Nhiều hãng âm thầm gỡ thông cáo lên án Trung Quốc vụ bông vải Tân Cương: Không chỉ vì bị tẩy chay?

Thi Anh |

Nhiều hãng âm thầm gỡ thông cáo lên án Trung Quốc vụ bông vải Tân Cương: Không chỉ vì bị tẩy chay?
Nhiều hãng âm thầm gỡ thông cáo lên án Trung Quốc vụ bông vải Tân Cương: Không chỉ vì bị tẩy chay?
Minh họa: IBD Graphics/Shutterstock

Tuyên bố chấm dứt lấy bông trực tiếp từ Tân Cương liệu có giải quyết tận gốc vấn đề? Nhiều hãng đang mắc kẹt trong chuỗi cung ứng với những mắt xích bất công.

Nhiều hãng thầm lặng rút thông cáo "quan ngại"

Người tiêu dùng, các trang thương mại điện tử và nhiều nền tảng mạng xã hội Trung Quốc đang tẩy chay các thương hiệu bán lẻ quốc tế lớn như H&M, Nike và Uniqlo sau khi Mỹ, EU, Anh và Canada áp cấm vận lên Bắc Kinh vì vấn đề Tân Cương, vùng sản xuất bông vải chính của Trung Quốc và cũng là trung tâm của chuỗi cung ứng bán lẻ toàn cầu.

Tháng 3/2020, Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI) đã đăng tải báo cáo chi tiết về mối quan hệ trực tiếp và gián tiếp giữa khu vực Tân Cương với ít nhất 82 công ty Trung Quốc lẫn nước ngoài trên cơ sở chuỗi cung ứng của họ.

Trong đó có những cái tên lớn như Amazon, Apple, Dell, H&M, Nike, Nintendo, Uniqlo, Victoria’s Secret, và Zara.

End Uyghur Forced Labour (Chấm dứt Lao động Cưỡng bức Người Duy Ngô Nhĩ), một liên minh quốc tế gồm hơn 190 tổ chức vận động và nhân quyền, đã hối thúc các thương hiệu thời trang và các công ty may mặc phổ biến cắt đứt quan hệ cung ứng với khu vực.

Better Cotton Initiative (Sáng kiến Bông Tốt hơn), tổ chức quốc tế thúc đẩy bông vải được sản xuất bền vững, cũng chấm dứt một phần công việc của mình ở Tân Cương vào năm ngoái.

Người tiêu dùng phương Tây cũng bắt đầu lưu tâm.

Người tiêu dùng và các nhóm nhân quyền không để cho các hãng bán lẻ nhắm mắt làm ngơ trước lao động cưỡng ép. Những động thái này đã buộc H&M phải ra thông cáo vào tháng 9/2020, thừa nhận rằng hãng này "quan ngại sâu sắc" trước những thông tin về lao động cưỡng ép ở Tân Cương. H&M tuyên bố sẽ không nhập bông vải trực tiếp từ khu vực này nữa.

Một số hãng khác như Zara, Massimo Dutti, Calvin Klein, Tommy Hilfiger cũng ra thông cáo bày tỏ lo ngại tương tự.

Tuy nhiên, trong vài ngày trở lại đây, một số hãng đã thầm lặng rút thông cáo khi làn sóng bức xúc bùng phát ở Trung Quốc dù nửa năm đã trôi qua.

Nhiều hãng âm thầm gỡ thông cáo lên án Trung Quốc vụ bông vải Tân Cương: Không chỉ vì bị tẩy chay? - Ảnh 1.

H&M là một trong những hãng chịu ảnh hưởng từ làn sóng tẩy chay ở Trung Quốc. Ảnh: Qilai Shen/Bloomberg via Getty Images

Bản dịch thông cáo của H&M và các hãng bán lẻ khác được lưu truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, Insider đưa tin. Chính phủ Trung Quốc thì phủ nhận cáo buộc liên quan tới Tân Cương, đồng thời kêu gọi H&M "nhìn cho rõ và phân biệt phải trái".

Sự phản đối của người tiêu dùng khiến nhiều nền tảng ở Trung Quốc phải xóa bỏ không chỉ danh mục sản phẩm của H&M, mà còn cả địa chỉ và định vị. Trên Weibo, hơn 32 triệu người dùng đăng tải hashtag "Tôi ủng hộ bông Tân Cương". Hàng chục nghệ sĩ Trung Quốc công khai cắt đứt với các thương hiệu "bị đưa vào danh sách đen".

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ-Trung tăng cao, các công ty phương Tây có nhiều vấn đề phải lo lắng, chứ không chỉ dừng lại ở tình trạng tẩy chay của người tiêu dùng.

Mắt xích độc hại, bất công trong chuỗi cung ứng

Xét trên thực tế Trung Quốc là nhà sản xuất bông đứng thứ hai thế giới, nhiều hãng bán lẻ và thương hiệu kinh doanh sản phẩm bông vải chắc chắn sẽ phải đánh giá lại mối quan hệ của mình với các nhà cung cấp Trung Quốc, những bên có quan hệ trực tiếp và gián tiếp với khu vực Tân Cương.

Khoảng 87% bông của Trung Quốc được sản xuất ở đó. Trên thị trường thế giới, cứ 5 kiện bông thì có 1 kiện xuất xứ từ Tân Cương - theo số liệu của Nhân dân Nhật báo (Trung Quốc).

Trong khi các hãng bán lẻ như H&M tuyên bố chấm dứt lấy bông trực tiếp từ Tân Cương thì nhiều khả năng họ vẫn phải duy trì quan hệ với các nhà cung cấp khác của Trung Quốc cho các sản phẩm dệt may gia công, và họ sẽ chẳng có cách nào truy xuất được nguồn gốc của nguyên vật liệu.

Theo báo cáo của ASPI, "không hãng nào có thể loại trừ mối liên kết sâu trong chuỗi cung ứng". Nói cách khác, các hãng bán lẻ đơn giản chỉ có thể tin lời các nhà cung cấp.

Vậy vì sao các nhãn hiệu không xem xét lại chuỗi cung ứng của mình và đưa về Mỹ?

Trả lời một cách ngắn gọn thì là bởi làm vậy sẽ vô cùng, vô cùng tốn kém.

Kể từ thập kỷ 70, các hãng bán lẻ Mỹ đã bắt đầu chuyển dịch sản xuất ra nước ngoài, tới các xưởng dệt may ở châu Á và châu Mỹ Latin. Đó là một quyết định "không cần phải nghĩ": Nhân công và vật liệu thô rất rẻ.

Khi Thỏa thuận Thương mại Tự do Bắc Mỹ được thông qua năm 1994, nó loại bỏ thuế nhập khẩu từ những nước Bắc Mỹ, như Mexico, nên các hãng bán lẻ lại càng được khuyến khích đem gia công ở bên ngoài.

"Có quá nhiều sự bất công ăn sâu vào cấu trúc của chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là giữa các thương hiệu, hãng bán lẻ và nhà cung cấp", Penelope Kyritsis của tổ chức Worker Rights Consortium nói với Vox.

"Theo quan sát của tôi, nếu các nhãn hiệu không biết bông vải hay vải dệt xuất xứ từ đâu thì họ sẽ chọn nhắm mắt làm ngơ. Họ phải kiểm tra và tuân thủ các tiêu chuẩn cung ứng về mặt đạo đức".

Chuỗi cung ứng bán lẻ khó có thể minh bạch. Như trong bài viết của Meredith Haggerty cho Vox về ngành sản xuất của Mỹ, nhiều giám đốc điều hành không thể kể tên các xưởng và cơ sở sản xuất làm ra sản phẩm cho mình.

"Vì phần lớn các mắt xích trong chuỗi đều được sở hữu độc lập và bỏ thầu phụ nên người ta dễ bỏ qua khi xét đến trách nhiệm của công ty và người tiêu dùng... Dù ai cũng lờ mờ hiểu được về thảm họa công xưởng, giá nhân công rẻ mạt và tình trạng sử dụng lao động trẻ em nhưng không biết thì vẫn thoải mái và dễ dàng hơn".

Phải mất nhiều năm cộng đồng quốc tế mới lên tiếng rõ ràng tới mức này về tình cảnh của người Duy Ngô Nhĩ. Mặc dù vậy, giải pháp có thể sẽ tốn kém hơn cho các công ty hiện đang phụ thuộc vào lao động giá rẻ, thuê ngoài.

Các nhà bán lẻ không còn có thể đứng bên lề của vấn đề này nữa, xét từ góc nhìn của người tiêu dùng. Nhưng lên tiếng đồng nghĩa với khả năng đánh mất lượng khách hàng đông đảo từ Trung Quốc, nền kinh tế thuộc top đầu thế giới.

Các nhãn hiệu quốc tế cuối cùng sẽ phải chọn phe nhưng tình trạng hiện tại của các mối liên kết trong chuỗi cung ứng của Mỹ và Trung Quốc cho thấy hai nước vẫn có nhiều ràng buộc và phụ thuộc lẫn nhau.

(*) Trên đây là phần lược dịch bài phân tích đăng tải trên Vox

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên