Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp "gấu Nga"?

Hoài Giang |

Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp "gấu Nga"?
Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp "gấu Nga"?
Một tiêm kích F-16 Thổ Nhĩ Kỳ bay gần tàu chiến của họ trong một cuộc tập trận.

Thổ Nhĩ Kỳ có thật sự đang muốn "lật kèo", đảo ngược thế trận giữa Nga và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở khu vực Biển Đen?

Mới đây, tờ Al-Monitor đăng tải bài viết nhan đề: "Ankara in risky geopolitical gamble in Black Sea" (tạm dịch: Ankara trong canh bạc địa chính trị mạo hiểm ở Biển Đen) của tác giả Metin Gurcan.

Nhằm đem lại cho độc giả cái nhìn đa chiều, liên quan tới căng thẳng Nga - Ukraine hiện tại và lý do Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp vũ khí và ra các tuyên bố ủng hộ Kiev trong việc "thu hồi" Crimea và Donbass, chúng tôi xin được lược dịch bài viết.

Ủng hộ Ukraine chống Nga, Thổ đang toan tính điều gì?

Một đợt bùng phát giao tranh mới trong vài tuần qua ở giới tuyến Donbass đã kích hoạt hành động gia tăng lực lượng lớn của Quân đội Nga gần biên giới với Ukraine - thứ đã làm dấy lên một làn sóng ngoại giao nhằm xoa dịu căng thẳng.

Mỹ và NATO có vẻ như đang "đánh cược" vào Ukraine và đang chuẩn bị cho các hoạt động quân sự lớn trong khu vực - một phần của cuộc tập trận Europe Defender-2021.

Trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Thổ đang "đóng băng", vào tuần trước Ankara đã tỏ rõ sự ủng hộ cho Kiev khi căng thẳng gia tăng ở biên giới Nga-Ukraine - một quan điểm trùng khớp với những gì Washington mong muốn.

Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp gấu Nga? - Ảnh 1.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan.

Sau cuộc hội đàm với người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky tại Istanbul ngày 10/4, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã kêu gọi các bên tham chiến ở Donbass tiếp tục thực thi ngừng bắn và một giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột.

Ông Erdogan đồng thời khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine.

Trong một tuyên bố chung, hai bên cam kết "phối hợp các bước nhằm khôi phục sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine trong các biên giới được quốc tế công nhận, đặc biệt là việc phi chiếm đóng của Cộng hòa tự trị Crimea… cũng như các vùng lãnh thổ ở Donetsk và Luhansk".

Thổ Nhĩ Kỳ cũng tái khẳng định ủng hộ việc Ukraine gia nhập NATO.

Hợp tác Thổ Nhĩ Kỳ - Ukraine trong lĩnh vực quân sự đã gia tăng đáng kể trong vài năm qua. Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành đối tác chính của Ukraine đối với một loạt các công nghệ quân sự quan trọng, bao gồm động cơ phản lực cánh quạt và máy bay không người lái.

Có vẻ Ankara đã có một quyết định nghiêm túc sau khi phân tích những gì họ đã thấy ở Biển Đen - đó là hỗ trợ Gruzia và Ukraine tăng cường năng lực quân sự để đối phó với việc gia tăng binh lực của Nga ở Crimea, bao gồm cả việc triển khai hệ thống phòng không S-400.

Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp gấu Nga? - Ảnh 2.

Tầm bắn hiệu quả của tên lửa 40N6 thuộc tổ hợp S-400 đặt tại Sevastopol có thể bao trùm 2/3 Biển Đen và một phần bán đảo Anatolia (Tiểu Á) của Thổ Nhĩ Kỳ.

Việc "chống lưng" cho Ukraine trùng hợp lại diễn ra cùng lúc với một cuộc tranh cãi chưa từng có về cam kết của Ankara đối với Công ước Montreux 1936, quy định giao thông qua eo biển Bosporus và Dardanelles của Thổ Nhĩ Kỳ - tuyến đường biển giữa Biển Đen và Địa Trung Hải.

Công ước Montreux cho phép Thổ Nhĩ Kỳ kiểm soát hoàn toàn các eo biển, đồng thời áp đặt các giới hạn nghiêm ngặt đối với tàu quân sự của các quốc gia không ven biển, hạn chế hiệu quả sự tiếp cận của lực lượng hải quân Mỹ và NATO tới Biển Đen.

Cân bằng địa chính trị kéo dài hàng thập kỷ được thiết lập bởi công ước ở Biển Đen đã bắt đầu "lung lay" kể từ khi Nga sáp nhập Bán đảo Crimea vào năm 2014 và cuộc xung đột Donbass, miền đông Ukraine.

Tuy nhiên, tranh cãi về Công ước Montreux chỉ tăng mạnh sau khi Ankara lên kế hoạch cho một tuyến đường thủy nhân tạo như một giải pháp thay thế cho Bosporus - Kênh Istanbul.

Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp gấu Nga? - Ảnh 3.

Hình minh họa.

Kênh đào mới này đặt ra câu hỏi liệu Ankara có còn cam kết với hành động cân bằng ở Biển Đen hay không.

Tổng thống Nga Vladimir Putin chắc hẳn cũng có những nghi ngờ tương tự, vì ông đã gọi điện cho Erdogan trước chuyến thăm của ông Zelensky để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn Công ước Montreux.

Vì vậy, điều gì đang khiến Ankara rơi vào tình thế mở ra cuộc tranh luận và dường như thách thức sự cân bằng địa chính trị ở Biển Đen với cái giá là việc gây khó chịu cho ông Putin vào thời điểm quan trọng?

Quan điểm của Ankara giữa căng thẳng Nga - Ukraine hiện tại, cùng với sự mâu thuẫn mới xuất hiện về một thỏa thuận đã "dàn xếp" giao thông hàng hải đến Biển Đen trong hàng chục năm, đặt ra câu hỏi về chính sách cân bằng mà Thổ Nhĩ Kỳ theo đuổi từ lâu trong khu vực.

Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp gấu Nga? - Ảnh 4.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan mới đây đã thông báo phê duyệt dự án xây dựng Kênh Istanbul, đồng thời khẳng định Công ước Montreux sẽ không áp dụng cho tuyến đường thủy này.

Thổ tính dâng "bảo kiếm" cho Mỹ?

Có thể tính tới 3 lý do khiến Ankara ra các quyết định nói trên.

Đầu tiên là việc ông Erdogan phải làm với chính trị trong nước. Giữa cuộc khủng hoảng kinh tế đang trầm trọng, chính phủ coi các cuộc tranh cãi về Công ước Montreux và Kênh Istanbul là cơ sở để thực hiện chính sách phân cực và củng cố chỗ đứng của chủ nghĩa dân tộc.

Điều này đã trở nên rõ ràng vào đầu tháng này khi nó làm dấy lên một cuộc tranh cãi về một bức thư ngỏ của 104 đô đốc đã nghỉ hưu kêu gọi tuân thủ nghiêm ngặt Công ước Montreux.

Ankara chỉ trích bức thư ngỏ như một lời đe dọa đảo chính ngầm và tiến hành các thủ tục pháp lý chống lại các vị cựu đô đốc này.

Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp gấu Nga? - Ảnh 5.

Hình minh họa (Nguồn: Daily Express).

Lý do thứ hai cũng liên quan đến dự án Kênh Istanbul.

Dự án không chỉ giới hạn trong việc "giảm tải" cho eo biển Bosporus đang bị tắc nghẽn mà liên quan đến sự phát triển rộng khắp bên bờ kênh, bao gồm các khu dân cư cho ít nhất nửa triệu người, các trung tâm kinh doanh, địa điểm du lịch, bến du thuyền và cảng.

Với dự kiến ​​khởi công vào mùa hè năm 2021, ước tính sơ bộ cho thấy dự án có thể tạo ra doanh thu lên tới 60 tỷ USD cho các nhà đầu tư.

Và để tiếp thị với các nhà đầu tư nước ngoài, Ankara cần đặt vấn đề về công ước hiện tại để tạo vỏ bọc chính trị cho điều mà nhiều chuyên gia coi là một liên doanh kinh tế không khả thi.

Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng Công ước Montreux đã hạn chế việc Hải quân Mỹ đến Biển Đen khi Chiến tranh Nam Ossetia diễn ra vào năm 2008.

Việc Moscow sáp nhập Crimea vào năm 2014 càng thúc đẩy các nỗ lực của Washington trong việc tiếp cận Biển Đen, bao gồm việc triển khai một căn cứ hải quân của NATO tại Romania hoặc Thổ Nhĩ Kỳ.

Tương tự, Mỹ đã ủng hộ kế hoạch xây dựng các căn cứ hải quân mới của Ukraine ở khu vực Biển Đen, đồng thời tăng cường hợp tác quân sự với cả Ukraine và Gruzia cũng như Romania và Bulgaria, 2 thành viên NATO có biên giới với Biển Đen cùng Thổ Nhĩ Kỳ.

Nó cho thấy Ankara tin rằng Washington đang tìm kiếm sự hiện diện quân sự lâu dài ở khu vực Biển Đen và Công ước Montreux và Kênh Istanbul như một "lá bài thương lượng" để nâng cao mối quan hệ với Mỹ.

Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp gấu Nga? - Ảnh 7.

Hình minh họa.

"Gấu Nga" đang nhìn!

Tuy nhiên, Ankara đã nhận lại chỉ trích gay gắt trong nước vì cam kết của Thổ Nhĩ Kỳ đối với Công ước Montreux.

Trong một phác thảo ngắn gọn về những phản đối, một trong những đô đốc đã nghỉ hưu Cem Gurdeniz, người đã ký vào bức thư ngỏ của 104 cựu đô đốc, đưa ra những điểm sau đây:

"Cảm ơn (công ước) Montreux, 6 quốc gia ven biển của Biển Đen… đã có được cơ hội sống trong hòa bình và yên tĩnh. Tình trạng cân bằng này đã tiếp tục từ năm 1936 cho đến nay.

Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không thu được gì từ sự hiện diện liên tục của NATO ở Biển Đen hoặc từ việc vượt quá các giới hạn của Công ước Montreux, bao gồm cả những nỗ lực không thường xuyên để vi phạm một số quy tắc của nó, hoặc gây ra sự mất cân bằng… ở Biển Đen.

Các eo biển của Thổ Nhĩ Kỳ là cửa ngõ của 6 quốc gia, bao gồm cả chính Thổ Nhĩ Kỳ.

Bất ổn ở Biển Đen càng lớn, những rắc rối đối với eo biển Thổ Nhĩ Kỳ và địa chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ càng lớn. Do đó, các quốc gia ven biển không nên để NATO, Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ xúi giục ở Biển Đen".

Theo nhà kinh tế học nổi tiếng người Thổ Nhĩ Kỳ Atilla Yesilada, ngay cả khi toàn bộ giao thông từ eo biển Bosporus được chuyển hướng đến Kênh Istanbul, tổng doanh thu hàng năm từ phí vận chuyển ước tính sẽ chỉ khoảng 1 tỷ USD:

"Thời gian hoàn vốn - bao gồm chi phí lãi vay và lợi nhuận hợp lý cho các nhà đầu tư của dự án, sẽ không dưới 30 năm".

Theo ông Yesilada, khoảng thời gian như vậy là "cực kỳ dài" và khiến dự án trở nên "rất rủi ro" đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Hơn nữa, chuyên gia người Thổ tin rằng con kênh có thể không bao giờ được hoàn thành vì "nhà tài trợ duy nhất" là Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ đương nhiệm Erdogan có thể sẽ không còn tại vị khi công tác xây dựng hoàn tất - dự kiến ​​sẽ mất ít nhất 7 năm.

Hiện vẫn còn phải xem phản ứng của Mỹ đối với "lá bài" của ông Erdogan.

Liệu Washington có nghĩ rằng mình sẽ được một "món hời" và đổi lại sẽ có một số nhượng bộ cho Thổ Nhĩ Kỳ hay không? Rõ ràng lúc này Tổng thống Nga Putin phải là người háo hức được biết điều này nhất.

Vì sao Thổ quyết chơi canh bạc mạo hiểm ở Biển Đen với Mỹ và Ukraine bất chấp gấu Nga? - Ảnh 9.

Tổng thống Nga Vladimir Putin đang quan sát một cuộc tập trận tại Biển Đen vào đầu năm 2021.

Đọc thêm về:

    Đọc báo, xem tin tàu ngầm Indonesia mất tích tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên