Hé lộ bộ phận đặc biệt để xe tăng Việt Nam “bách phát bách trúng”, không lo pháo giật lùi

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt |
Hé lộ bộ phận đặc biệt để xe tăng Việt Nam “bách phát bách trúng”, không lo pháo giật lùi
Hé lộ bộ phận đặc biệt để xe tăng Việt Nam “bách phát bách trúng”, không lo pháo giật lùi
Xe tăng PT-76 của Lữ đoàn hải quân đánh bộ 147 khai hỏa tại Hội thao kíp xe tăng giỏi năm 2021

Trên những chiếc xe tăng Việt Nam có một bộ phận rất quan trọng, giúp triệt tiêu động năng của những phát đạn pháo cỡ lớn, đảm bảo độ chính xác cho pháo chính.

Tại sao nòng pháo lại giật lùi khi bắn?

Khi xem những cảnh bắn pháo (trong phim ảnh hay phóng sự chiến trường), một điều mà khán giả dễ dàng nhận thấy: Vào thời điểm chớp lửa đầu nòng lóe lên thì cũng là lúc nòng pháo thụt lùi lại phía sau một đoạn rồi lại tiến lên. Còn nếu bắn súng bộ binh, người bắn sẽ cảm thấy bị súng giật, thúc vào vai khá mạnh.

Với pháo xe tăng cũng không ngoại lệ. Những hình ảnh diễn tập bắn đạn thật của xe tăng Việt Nam đều cho thấy: Sau phát bắn pháo chính, cả chiếc xe tăng nặng nề vài chục tấn cũng bị đẩy giật lùi về sau.

Sở dĩ có hiện tượng súng giật hoặc nòng pháo thụt lùi khi bắn như vậy, là bởi tác động của Định luật bảo toàn động lượng.

Hé lộ bộ phận đặc biệt để xe tăng Việt Nam “bách phát bách trúng”, không lo pháo giật lùi - Ảnh 1.

Trong cơ học Newton, động lượng là tích của khối lượng và vận tốc của một vật. Nếu m là khối lượng của một vật và v là vận tốc của vật đó thì động lượng của nó là P= mv.

Xét trong một hệ kín, khi tổng các ngoại lực tác động vào hệ các vật bằng không thì biến thiên động lượng của hệ cũng bằng không. Đây chính là nội dung Định luật bảo toàn động lượng.

Cụ thể, định luật này có thể phát biểu: "Tổng động lượng của một hệ các vật không thay đổi nếu hệ đó không tương tác với bên ngoài (tức là tổng ngoại lực bằng không, trong một hệ vật lý kín)".

Đi vào cụ thể, xét trong hệ kín "nòng pháo - đạn" gồm có 2 vật tương tác với nhau là nòng pháo và đầu đạn.

Nếu gọi khối lượng đầu đạn là m, khối lượng pháo là M, vận tốc đầu đạn là v, vận tốc của pháo là V thì tổng động lượng của hệ này là: P = mv + MV.

Lúc đầu, cả hai vật này đều nằm yên (vận tốc bằng 0) nên tổng động lượng của hệ là mv + MV= 0 và sẽ được bảo toàn nếu không có ngoại lực tác dụng.

Khi viên đạn nổ, thuốc phóng cháy sinh ra khí thuốc phóng với áp suất cao đẩy đầu đạn về phía trước với vận tốc là vt, động lượng của đầu đạn lúc này là mvt có giá trị khác 0.

Tuy nhiên, theo Định luật bảo toàn động lượng thì tổng động lượng của hệ vẫn bằng 0: mvt + MVt = 0 hay mvt = -MVt. Nghĩa là, nòng pháo sẽ phải chuyển động theo hướng ngược lại so với đầu đạn với vận tốc là Vt = mvt/M.

Ví dụ giản lược như sau cho dễ hiểu: Nếu đầu đạn nặng 10 kg, sơ tốc của nó khi rời nòng pháo là 1.000 m/s, còn nòng pháo nặng 2.000 kg thì khi bắn nòng pháo sẽ lùi với vận tốc là: 10x1000/2000= 5 m/s.

Nói tóm lại, pháo súng khi bắn đều có sự giật lùi. Tất nhiên, trường hợp này không xảy ra với pháo súng "không giật" vì với các loại pháo súng này, nòng và đạn của chúng không còn là "hệ kín" nữa.

Hé lộ bộ phận đặc biệt để xe tăng Việt Nam “bách phát bách trúng”, không lo pháo giật lùi - Ảnh 3.

Chớp lửa đầu nòng của xe tăng T-54/55 khi bắn pháo chính

Hãm lùi - đẩy lên, đảm bảo pháo bắn chính xác

Khi lùi, vận tốc của pháo súng phụ thuộc vào tỷ lệ khối lượng giữa pháo súng với đầu đạn và với vận tốc của đầu đạn và tạo ra một động năng E nhất định với giá trị bằng MVt2/2 (với đơn vị tính: m tính bằng kg, V tính bằng m/s, E tính bằng Jun).

Trong thực tế, động năng lùi của pháo là khá lớn. Nếu không triệt tiêu được nó sẽ gây ra những va đập mạnh, ảnh hưởng lớn đến tuổi thọ của pháo và các thiết bị xung quanh, có thể gây thương vong cho kíp bắn...

Ngoài ra, khi pháo lùi như thế sẽ làm thay đổi góc tầm, góc hướng pháo, làm cho góc bắn của các phát sau sai lệch nhiều so với góc bắn ban đầu, phải hiệu chỉnh lại mất nhiều thời gian. Đặc biệt ảnh hưởng đến độ tản mát của đạn và độ chính xác khi bắn đối với các loại pháo bắn liên thanh.

Bởi vậy, nhiệm vụ tối quan trọng đặt ra đối với các nhà thiết kế vũ khí là phải nghiên cứu sao cho triệt tiêu được động năng lùi của pháo, đồng thời nhanh chóng đưa pháo về vị trí ban đầu một cách chính xác để bắn phát tiếp theo. Với pháo xe tăng nói riêng, các loại súng pháo nói chung đều không ngoại lệ.

Để thực hiện các nhiệm vụ trên, người ta chế tạo khẩu pháo thành hai phần: thân pháo và máng pháo. Thân pháo bao gồm hai bộ phận quan trọng nhất là nòng pháo và hộp khóa nòng. Còn máng pháo là một ống lớn ôm lấy thân pháo, trên đó gá lắp các bộ phận khác của pháo nhằm điều khiển pháo và đảm bảo an toàn khi bắn.

Máng pháo cho phép thân pháo được trượt theo phương trước - sau trong lòng nó nhờ các tấm lót bằng đồng.

Trên xe tăng, máng pháo có 2 trục tai máng tựa trên 2 ổ đỡ ở tháp pháo. Ở trạng thái bình thường, hai phần của khẩu pháo ở hai bên ngõng trục này phải đảm bảo cân bằng với nhau (khi đạn đã được lắp vào buồng đạn) cho phép pháo quay lên xuống nhẹ nhàng bằng tay.

Thân pháo và máng pháo liên kết với nhau thông qua bộ phận có tên "Hãm lùi - Đẩy lên". Đây chính là bộ phận có chức năng triệt tiêu năng lượng lùi và đưa pháo về vị trí ban đầu.

Ban đầu, người ta thực hiện chức năng này bằng các lò xo. Khi lùi, nòng pháo nén lò xo lại và bị triệt tiêu năng lượng, cuối hành trình có đệm giảm va. Sau khi lùi hết hành trình, lò xo đẩy nòng pháo về vị trí cũ. Còn hiện nay, hầu hết các loại pháo đều dùng thủy lực và khí nén để làm việc này.

Thông thường, thiết bị hãm lùi gồm có: thân hình trụ cố định với máng pháo; piston có cán rỗng cố định với thân pháo; lõi piston có dạng hình "côn" cố định với thân hãm lùi và nằm trong cán piston. Tất cả được ngâm trong dầu thủy lực.

Hé lộ bộ phận đặc biệt để xe tăng Việt Nam “bách phát bách trúng”, không lo pháo giật lùi - Ảnh 5.

Chớp lửa đầu nòng của xe tăng T-54/55 khi bắn pháo chính

Với đặc điểm cán piston có hình "côn" nên khi nòng pháo càng dịch chuyển về phía sau thì khe hở giữa cán piston với lõi piston càng nhỏ lại, cản trở việc lưu thông của dầu từ khoang này sang khoang khác. Động năng lùi của pháo sẽ bị triệt tiêu ở đây và chuyển hóa thành nội năng của dầu thủy lực.

Kích thước của thân ống và piston, số lượng dầu cũng như độ dài lùi của pháo phụ thuộc vào cỡ pháo và loại đạn. Pháo cỡ càng to, sơ tốc đạn càng cao thì ống hãm lùi và độ dài lùi càng phải lớn, lượng dầu càng phải nhiều.

Lấy ví dụ với loại khí tài thường gặp của bộ đội xe tăng Việt Nam: Pháo 100mm trên xe tăng T-55 có 4,4-4,6 lít dầu, độ dài lùi từ 490 đến 550 mm, độ lùi giới hạn là 570mm.

Đây cũng là một yếu tố dẫn đến không thể tăng mãi cỡ pháo trên tăng, vì pháo càng to thì sức giật càng lớn, việc giải quyết vấn đề sức giật lại càng khó khăn.

Thiết bị đẩy lên cũng có cấu tạo gần tương tự, bao gồm: ống ngoài, ống trong, piston và các van. Ống ngoài được cố định với máng pháo, piston cố định với thân pháo. Trong ống có một lượng dầu nhất định và được bơm khí nén với áp suất khoảng vài chục kg/cm2.

Chẳng hạn với pháo 100mm trên xe T-55 của bộ đội xe tăng Việt Nam, thì áp suất khí nén trong ống đẩy lên là 53-57 kg/cm2. Chính áp suất này giữ cho pháo không bị tụt lùi khi lên dốc hoặc cơ động trên các địa hình khác nhau.

Khi bắn, thân pháo lùi sẽ kéo theo piston lùi theo nén dầu và qua đó nén khí làm tăng áp suất khí nén bên trong ống lên. Quá trình này cũng góp phần triệt tiêu động năng lùi của pháo. Khi pháo lùi hết hành trình, khí nén giãn ra đẩy piston và cùng với nó là thân pháo về phía trước.

Nhờ vậy, xe tăng có thể triệt tiêu động năng của pháo khi khai hỏa, giúp tăng độ chính xác khi xạ kích.

Nhờ sử dụng thủy lực - khí nén, quá trình hãm lùi - đẩy lên tiến hành tương đối êm ái, nhẹ nhàng. Tuy vậy, động năng lùi của pháo cũng chưa được triệt tiêu hoàn toàn mà vẫn gây ra giật ở giá pháo. Chẳng hạn, khi bắn pháo trên xe tăng T-55 đỗ ở nơi đất bằng xe sẽ bị giật lùi khoảng 2 mắt xích.

Hãm lùi - Đẩy lên là một bộ phận rất quan trọng của pháo. Để đảm bảo an toàn khi bắn pháo nó cần được kiểm tra, chăm sóc, bảo dưỡng thường xuyên và theo đúng quy trình.

Chương trình The Kalashnikova Show - Tập 6: T-90, xe tăng "cháy hàng" trên thị trường thế giới

Hé lộ bộ phận đặc biệt để xe tăng Việt Nam “bách phát bách trúng”, không lo pháo giật lùi - Ảnh 8.
https://soha.vn/he-lo-bo-phan-dac-biet-de-xe-tang-viet-nam-bach-phat-bach-trung-khong-lo-phao-giat-lui-20220113140008506.htm
Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2022 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên