Lính xe tăng Việt Nam là thế: Hội tụ tinh hoa

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt |
Lính xe tăng Việt Nam là thế: Hội tụ tinh hoa
Lính xe tăng Việt Nam là thế: Hội tụ tinh hoa

Các thủ trưởng trong Bộ Tư lệnh Tăng Thiết giáp có tầm nhìn xa trông rộng, rất chú trọng chăm lo đến đời sống văn hoá tinh thần của cán bộ, chiến sĩ.

Binh chủng xe tăng còn được gọi là Binh chủng Thép. Mới nghe qua, ai cũng tưởng lính xe tăng là khô khan, chỉ có "Húc đổ - Nghiến nát - Đè bẹp"! Nhưng thực ra, lính xe tăng không chỉ khoẻ và có văn hoá, có kỷ luật của con nhà kỹ thuật mà còn rất lãng mạn, yêu văn học nghệ thuật.

Về phía các thủ trưởng trong Bộ Tư lệnh thì có tầm nhìn xa trông rộng, rất chú trọng chăm lo đến đời sống văn hoá tinh thần của cán bộ, chiến sĩ. Những năm 1970, trong điều kiện thời chiến song đã có rất nhiều lớp bồi dưỡng các hạt nhân về văn học- nghệ thuật, đặc biệt là các lớp vẽ đã được tổ chức.

TỪ LỚP DẠY VẼ GIỮA CHIẾN TRƯỜNG

Cuối năm 1972, Bộ Tư lệnh Tăng Thiết giáp (TTG) cử họa sĩ Lê Trí Dũng vào làm phóng viên chiến trường tại tất cả các đơn vị xe tăng trên mặt trận Quảng Trị. Ở đó, anh vừa trực tiếp chiến đấu, vừa ký họa, chụp ảnh, viết tin gửi về cho tờ tin "Thiết Giáp" của binh chủng.

Lính xe tăng Việt Nam là thế: Hội tụ tinh hoa - Ảnh 1.

Lê Trí Dũng là con trai của họa sĩ nổi tiếng Lê Quốc Lộc. Ông đã có nhiều tác phẩm để đời hiện đang trưng bày tại Hoàng cung Campuchia và Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Theo nghiệp cha, Lê Trí Dũng đã theo học mỹ thuật từ bé, tháng 1.1972- khi sắp tốt nghiệp thì anh được gọi nhập ngũ.

Sau khi từ Sư đoàn 325 chuyển về binh chủng Thiết giáp, Lê Trí Dũng được đào tạo thành lính lái xe tăng. Tuy nhiên, khi biết anh đã sắp tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật, Bộ Tư lệnh đã điều anh về Phòng Chính trị, công tác tại tờ tin Thiết Giáp với tư cách họa sĩ kiêm phóng viên và một thời gian sau thì được cử đi công tác tại Quảng Trị.

Quảng Trị - đầu năm 1973, sau hiệp định Pa-ri, quân hai bên xen kẽ như da báo. Sau một thời gian hòa hoãn, địch tăng cường lấn chiếm vùng giải phóng. Tiểu đoàn xe tăng 1 của Lữ đoàn 203 được lệnh triển khai đội hình cùng bộ binh bảo vệ Cửa Việt- một địa bàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về chiến thuật và chiến lược.

Một buổi chiều, Tiểu đoàn trưởng Ngô Văn Nhỡ thông báo cho Lê Trí Dũng: "Trên vừa điện vào, lệnh cho ông mở một lớp học vẽ cho anh em để sau này về đơn vị có thể làm bích báo tăng cường sỹ khí quân ta".

Lính xe tăng Việt Nam là thế: Hội tụ tinh hoa - Ảnh 2.

Họa sĩ Lê Trí Dũng- nguyên phóng viên Bản tin Thiết giáp, giáo viên các lớp vẽ

Giữa lúc không biết địch nó thọc vào lưng lúc nào đây, làm sao mà mở lớp? Nhưng quân lệnh như sơn, một lớp học gồm 4 người được mở ra giữa chiến trường.

Đó đều là những chiến sĩ có năng khiếu "vẽ vời"- theo như anh em đánh giá từ các đại đội và tiểu đoàn bộ cử về. Trong đó có Nguyễn Kim Duyệt, người Hà Nội, vốn là sinh viên Đại học Nông nghiệp, còn 3 chiến sĩ kia đều đang học dở cấp 3 (phổ thông trung học bây giờ). Đích thân tiểu đoàn trưởng chỉ định pháo thủ Duyệt làm lớp trưởng.

Mặc dù chưa bao giờ làm thày song với hơn chục năm theo học ở Trường Mỹ thuật, Lê Trí Dũng căn cứ vào mục tiêu đề ra đối với lớp học đã nhanh chóng phác thảo một chương trình học tập với những nội dung thiết yếu nhất, miễn sao sau khi qua lớp này, các học viên có thể đảm nhiệm được phần mỹ thuật trang trí và minh họa cho các tờ báo tường của đơn vị, còn chuyện có đi xa hơn thì tính sau.

Vậy là trên bãi cát trắng Cửa Việt lác đác những cây phi lao bị bom đạn phạt cụt ngọn, những bài học cơ bản đầu tiên về hội họa đã diễn ra. Không dài dòng văn tự, thày giáo Lê Trí Dũng đi ngay vào hướng dẫn thực hành, từ cách vót bút chì, cách cầm bút đến tư thế ngồi vẽ, cách đo gióng và những bước cần thiết để có thể vẽ được một bức tranh theo chủ đề nào đó.

Lớp học thường xuyên bị ngắt quãng bởi những lần báo động do quân địch lấn chiếm vùng giải phóng, có lần là tàu biệt kích vượt qua vùng giới hạn v.v... nhưng rồi cũng hoàn thành chương trình và đạt được mục tiêu đã đề ra. Thầy trò họ chia tay nhau sau một bữa liên hoan có canh rau tập tàng tự tay lớp trưởng Duyệt nấu.

Cuối năm 1973, Lê Trí Dũng quay ra Bắc. Điều phấn khởi nhất của anh là tin từ Quảng Trị đưa về: "Các học viên của anh đã làm ra những tờ báo tường rất đẹp, rất sinh động".

Lính xe tăng Việt Nam là thế: Hội tụ tinh hoa - Ảnh 3.

Lớp học vẽ ở chiến trường Quảng Trị.

ĐẾN LỚP LÀNG GÔ

Đầu năm 1974, Bộ Tư lệnh TTG ra chỉ thị: "Mỗi đơn vị chọn cử một người vẽ khá nhất tham dự lớp học, về sẽ là hạt nhân vẽ tuyên truyền cổ động tại đơn vị...". Vẫn đang là thời chiến, quyết định này cũng làm cho một số người ngạc nhiên nhưng rồi một lớp bồi dưỡng "hạt nhân vẽ" của binh chủng đã ra đời. Người chịu trách nhiệm chính vẫn là họa sĩ Lê Trí Dũng.

Lớp hạt nhân vẽ có 9 người, trong đó có 4 cựu sinh viên đại học. Lớp được tổ chức tại làng Gô (xã Kim Long, Tam Dương, Vĩnh Phúc) - một làng nằm gần cơ quan Bộ Tư lệnh. Thời gian tổ chức lớp học: 2 tháng.

Ngày 19.2.1974, lớp học khai mạc tại phòng Chính trị. Trưởng ban Tuyên huấn Lê Lộng huấn thị:

"Kết thúc khóa học phải ra được một phòng tranh báo cáo tại Bộ Tư lệnh, nhà thơ Hữu Thỉnh phụ trách công tác chính trị, họa sỹ Lê Trí Dũng giảng dạy và trực tiếp quản lý lớp, có đi thực tế trong binh chủng lấy tư liệu sáng tác…sau về đơn vị làm nòng cốt phong trào".

Đã có kinh nghiệm tổ chức lớp ở Quảng Trị, lần này điều kiện lại thuận lợi hơn nên họa sĩ Lê Trí Dũng đã lên một kế hoạch bài bản, chính quy hơn nhiều.

Ngoài nội dung trực tiếp giảng dạy, anh còn dự định mời một số họa sĩ nổi tiếng về nói chuyện, bình tác phẩm và cho học viên đi tham quan Bảo tàng Mỹ thuật tại Hà Nội...

Về phía các học viên của lớp này nhìn chung chủ yếu vẽ theo năng khiếu và cảm tính. Họ vốn là các chuyên gia báo tường, bảng biểu tại các đơn vị, lấy que tre chấm mực xanh tím học sinh, xin thuốc đỏ quân y, vót bút chì 6 màu làm báo tường, mài mực tàu viết khẩu hiệu. Dũng hiểu, với đối tượng này, nếu được huấn luyện cơ bản sẽ tiến bộ rất nhanh.

Bởi vậy, chương trình được bắt đầu những kiến thức cơ bản nhất của mỹ thuật, hội họa. Các học viên được làm quen với bút lông, bột màu, cách cầm bảng, cách bồi giấy, cách cầm bút, cách đánh bóng, cách sử dụng màu...

Về phương pháp thì lý thuyết ít, lấy thực hành làm chính, từ tĩnh vật đến phong cảnh, ký họa đến bố cục, tranh cổ động...

Ngoài việc học tại lớp, học viên còn được lang thang xách giá vẽ la cà từ thôn làng đến xưởng X32, Trường 600, doanh trại lính, bãi tập xe tăng quanh vùng... để ký họa sinh hoạt, tập luyện thao trường và các loại TTG. Cuối tuần sẽ có ngày bình tranh góp ý cho nhau, sửa bài cho tốt hơn.

Còn hàng ngày thầy Dũng xem trực tiếp góp ý luôn bên giá vẽ nhưng chỉ gợi ý cho học viên tự sửa tranh của mình. Lúc rỗi thầy hay kể chuyện về nghề vẽ, cho học viên thấy cái hay cái đẹp của môn hội hoạ.

Về phía các thủ trưởng Bộ Tư lệnh vẫn rất quan tâm đến lớp vẽ này. Các yêu cầu của lớp đều nhanh chóng được đáp ứng ngay như: thợ mộc đóng giá vẽ, hành chính cấp giấy Thuỵ Điển, keo da trâu, bút vẽ, bột màu... toàn loại thời chiến rất khó kiếm. Ngoài ra, còn dành hẳn một tối phim chiêu đãi lớp vẽ hôm 22.2.

Theo đúng chương trình, một số họa sĩ nổi tiếng đã về thăm và giảng dạy: Ngày 12.3, họa sỹ Phạm Lực (phòng VNQĐ) tới trò chuyện hội họa cho lính vỡ ra bao điều mới lạ. Ngày 21.3, họa sỹ Nguyễn Trọng Hợp, nhà điêu khắc Kim Giao về kiểm tra các tranh của từng học viên, bình luận ngay tại chỗ để rút kinh nghiệm.

Lính xe tăng Việt Nam là thế: Hội tụ tinh hoa - Ảnh 5.

Lớp bồi dưỡng hạt nhân vẽ Làng Gô của BTL TTG

Ngày 3.4, lớp Vẽ về Hà Nội tập huấn. Lớp đến nhà họa sỹ Nguyễn Hiêm ở Bưởi, đến Phòng VNQĐ ở Lý Nam Đế gặp các nhân vật nổi tiếng: Chính Hữu, Văn Đa, Dương Viên, Phạm Thanh Tâm, Phạm Lực học hỏi, cảm nhận cách thể hiện, ý tứ gửi trong tác phẩm của các hoạ sỹ nổi tiếng toàn quân…Sau đó, lớp tham quan bảo tàng Mỹ thuật.

Ngày 13.4, lớp tập trung thực hiện "bài tập tốt nghiệp". Thày Dũng đề ra yêu cầu: "Vẽ có chủ đề để có thể in lưới phát cho các đơn vị". Mất mấy ngày cả lớp xúm vào sửa chữa cho nhau và dán "bo" cho 62 tranh. Ngày 22.4 treo tranh tại phòng họp lớn của Phòng Chính trị Bộ Tư lệnh. Buổi trưa, có đến mấy trăm người vào xem tranh, kết quả vang dội đến không ngờ.

Món in lưới hồi ấy công nghệ là của Cu Ba, cần bột nếp quấy hồ dán. Thầy Dũng dự trù hẳn 2 yến. Bộ Tư lệnh ưu tiên cấp đủ.

Số bột dôi ra với tảng mật bầm cho, thêm chút bột đậu xanh cùng vài lát gừng tươi, đun nhỏ lửa và khuấy đều... ra nồi chè ngon, thày trò húp suỵt soạt. Thày Dũng cười: "Bây giờ thì biết "thợ may ăn giẻ, thợ vẽ ăn hồ" là thế nào rồi chứ?".

Sáng hôm sau, hai họa sỹ Dương Viên và Huy Toàn từ Hà Nội lên xem và bình từng tranh một. Buổi chiều bế mạc khóa học, Báo Quân đội nhân dân có 2 người về dự, 2 họa sỹ phát biểu cảm tưởng. Phó Chính ủy binh chủng Đào Văn Xuân tổng kết. Ông rất vui vì kết quả của lớp học.

Hiệu quả của lớp học vẽ đã được chứng tỏ trong thực tế, các pano, khẩu hiệu và bản đồ tác chiến, tranh vẽ của các học viên đã đóng góp ít nhiều trong công tác huấn luyện- sẵn sàng chiến đấu của đơn vị, chuẩn bị cho đợt tổng tiến công năm 1975.

Lớp học cũng cung cấp cho bản tien "Thiết Giáp" một đội ngũ cộng tác viên hùng hậu. Đặc biệt, thời gian sau đó tại nhà triển lãm 16 Ngô Quyền, Hà Nội có phòng tranh "Hội họa Vĩnh Phú 1976", mỗi học viên lớp vẽ này đều có 1,2 tranh trưng bày ở đây.

Tiếp nối thành công của lớp này, cuối năm 1974, Binh chủng Tăng Thiết giáp mở tiếp lớp bồi dưỡng hạt nhân vẽ thứ hai tại Lưu Quang Đồn (Bình Xuyên, Vĩnh Phúc). Họa sĩ Lê Trí Dũng vẫn là giáo viên chính. Có kinh nghiệm từ các lớp vẽ trước, lớp vẽ này của binh chủng cũng thành công tốt đẹp, đạt được mục đích đề ra.

Nửa thế kỷ đã trôi qua! Học viên các lớp vẽ ấy dẫu không theo nghề hội họa song vẫn hết sức khâm phục các thủ trưởng Bộ Tư lệnh hồi ấy đã có tâm hồn nghệ sỹ, nhìn xa trông rộng, thường xuyên chăm lo đời sống tinh thần cho lính Tăng, mở các lớp hạt nhân văn nghệ quần chúng, đóng góp không nhỏ vào chiến công chung của bộ đội TTG.

Lính xe tăng Việt Nam là thế: Hội tụ tinh hoa - Ảnh 7.

Tranh của họa sĩ Lê Trí Dũng và Văn Chiến đang được trưng bày tại Nhà Đấu giá Nghệ thuật Chọn (63 Hàm Long, Hà Nội) tháng 7/2019.

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên