Khi dòng sông bị bức tử đến gần "hấp hối", TQ mới hành động: Sông Dương Tử còn kịp cứu hay không?

Hồng Anh |

Khi dòng sông bị bức tử đến gần "hấp hối", TQ mới hành động: Sông Dương Tử còn kịp cứu hay không?
Khi dòng sông bị bức tử đến gần "hấp hối", TQ mới hành động: Sông Dương Tử còn kịp cứu hay không?
Ảnh: AFP

"Sông Dương Tử rất quan trọng đối với Trung Quốc, nhưng nó lại rất dễ tổn thương", một chuyên gia nhận định.

Giữa tháng 2 vừa qua, Zhou Jianjun đã lái xe 400km từ quê nhà ở thành phố Tương Dương (tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc) tới một khu công nghiệp hóa chất để điều tra về tình hình ô nhiễm trên dòng sông Dương Tử (Trường Giang), theo báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (SCMP - Hồng Kông).

Khi tiến đến gần khu công nghiệp này, Zhou cảm thấy không khí nồng nặc mùi thuốc trừ sâu. Ông quyết định dừng xe và đi bộ nốt đoạn đường tới bờ sông để lấy mẫu. Nước sông Dương Tử giờ đã ô nhiễm đến nỗi chuyển thành màu vàng.

Nhưng đối với Zhou, đây không phải là điều hiếm thấy.

Trong 7 năm qua, ông Zhou, 54 tuổi, đã dành toàn bộ thời gian và công sức để báo cáo về những hành vi khai thác cát trái phép, ô nhiễm và đánh bắt cá trái phép dọc con sông đang "chết dần".

Đôi khi, những báo cáo của Zhou được thực hiện hàng ngày. Ông hy vọng rằng điều này sẽ thay đổi sau khi Luật Bảo vệ Sông Dương Tử chính thức có hiệu lực.

"Kỷ nguyên hy sinh môi trường để phát triển kinh tế đã qua rồi", Zhou nói.

Khi dòng sông bị bức tử đến gần hấp hối, TQ mới hành động: Sông Dương Tử còn kịp cứu hay không? - Ảnh 1.

Một nhà máy gây ô nhiễm bên sông Dương Tử. Ảnh: Wikimedia Commons

Hôm 1/3 vừa qua, Luật Bảo vệ Sông Dương Tử đã chính thức có hiệu lực sau khi được Quốc hội Trung Quốc thông qua vào tháng 12/2020. Đây là luật đầu tiên từng được Trung Quốc ban hành để bảo vệ một con sông cụ thể - với mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm và khôi phục hệ sinh thái của dòng sông dài nhất châu Á này.

Với chiều dài 6.300km, bắt nguồn từ Cao nguyên Tây Tạng và chảy ra Biển Hoa Đông gần thành phố Thượng Hải, sông Dương Tử là nguồn sống của hàng trăm triệu người dân Trung Quốc. và cũng đóng góp một phần lớn cho nền kinh tế của nước này.

Thế nhưng sau nhiều thập kỷ nạo vét cát, xây đập, khai thác, ô nhiễm và đánh bắt cá quá mức, dòng sông Dương Tử đang "chết dần".

Quỹ Quốc tế Bảo vệ Động vật Hoang dã (WWF) vào tháng 9/2020 thông tin rằng gần 50% số điểm nóng ô nhiễm kim loại nặng của Trung Quốc đều được phát hiện trong Vành đai Kinh tế Sông Dương Tử, trải dài từ Tứ Xuyên (phía Tây Nam) đến Chiết Giang (phía Đông Trung Quốc).

Trong khi đó, số lượng các loài thủy sản ở vùng thượng nguồn sông Dương Tử đã giảm từ 161 loài (thập niên 1980) xuống còn 46 loài. Sản lượng thủy sản giảm từ 430.000 tấn (năm 1954) xuống còn 80.000 tấn (năm 2011).

Những ai đã "bức tử" dòng sông?

Nơi Zhou sinh sống ở gần sông Hàn, nhánh sông dài nhất của dòng Dương Tử. Ông vẫn nhớ như in về quá khứ của con sông này khi ông còn nhỏ.

"Sông Hán giống như 'dòng sông mẹ' của chúng tôi. Trước đây chúng tôi từng bơi lội và uống nước sông thỏa thích. Tôi cũng có thể nhìn thấy rõ từng loại cá bơi dưới nước", Zhou kể.

Tuy nhiên tất cả những điều đó đã bắt đầu thay đổi vào cuối thập niên 1980, khi Trung Quốc bắt tay vào quá trình hiện đại hóa ngành công nghiệp. Những "tác nhân gây ô nhiễm" như các nhà máy hóa chất, nhà máy phân bón, và nhà máy sản xuất giấy đã mọc lên như nấm ở Tương Dương.

Khi dòng sông bị bức tử đến gần hấp hối, TQ mới hành động: Sông Dương Tử còn kịp cứu hay không? - Ảnh 3.

Nước ô nhiễm, chuyển màu vàng. Ảnh: Wikimedia Commons

Và khi mức độ ô nhiễm không được kiểm soát, dòng sông đã phải chịu hậu quả.

"Người ta làm tất cả để kiếm tiền. Chẳng ai quan tâm liệu hành động của mình có làm môi trường ô nhiễm hay không", Zhou nói. "Tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng đến mức con cá cũng bốc mùi thuốc trừ sâu. Sau đó chẳng ai ăn cá bắt lên từ con sông này nữa."

Tháng 1/2016, trong một hội nghị chuyên đề ở thành phố Trùng Khánh, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đưa ra một tuyên bố mang tính "bước ngoặt": tình trạng ô nhiễm phải chấm dứt.

"Chúng ta phải ưu tiên những lợi ích lâu dài của đất nước và hồi phục dòng sông Dương Tử, nỗ lực hết sức để bảo vệ [dòng sông] và chấm dứt tình trạng ô nhiễm trên con sông này", ông Tập tuyên bố.

Hai năm sau đó, ông Tập đã lặp lại lời kêu gọi này, yêu cầu đất nước phải cân bằng giữa việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

Năm ngoái, Bắc Kinh đã ban bố lệnh cấm đánh bắt cá 10 năm tại 332 điểm bảo tồn dọc sông Dương Tử để giúp hệ sinh thái hồi phục. Lệnh cấm này đã được mở rộng bắt đầu từ ngày 1/3 năm nay, áp dụng cho dòng sông chính, các nhánh sông và hồ lớn của sông Dương Tử.

Ông Ma Jun, giám đốc Viện nghiên cứu Các Vấn Đề Môi trường Công cộng, cho biết hành động lúc này là điều rất cần thiết, vì sông Dương Tử đang gánh chịu hậu quả từ nhiều lĩnh vực.

"Sông Dương Tử rất quan trọng đối với Trung Quốc, nhưng nó lại rất dễ tổn thương trước tình trạng ô nhiễm, hệ sinh thái suy thoái và khai thác quá mức", ông Ma nói.

Theo ông này, luật mới về dòng sông Dương Tử đã cho thấy sự thay đổi trong thái độ của Trung Quốc, chú trọng hơn đến vấn đề môi trường.

Ông Ma giải thích thêm: "Đây là luật đầu tiên được ban hành trong khuôn khổ 'khái niệm mới về văn minh sinh thái' - nhằm thúc đẩy các nỗ lực phối hợp nhằm bảo vệ môi trường và tránh tình trạng ô nhiễm, khai thác quá mức".

Khi dòng sông bị bức tử đến gần hấp hối, TQ mới hành động: Sông Dương Tử còn kịp cứu hay không? - Ảnh 5.

Một con lạch đầy rác thải chảy vào sông Dương Tử. Ảnh: AFP

Theo luật mới này, các nhà máy hóa chất không được phép xây dựng trong vòng bán kính 1km từ dòng sông, và các ao chất thải phải đặt cách dòng sông chính ít nhất 3km. Mọi trường hợp vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính lên đến 5 triệu Nhân dân tệ (772.000 USD).

Luật này cũng cấm các nhà máy gây ô nhiễm nặng di dời đến vùng thượng nguồn và trung nguồn của sông Dương Tử.

Vẫn còn những nghi ngại

Wang Canfa, Giáo sư luật môi trường từ trường Đại học Khoa học Luật và Chính trị Trung Quốc, nhận định rằng Luật Bảo vệ Sông Dương Tử đã đánh dấu sự thay đổi lớn trong khu vực.

"Trước đây, chúng ta ban hành các điều luật riêng về môi trường, ví dụ như rừng, nguồn nước hay đồng cỏ, nhưng các luật này không hiệu quả do hệ sinh thái thiếu sự quản lý có hệ thống", ông Wang cho rằng Luật Bảo vệ Sông Dương Tử "có lợi hơn" vì đã tạo ra một cơ chế có hệ thống, vừa bảo vệ - vừa kết hợp giảm thiểu ô nhiễm cho dòng sông này.

Tuy nhiên, nhiều người như Zhou vẫn hoài nghi về cách luật mới được áp dụng.

"Một số quan chức môi trường bảo chúng tôi đi điều tra và bắt các công ty gây ô nhiễm chịu trách nhiệm, nhưng báo cáo của chúng tôi chẳng bao giờ nhận được hồi đáp trong khi tình trạng ô nhiễm vẫn tiếp tục", Zhou nói.

Theo ông Zhou: "Có luật bảo vệ mới là một điều tích cực, nhưng việc triển khai nó sẽ khó khăn, vì nó phụ thuộc vào các quan chức địa phương - những người không muốn giải quyết vấn đề hoặc vẫn còn lo ngại về tài chính [nếu họ đóng cửa các nhà máy gây ô nhiễm]".

Về lo ngại này, ông Ma nói rằng giới chức địa phương có thể tìm những cách giám sát mới, ví dụ như công bố thông tin về các nhà máy gây ô nhiễm hoặc đề ra mức thưởng để khuyến khích người dân tham gia giám sát.

"Đứng trước áp lực kinh tế, các quan chức địa phương có thể sẽ tìm ra nhiều cách sáng tạo hơn để cân bằng giữa nhiệm vụ giảm thiểu ô nhiễm và phát triển nền kinh tế", ông Ma kết luận./.

(Theo SCMP)

Đọc thêm về:

    Đọc tin VN mới nhất, xem thời sự quốc tế nhanh nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên