với đường băng ngắn hẹp, thiếu phương tiện bào đảm.

Năm 1970, Phi đội bay đánh đêm đã nhận nhiệm vụ cơ động vào các sân bay dã chiến ở Khu 4, tham gia chiến đấu bảo vệ tuyến đường Hồ Chí Minh, tìm đánh B52 …

Nhắc lại kỷ niệm trước đây, Thượng tướng phi công, Anh hùng LLVTND Phạm Thanh Ngân, nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐNDVN xúc động kể:

"Mỹ đánh phá rất ác liệt các sân bay dã chiến của ta ở Khu 4; dù bất kể ngày đêm, khi vừa dứt tiếng bom, bộ đội và nhân dân các địa phương ngay lập tức đã san lấp hố bom, sửa chữa đường băng để đảm bảo cho máy bay ta sẵn sàng cất, hạ cánh đánh địch.

MiG-21 Không quân Việt Nam diệt pháo đài bay B-52: Kỳ công chuẩn bị - Ra đòn chớp nhoáng - Ảnh 9.

Thượng tướng phi công, Anh hùng LLVTND Phạm Thanh Ngân, nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐNDVN.

Có lần máy bay ta hạ cánh đêm ở sân bay Vinh, đường băng bị đánh phá, đèn dạ hàng (đèn chạy dọc 2 bên đường băng) không có, nhân dân Vinh đã phải dùng các nong nia để đánh dấu dọc 2 bên đường băng cho máy bay hạ cánh".

Cuối năm 1971, ta chuẩn bị mở chiến dịch Quảng Trị 1972, vì vậy việc vận chuyển vũ khí, khí tài trang bị hết sức khẩn trương. Mỹ tăng cường dùng B-52, C-130 đánh phá ác liệt các tuyến đường vận chuyển của ta, Không quân có nhiệm vụ nhanh chóng tìm ra phương án đánh B-52 tạo điều kiện thuận lợi cho các lực lượng vận tải.

Mọi công tác chuẩn bị cho trận đánh đã được hoàn thành công phu và tỉ mỉ. Binh chủng Không quân báo cáo Quân chủng cho phép tổ chức đánh B-52 và đã được chấp thuận.

Sở chỉ huy B-3 và B-8 đã thống nhất phán đoán: có thể tối 20/11/1971, B-52 sẽ đánh các mục tiêu đường 12 và 20 nên đã tổ chức cho MiG-21 sẵn sàng cất cánh đánh B-52.

Ngày 19/11/1971, máy bay An-2 đưa các phi công Hoàng Biểu, Nguyễn Ngọc Thiên vào sân bay Vinh (Mật danh B-2) và Vũ Đình Rạng, Trần Cung vào sân bay Anh Sơn (Mật danh B-4). Ngày 20/11/1971, 2 phi công Đặng Ngọc Ngự và Lương Thế Phúc chuyển 2 chiếc MiG-21 vào sân bay Vinh và sân bay Anh Sơn.

KQNDVN đã sẵn sàng cho trận đánh mà ta phán đoán sẽ xảy ra vào tối 20/11/1971.

(Còn tiếp)

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên