"Gồng mình chịu đòn" nếu Mỹ phủ đầu, nhưng Iran sẽ đứng vững tới cuối cuộc chiến?

Hoài Giang |

"Gồng mình chịu đòn" nếu Mỹ phủ đầu, nhưng Iran sẽ đứng vững tới cuối cuộc chiến?
"Gồng mình chịu đòn" nếu Mỹ phủ đầu, nhưng Iran sẽ đứng vững tới cuối cuộc chiến?
Hình minh họa.

Vụ ám sát nhà khoa học Iran và vụ tập kích rocket ở Baghdad, Iraq đã làm dấy lên bóng ma về một cuộc xung đột lớn với Mỹ trước khi ông Biden nhậm chức vào tháng 1/2021.

Mới đây, Viện Brookings đã đăng tải bài phân tích nhan đề: "Iran will lose the battle, but win the war" (tạm dịch: Iran sẽ thua một trận đánh, nhưng thắng cả cuộc chiến) của tác giả Ranj Alaaldin.

Nhằm đem lại cho độc giả cái nhìn đa chiều (Viện Brookings có trụ sở tại Mỹ) đặc biệt là liên quan tới nguy cơ nổ ra một cuộc chiến giữa Mỹ và Iran, chúng tôi xin được lược dịch bài viết.

TÌNH THẾ TIẾN THOÁI LƯỠNG NAN CỦA IRAN

Iran đang chịu áp lực chưa từng có do những ảnh hưởng kinh tế từ chiến dịch gây sức ép tối đa của ông Trump. Còn ở tầm khu vực, Tehran đang phải đấu tranh để bảo vệ ảnh hưởng của mình ở Iraq và Syria.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phải hứng chịu một "làn sóng" các cuộc không kích gần biên giới Syria - Iraq. Còn tại Iraq, Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một loạt "công ty bình phong" của Iran.

Tehran tin rằng chính quyền Mỹ hiện tại (hoặc một số nhân vật trong đó) coi thời gian trước ngày "bàn giao" 20/1/2021 tới là cơ hội cuối cùng để họ giải quyết một loạt "vướng mắc" với Iran.

Trong khi người Iran tin rằng Mỹ đã tìm cách tiêu diệt Cộng hòa Hồi giáo kể từ khi nó được thành lập vào năm 1979, thì khái niệm về một cuộc tấn công ồ ạt của Mỹ nhằm vào nước này hoặc các đồng minh của họ ngày càng trở nên rõ ràng hơn trong năm qua.

Tàu ngầm hạt nhân Mỹ tiến vào eo biển Hormuz, áp sát, đe dọa tấn công Iran

Vụ ám sát nhà khoa học Fakhrizadeh được xem như một "tín hiệu" cho viễn cảnh đen tối này, diễn ra chỉ vài ngày sau một cuộc họp bí mật của Mỹ, Israel và Arab Saudi.

Và nó xảy ra chỉ 10 ngày sau khi các báo cáo cho rằng Tổng thống Trump đã gần như ra lệnh tấn công trực tiếp Iran trước khi chọn "phương án B" là các "mục tiêu Iran" ở những nơi khác.

Giới lãnh đạo ở Iran đang phải đối mặt với một bài toán hóc búa trong một tình thế khá bấp bênh.

Từ trước đến nay Tehran dựa vào sự hiện diện của các lực lượng Mỹ trong khu vực để củng cố khả năng răn đe của mình.

Nhưng khi chính quyền của ông Trump đã tuyên bố có thể rút lực lượng khỏi Iraq và Afghanistan, điều này sẽ khiến các kế hoạch tấn công của Iran khó khăn hơn và ngược lại là tăng cường khả năng Mỹ và các đồng minh ngăn chặn cuộc tấn công.

Gồng mình chịu đòn nếu Mỹ phủ đầu, nhưng Iran sẽ đứng vững tới cuối cuộc chiến? - Ảnh 2.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và phu nhân trong chuyến viếng thăm căn cứ al-Asad ở Iraq vào năm 2018.

Theo nguồn tin thân cận với giới lãnh đạo Iraq, một số thủ lĩnh dân quân ở Iraq cùng với những người bảo trợ ở Tehran tin rằng ông Trump đang tìm kiếm "cơ hội cuối cùng" để giải quyết tranh chấp với Iran.

Và họ cũng tin rằng cuộc tấn công phủ đầu sẽ thành hiện thực nếu lính Mỹ rút hết khỏi Iraq.

Các nguồn tin này đã lưu ý rằng một số người đứng đầu dân quân đã tìm cách ẩn náu hoặc đã giảm đáng kể các hoạt động công khai để đề phòng một chiến dịch ám sát của Mỹ nhằm vào các nhóm vũ trang liên kết với Iran trong khu vực.

Viễn cảnh này có nghĩa là Iran có thể chọn "gồng mình chịu đòn" và trả đũa hạn chế. Ví dụ như việc lực lượng của họ khai hỏa rocket ở Iraq nhưng sát thương hạn chế.

Mặc dù họ có thể tin rằng điều này có thể ngăn cản các đối thủ, nhưng một động thái như vậy có nguy cơ mở đường cho Mỹ và các đồng minh leo thang, đồng thời tạo ra các hiệu ứng có thể tạo ra xung đột mới ở Iraq.

Gồng mình chịu đòn nếu Mỹ phủ đầu, nhưng Iran sẽ đứng vững tới cuối cuộc chiến? - Ảnh 3.

Hình minh họa.

Ngoài ra, Iran có thể chọn "tiên hạ thủ vi cường", tập kích ồ ạt nhằm vào các mục tiêu của Mỹ và các đồng minh do lo ngại về cuộc phủ đầu của Mỹ.

Mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm của họ có thể tấn công song song một loạt các mục tiêu trong khu vực, bao gồm các quốc gia Arab Vùng Vịnh.

Cuộc tấn công quy mô với hy vọng ngăn chặn một đòn phủ đầu của Mỹ, nhưng rủi ro mà nó đem lại thực tế là một đòn phản công lớn từ Mỹ và đồng minh, đồng nghĩa với chiến tranh với Tehran.

Người Iran có thể sẽ hướng lựa chọn này nếu có thêm các vụ ám sát, tấn công nhằm vào Iran hoặc các đồng minh trong những tới, cùng với việc quân Mỹ đột ngột rút lui khỏi Iraq.

LỢI THẾ CHIẾN LƯỢC

Nhưng Iran vẫn có thể nắm giữ một số lợi thế chiến lược. Mỹ và các đồng minh cũng đang ở tình thế khó khăn. Hành động quân sự có thể gây thiệt hại nặng về hạ tầng cũng như ảnh hưởng khu vực của Iran, nhưng điều này khó có thể xảy ra dựa trên hai thực tế quan trọng.

Thứ nhất, các đồng minh của Mỹ ở Vùng Vịnh, đặc biệt là Arab Saudi và UAE không muốn xảy ra một cuộc chiến tranh mới và quốc gia của mình đứng ở tuyến đầu. Có nghĩa là các đối thủ của Iran cũng không thực sự muốn nỗ lực toàn diện để Tehran sụp đổ.

Gồng mình chịu đòn nếu Mỹ phủ đầu, nhưng Iran sẽ đứng vững tới cuối cuộc chiến? - Ảnh 4.

Một cuộc chiến giữa Mỹ và Iran có thể ảnh hưởng xấu tới toàn bộ các quốc gia Trung Đông?

Thứ hai, Iran có vị thế khó có thể bác bỏ để sửa chữa - tái cấu trúc mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Điều này bao gồm các liên kết phức tạp và nhiều lớp giữa các cá nhân và giữa các tổ chức, và được củng cố bởi một loạt các trung tâm quyền lực tại Iraq, Syria, Lebanon và Yemen.

Iran đã thiết lập các thể chế song song có tính cố kết sâu sắc, đáng gờm, và bền vững trong bối cảnh các nhà nước yếu kém và môi trường an ninh biến động.

Nói cách khác, họ đã thiết lập các nhóm dân quân mạnh mẽ, được liên kết xung quanh các giá trị, mục tiêu được Tehran chia sẻ.

Iran đã thực hiện một cách xuất sắc hình thức công thức "nhà nước trong nhà nước" cho các quốc gia xung đột trong khu vực.

Ví dụ như Iraq, bằng cách thiết lập một thể chế song song với các thể chế quốc gia, Iran giữ khiến cho quyền lực cấp nhà nước yếu đi, mở ra không gian để Iran khuất phục các cơ cấu quản lý và hệ thống chính trị.

Đặc biệt, Iran tạo ra hoặc hợp tác với các lực lượng dân quân và các cơ quan chính quyền phi chính thức được liên kết bởi đức tin của người Shia, cho phép họ lấp đầy và khai thác những khoảng trống đang nổi lên ở các quốc gia mong manh.

Nhưng mặc dù Iran xây dựng các mạng lưới xã hội và tôn giáo tập trung vào đức tin của người Shia và ủng hộ Tehran nhưng hệ tư tưởng chỉ là một phần của "phương trình".

Gồng mình chịu đòn nếu Mỹ phủ đầu, nhưng Iran sẽ đứng vững tới cuối cuộc chiến? - Ảnh 5.

Hình minh họa.

KHAI THÁC XUNG ĐỘT VÀ HỖN LOẠN

Iran không chỉ đơn giản lựa chọn lực lượng ủy nhiệm một cách cơ hội như các quốc gia khác (ví dụ như Mỹ).

Nói cách khác, Tehran thực sự là bậc thầy trong việc sáng lập và hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm.

Iran có khả năng khai thác sự chia rẽ giữa các phong trào địa phương từng thách thức lợi ích của nước này. Ví dụ, Asaib ahl al-Haq là một trong những nhóm dân quân Shia mạnh nhất của Iraq, được sinh ra từ một phong trào từng chống Iran trong quá khứ nhưng nay lại được họ hậu thuẫn.

Câu chuyện tương tự là về người Kurd ở Iraq sau cuộc trưng cầu dân ý về độc lập vào năm 2017 - Iran đã chia rẽ giới lãnh đạo người Kurd và huy động các lực lượng ủy nhiệm ở Iraq tấn công lực lượng Peshmerga của người Kurd.

Đây phần lớn là kết quả của một thỏa thuận mà nó đạt được với Liên minh Yêu nước Kurdistan (PUK).

Gồng mình chịu đòn nếu Mỹ phủ đầu, nhưng Iran sẽ đứng vững tới cuối cuộc chiến? - Ảnh 7.

Một đồ họa miêu tả giữa hai thái cực "độc lập" và "phục tùng" của các lực lượng ủy nhiệm Iran trong khu vực Trung Đông.

Thực tế là Iran sẵn sàng tặng cho các nhóm vũ trang tiền bạc, vũ khí và cho họ một người bảo trợ phù hợp về mặt ý thức hệ - mặc dù họ có thể không có sự thống nhất rõ ràng về ý thức hệ.

Một lá bài khác của Iran là thành tích ấn tượng trong việc biến các đối tác của mình thành các lực lượng chính trị đáng gờm.

Các đối tác của Iran thực sự thịnh vượng, trong khi các đồng minh của Mỹ đã nhiều lần bị đánh bại, khuất phục và sỉ nhục bởi các lực lượng ủy nhiệm của Iran.

Các nhóm Sunni được Mỹ hậu thuẫn ở cả Syria và Iraq đã thua trong mọi cuộc xung đột chính trị và quân sự lớn.

Người Kurd, đồng minh lâu năm của Mỹ đã bị quân ủy nhiệm của Iran đánh bại vào tháng 10/2017 tại thành phố Kirkuk, Iraq, ngay cả khi lực lượng Mỹ đóng tại thành phố này.

Nếu mục tiêu của chính quyền Trump là gây bất ổn cho Iran và gây ra những "vết nứt trong áo giáp" của họ, thì cách tiếp cận một chiều này bỏ qua thực tế rằng Iran sở hữu có kỹ năng đặc biệt là sửa chữa và nếu cần, là xây dựng lại hoàn toàn lực lượng.

Điều này giúp giảm thiểu thiệt hại trong ngắn hạn.

Điều đó cho thấy, một nỗ lực phối hợp từ phía chính quyền sắp mãn nhiệm của Mỹ và Israel nhằm gây ra nhiều "vết thương" nhất có thể đối với Iran trong thời gian tới có thể tạo ra một "trạng thái bình thường mới" diễn ra trong 4 năm hoặc nhiều năm tới.

Nhóm tác chiến "khủng" Hải quân Mỹ vào vị trí, Tổng thống Trump dọa tấn công Iran

Đọc thêm về:

    Đọc báo mới, xem an ninh quốc phòng tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên