Đưa ra tuyên bố "lạnh lùng" cho đồng minh thân cận, ông Biden có thể đặt dấu chấm hết cho chiến tranh Yemen?

Đại sứ Nguyễn Quang Khai |
Đưa ra tuyên bố "lạnh lùng" cho đồng minh thân cận, ông Biden có thể đặt dấu chấm hết cho chiến tranh Yemen?
Đưa ra tuyên bố "lạnh lùng" cho đồng minh thân cận, ông Biden có thể đặt dấu chấm hết cho chiến tranh Yemen?

Tổng thống J. Biden đã cam kết xác định lại các ưu tiên trong chính sách Trung Đông của Mỹ, trong đó có việc chấm dứt sự ủng hộ đối với sự can thiệp quân sự của Ả Rập Saudi ở Yemen.

Ngày 4/2 vừa qua, Tổng thống Mỹ Joe Biden phát biểu tại Bộ Ngoại giao về chính sách đối ngoại của mình, trong đó có đoạn nêu rõ Washington sẽ chấm dứt mọi hỗ trợ cho các hoạt động quân sự của liên quân do Ả Rập Saudi lãnh đạo ở Yemen, nhưng vẫn cam kết tiếp tục giúp Riyadh bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.

Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh chính quyền J. Biden đang bắt đầu thay đổi một số chính sách của người tiền nhiệm D. Trump, xác định lại các ưu tiên của Mỹ ở Trung Đông và vùng Vịnh.

Trước đó, chính quyền Mỹ đã đình chỉ việc giao 10 nghìn quả bom trị giá gần 770 triệu USD, đồng thời ngừng thực hiện tất cả các hợp đồng cung cấp vũ khí cho Riyadh. Một quan chức Nhà Trắng cho biết, Mỹ đang xem xét lại các giao dịch do chính quyền của Tổng thống tiền nhiệm ký kết và việc ký kết các hợp đồng bán vũ khí cho Riyadh sẽ phải tuân theo một quy trình giám sát nghiêm ngặt.

Giám đốc điều hành Gregory Hayes của Raytheon Technologies Corporation (RTC), tập đoàn đa quốc gia của Mỹ là một trong những nhà sản xuất hàng không và quốc phòng lớn nhất thế giới nói, tập đoàn của ông sẽ hoãn hoặc hủy hoàn toàn các hợp đồng bán hệ thống vũ khí tấn công cho Ả Rập Saudi. Ngoài việc chấm dứt hỗ trợ cho cuộc chiến ở Yemen, Washington đã loại Houthi ra khỏi danh sách các tổ chức khủng bố.

Đưa ra tuyên bố lạnh lùng cho đồng minh thân cận, ông Biden có thể đặt dấu chấm hết cho chiến tranh Yemen? - Ảnh 1.

Đại sứ Nguyễn Quang Khai trình thư uỷ nhiệm lên Tổng thống Yemen Ali Abdullah Saleh trước khi bùng nổ xung đột. Ảnh: Đại sứ Nguyễn Quang Khai

Về nhân quyền, chính quyền J. Biden đang gây áp lực mạnh mẽ để Ả Rập Saudi cải thiện hồ sơ nhân quyền ở nước này, yêu cầu thả các tù nhân chính trị, những nhân vật bất đồng chính kiến. Đặc biệt, Nhà Trắng cho biết sẽ trình lên Quốc hội báo cáo về vụ sát hại nhà báo Jamal Khashoggi, mô tả đây là một "tội ác kinh hoàng".

Nhận thức được những điều chỉnh chính sách của Mỹ , Ả Rập Saudi đã hoan nghênh tuyên bố của Tổng thống J. Biden, kịp thời thích ứng với chính sách mới của Mỹ. Riyadh đã quyết định dứt khoát rút khỏi chiến trường Yemen, trở lại đàm phán để tìm ra một giải pháp chính trị toàn diện cho cuộc xung đột, tham gia nhiều hơn vào các hoạt động đóng góp vào ổn định khu vực. Không phải ngẫu nhiên Ả Rập Saudi đã nhanh chóng hòa giải với Qatar, kiềm chế các hành vi gây bất ổn tại khu vực và trả tự do ngay cho hai công dân Ả Rập Saudi mang quốc tịch Mỹ.

Ả Rập Saudi không thể tiếp tục cuộc chiến tranh tại Yemen

Mở chiến dịch can thiệp quân sự vào Yemen năm 2015, Ả Rập Saudi hy vọng sẽ giành được thắng lợi nhanh chóng và sớm kết thúc cuộc chiến. Không ngờ nó lại kéo dài nhiều năm như vậy và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh quốc tế của Riyadh.

Các phương tiện thông tin đại chúng, các nhà hoạt động nhân quyền đã nhiều lần tố cáo các biện pháp hủy diệt trong cuộc chiến của Ả Rập Saudi. Các cuộc ném bom bừa bãi làm nhiều dân thường bị chết, việc phong tỏa các hải cảng đã dẫn đất nước không được cung cấp thuốc men và các mặt hàng thiết yếu khác.

Trong điều kiện hiện nay, Ả Rập Saudi không thể tiếp tục cuộc chiến lâu hơn được nữa. Sự sụt giảm nhu cầu dầu mỏ toàn cầu do đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn thu nhập ngân sách của đất nước. Mặt khác, trong bối cảnh của đại dịch, các nhân viên của công ty quốc phòng British Aerospace Marconi Electronic System (BAE)của Anh phục vụ cho các máy bay ném bom của Ả Rập Saudi phải rút về nước, làm giảm đáng kể khả năng tiếp tục các cuộc không kích.

Việc thiếu hụt ngân quỹ đang đặt tham vọng hiện đại hóa đất nước của Ả Rập Saudi và chương trình "Tầm nhìn 2030" của Thái tử Bin Salman trước khả năng khó thực hiện. Với hơn 80% thu nhập là từ dầu mỏ, giá dầu gần đây giảm mạnh từ 93.17 USD năm 2014 xuống mức chỉ còn 30-49 USD/thùng, Riyadh buộc phải cắt giảm chi tiêu của chính phủ và sử dụng kho dự trữ ngoại tệ của mình để hỗ trợ nền kinh tế trong bối cảnh các nhà máy đóng cửa trên toàn quốc do đại dịch Covid-19.

Đưa ra tuyên bố lạnh lùng cho đồng minh thân cận, ông Biden có thể đặt dấu chấm hết cho chiến tranh Yemen? - Ảnh 2.

Trong tình hình như vậy, việc chi một khoản tiền lớn để tiếp tục tham gia cuộc chiến kéo dài mà đến nay vẫn chưa giành được thắng lợi ở Yemen là không thể. Trong hơn 6 năm qua, liên quân hùng mạnh với sự tham gia của 10 nước do Ả Rập Saudi lãnh đạo với khoảng 150-200 nghìn quân, hơn 100 máy bay chiến đấu, vẫn không đánh bại được các lực lượng Houthi. Đến nay, Houthi vẫn kiểm soát được Thủ đô Sana’a và nhiều tỉnh miền Bắc.

Liên quân do Ả Rập Saudi đứng đầu đã chịu tổn thất nặng nề. Đến nay vẫn chưa có con số thống kê chính thức, nhưng theo hãng tin Al-Jazeera, hơn 11 nghìn binh sỹ của Liên quân đã bị giết. Tạp chí Times của Anh thì cho biết chi phí cho các hoạt động trên không, trên bộ và trên biển của liên quân ở Yemen không dưới 200 triệu USD/ngày, tức khoảng 72 tỷ USD/năm, chủ yếu do Ả Rập Saudi gánh chịu. Trong tình hình hiện nay, Riyadh không chịu nổi một khoản chi phí lớn như vây.

Nguyên nhân Tổng thống J. Biden tuyên bố ngừng ủng hộ Ả Rập Saudi

Trong chiến dịch tranh cử và sau khi nhậm chức, Tổng thống J. Biden đã cam kết xác định lại các ưu tiên trong chính sách Trung Đông của Mỹ, trong đó có việc chấm dứt sự ủng hộ đối với sự can thiệp quân sự của Ả Rập Saudi ở Yemen. Quyết định này là nằm trong kế hoạch của ông J. Biden nhằm thay đồi một loạt chính sách đối ngoại của người tiền nhiệm vốn gây ra sự chia rẽ trong chính quyền cũng như xã hội Mỹ.

Ngay sau khi Liên quân vùng Vịnh do Ả Rập Saudi lãnh đạo mở chiến dịch quân sự tại Yemen chồn lại các chiến binh Houthi năm 2014, Mỹ và một số nước châu Âu, trong đó có Anh và Pháp đã ủng hộ Ả Rập Saudi. Cả chính quyền B. Obama và D. Trump đã ủng hộ cuộc chiến này của Ả Rập Saudi thông qua việc việc chia sẻ thông tin tình báo, hỗ trợ hậu cần, cung cấp bom đạn và nhiều phương tiện chiến tranh khác.

Mỹ đã bán hàng tỷ USD vũ khí cho Ả Rập Saudi kể từ khi cuộc chiến bùng nổ. Theo Tổ chức Ân xá quốc tế (IAO), bom do Mỹ sản xuất đã giết chết nhiều dân thường trong bệnh viện, trường học và các khu dân cư.

Cuộc nội chiến Yemen bùng nổ từ tháng 8/2014 và trở nên ác liệt khi Ả Rập Saudi can thiệp tháng 3/2015 đã gây ra cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất trên thế giới. Theo các báo cáo của Liên hợp quốc, hơn 233 nghìn người đã bị chết, 24 triệu người Yemen, chiếm khoảng 80% dân số cả nước cần trợ giúp nhân đạo, 18 triệu người sống trong cảnh thiếu lương thực, thực phẩm và đứng trước nguy cơ nạn đói, hơn 8 triệu người không biết khi nào họ sẽ có thể được ăn bữa tiếp theo. Tháng 8/2018, Ủy ban nhân quyền của Liên hợp quốc đã công bố một báo cáo đặc biệt cho rằng liên quân có thể phạm tội ác chiến tranh chống lại phiến quân Houthi.

Dư luận các nước, kể cả Mỹ cho rằng, chính quyền Mỹ phải chịu một phần trách nhiệm về tình trạng này trong 6 năm qua. Hình ảnh của Mỹ trở nên rất xấu trên trường quốc tế về các vấn đề nhân đạo. Bản thân Tổng thống J. Biden cũng thừa nhận cuộc chiến tranh Yemen đã gây ra một "thảm họa nhân đạo cần phải chấm dứt."

Việc giết hại dã man nhà báo bất đồng chính kiến Jamal Khashoggi năm 2018 đã gây phản ứng hết sức mạnh mẽ trong dư luận xã hội và hầu hết các thành viên Quốc hội Mỹ đối với việc ủng hộ Ả Rập Saudi trong cuộc chiến Yemen. Các nhà phân tích chính trị cho rằng, nếu Tổng thống D. Trump lúc đó không dùng quyền phủ quyết trong cuộc bỏ phiếu tại cả hai viện của Quốc hội, thì sự ủng hộ của Mỹ dành cho Riyadh đã chấm dứt ngay từ khi đó rồi.

Quyết định của J. Biden được nhiều nhà lập pháp lưỡng đảng hoan nghênh. Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Chris Murphy viết trên trang twitter của mình "quyết định của Tổng thống J. Biden hôm nay là bước quan trọng đầu tiên để chấm dứt cơn ác mộng tại Yemen."

Việc Mỹ ngừng ủng hộ Ả Rập Saudi có thể chấm dứt cuộc chiến ở Yemen?

Ngay sau khi tuyên bố ngừng ủng hộ Ả Rập Saudi, Tổng thống J. Biden đã cử nhà ngoại giao chuyên nghiệp Tim Lenderking làm Đặc phái viên để giải quyết cuộc khủng hoảng Yemen.

Ngày 9/2/2021, Ngoại trưởng Ả Rập Saudi, Hoàng tử Faisal bin Farhan đã hội đàm với Tim Lenderking tại Thủ đô Riyadh. Hai bên đã thảo luận về các diễn biến tình hình ở Yemen và các nỗ lực chung nhằm đạt được một giải pháp chính trị toàn diện cho cuộc khủng hoảng Yemen.

Các cuộc đàm phán diễn ra khi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn đã tiến hành một cuộc không kích bằng máy bay không người lái vào sân bay quốc tế Abha bên trong lãnh thổ Ả Rập Saudi gây nhiều thiệt hại.

Đưa ra tuyên bố lạnh lùng cho đồng minh thân cận, ông Biden có thể đặt dấu chấm hết cho chiến tranh Yemen? - Ảnh 3.

Tuyên bố của Tổng thống J. Biden ngừng ủng hộ cuộc chiến của Ả Rập Saudi ở Yemen là một bước tích cực. Tuy nhiên, cuộc xung đột Yemen hết sức phức tạp, các mâu thuẫn giữa miền Nam Sunni và miền Bắc Shia, giữa các bộ lạc kéo dài hàng chục năm nay không dễ gì giải quyết một sớm một chiều. Các nhà quan sát chính trị cho rằng, cuộc nội chiến và tình hình bất ổn tại Yemen sẽ vẫn còn tiếp tục.

Houthi đã đưa ra một loạt các điều kiện để chấm dứt xung đột, theo đó Ả Rập Saudi phải chấm dứt can thiệp vào công việc nội bộ Yemen, bồi thường thiệt hại đã gây ra trong 6 năm qua, tham gia tái thiết lại nền kinh tế như chính quyền Saddam Hussein đã bồi thường cho Kuwait sau cuộc chiến năm 1990. Có thể nói, đây là điều kiện đầu hàng Ả Rập Saudi khó chấp nhận.

Ngoài ra, cuộc xung đột Yemen đã bị quốc tế hóa với sự tham gia của nhiều nước, trong đó hai đối thủ chính là Ả Rập Saudi ủng hộ chính quyền của Tổng thống Abd Rabbo Mansour Hadi, còn Iran ủng hộ các lực lượng Houthi. Tình hình còn trở nên phức tạp hơn nhiều khi các tổ chức khủng bố, đứng đầu là Al-Qaeda lấy Yemen là một trong những căn cứ cho các hoạt động của chúng ở khu vực

Để đạt được giải pháp cho cuộc xung đột Yemen, đòi hỏi cấp bách là các bên phải ngừng bắn, rút tất cả các lực lượng nước ngoài, nối lại các cuộc đàm phán hòa bình giữa chính phủ Yemen và phong trào nổi dậy Houthi dưới sự chủ trì của Liên hợp quốc trên cơ sở thỏa thuận đã đạt được tại các cuộc hòa đàm Rimbo, Thụy Điển ngày 13/12/2018.

Lịch sử cuộc xung đột ở Yemen

Cộng hòa Yemen được thiết lập năm 1990, khi thống nhất giữa Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen (PDRY) ở miền Nam và Cộng hòa Ả Rập Yemen (YAR) ở miền Bắc. YAR là một quốc gia riêng biệt được thành lập năm 1962, còn PDRY giành được độc lập từ thực dân Anh năm 1967. Từ những năm 1960 cho đến khi thống nhất hai miền, chiến tranh xảy ra liên tục giữa Bắc và Nam Yemen.

Năm 2004, tại nước Yemen thống nhất, xung đột đã bùng nổ giữa miền Bắc theo dòng Shia của đạo Hồi, tức là người Houthis hay còn gọi là Ansar Allah và miền Nam theo dòng Sunni. Đây là khởi đầu của cuộc xung đột hiện nay.

Năm 2011, sau sự kiện "Mùa xuân Ả Rập", Tổng thống Yemen Ali Abdullah Saleh, người theo dòng Shia đã từ chức. Abd Rabbu Mansur Hadi, người theo dòng Sunni trở thành Tổng thống mới. Năm 2014, người Houthis đã nổi dậy chống lại Tổng thống mới. Ả Rập Saudi can thiệp vào cuộc xung đột Yemen sau khi chính phủ của Thủ tướng Abdu Rabbo Hadi Mansour được quốc tế công nhận bị phiến quân Houthi lật đổ năm 2014.

Nguyên nhân chính Riyadh cho rằng, đứng sau cuộc nổi dậy của người Houthis là Iran. Chiến dịch quân sự của Ả Rập Saudi với biệt danh "Bão táp quyết tâm" lúc đầu có sự tham gia của Bahrain, Qatar, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), sau đó là Ai Cập, Jordan, Morocco, Pakistan và Sudan.

Trong giai đoạn đầu, các cuộc không kích của Ả Rập Saudi đã giúp quân chính phủ đẩy lùi phiến quân Houthi, nhưng không thể đánh bật họ ra khỏi Thủ đô Sana. Năm 2019, đồng minh chính của Ả Rập Saudi là UAE và hầu hết các nước trong liên minh đã rút khỏi cuộc chiến. Trước cuộc tấn công của một lực lượng đa quốc gia hùng mạnh như vậy, người Houthi không những đã không bị đánh bại mà ngày càng trở nên một lực lượng có khả năng chiến đấu cao. Họ không chỉ giành được nhiều thắng lợi trên chiến trường Yemen mà còn tấn công vào các cơ sở quân sự và dầu mỏ bên trong lãnh thổ Ả Rập Saudi.

*Tiêu đề bài viết do tòa soạn đặt lại

Đọc thêm về:

    Đọc tin nhanh VN mới nhất, xem tin tức thế giới nhanh nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
    ĐANG HOT
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên