Đối lập Nga - Họ là ai?

Nhà báo Nguyễn Đăng Phát |

Tổng thống Vladimir Putin khẳng định nước Nga "cần có lực lượng đối lập có trách nhiệm" và nhấn mạnh ông sẽ nỗ lực để tạo ra một môi trường chính trị có sự cạnh tranh trong nước.

Sau khi nhân vật đối lập Alexei Navalny không được đăng ký tranh cử Tổng thống Nga năm 2018 vì đang chịu án tù treo 5 năm trong một vụ án kinh tế, báo chí phương Tây đã giật những đầu đề rất "kêu", với nội dung đại loại là "Đối thủ chính của Putin đã bị loại".

Vậy thực hư thế nào, Alexei Navalny và nhiều nhà đối lập khác ở Nga có phải là đối thủ nặng ký của Putin hay không? Phe đối lập hiện hữu ở Nga như thế nào? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu về nguồn gốc, thực trạng và thực lực của lực lượng đối lập Nga hiện nay.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 1.

Nguồn gốc của lực lượng đối lập chính trị ở Nga có từ thời Xô viết. Đó là những năm Liên Xô lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng do hậu quả của cuộc cải tổ được cựu Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev khởi xướng.

Năm 1990, Điều 6 của Hiến pháp Liên Xô về thể chế hóa vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Liên Xô bị hủy bỏ và tháng 12/1991 siêu cường này sụp đổ. Chính trong những ngày tháng cuối thời Xô viết, phe đối lập chính trị đã được hình thành ở vị thế chống lại đường lối thân phương Tây, và chống lại những chính sách làm suy yếu Liên bang của Tổng thống Gorbachev.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 2.

7 đối thủ của ông Putin thuộc 7 đảng đối lập khác nhau. Ảnh: geohistory.

Trong những năm đầu nước Nga độc lập dưới thời Tổng thống Boris Yeltsin, phe đối lập Nga bao gồm nhiều lực lượng chính trị khác nhau. Đó là những người cộng sản, cánh tả, các lực lượng dân tộc – yêu nước chống lại đường lối thân phương Tây ở thế yếu, xa rời các đối tác truyền thống và chính sách đối nội phát triển kinh tế thị trường "dã man" với liệu pháp sốc của chính quyền Yeltsin.

Phe đối lập Nga lúc đó rất mạnh, tập hợp thành đa số trong Quốc hội và bằng con đường nghị viện đã ngăn cản nhiều chính sách, biện pháp của chính quyền Yeltsin, tạo nên thế đối đầu rất quyết liệt, căng thẳng trên chính trường Nga.

Tháng 10/1993, Yeltsin đã ra lệnh quân đội điều xe tăng đến nã pháo vào tòa nhà Quốc hội Nga ở trung tâm Moskva, nhằm đập tan sự thách thức công khai cứng rắn của phe đối lập. Ngay sau đó, chính quyền Yeltsin đã tung ra bản dự thảo Hiến pháp mới và tổ chức trưng cầu ý dân thông qua. Phe đối lập Nga được pháp luật thừa nhận, và tiếp tục tồn tại dưới nhiều màu sắc.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 3.

Phe đối lập ở Nga – bao gồm các chính đảng, phong trào, tổ chức, đoàn thể không đồng tình với đường lối, chính sách của chính quyền, hay thậm chí đòi thay đổi chính quyền – chưa bao giờ là một khối thống nhất và cũng chưa bao giờ có thủ lĩnh chung. Giới chính trị và học giả thường phân biệt hai khối đối lập ở Nga là đối lập "xây dựng" và đối lập "quyết liệt".

Vài năm gần đây thịnh hành khái niệm "phe đối lập trong hệ thống" để nói về những chính đảng đối lập có chân trong Duma quốc gia (Hạ viện Quốc hội Nga) như Đảng Cộng sản Liên bang Nga, Đảng Dân chủ Tự do Nga, hay Đảng Nước Nga công bằng. Phe đối lập "trong hệ thống" có điều kiện để tiến hành đấu tranh với chính quyền bằng con đường nghị trường.

Ngược lại, "phe đối lập ngoài hệ thống" là khái niệm để chỉ tất cả những lực lượng đối lập không được bầu vào Quốc hội, họ chỉ có thể gây tác động đến chính quyền bằng các cuộc biểu tình, tuần hành và nhiều hoạt động bề nổi khác.

Mỗi phe đối lập, dù "trong" hay "ngoài" hệ thống, đều có rất nhiều lực lượng với quan điểm chính trị và chủ trương hành động rất khác nhau.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 4.

Duma quốc gia (Hạ viện Quốc hội Nga). Ảnh: report.az

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 5.

Suốt nhiều thập niên qua, "phe đối lập ngoài hệ thống" ở Nga không chỉ một lần tìm cách hợp nhất để tăng cường sức mạnh nhằm gây áp lực lên chính quyền.

Khá nổi tiếng một thời là liên minh "Nước Nga khác", thành lập hồi năm 2006, bao gồm một số chính đảng lớn, như đảng PARNAS theo xu hướng tự do, đảng "Mặt trận cánh tả", tổ chức "Ký ức" theo chủ nghĩa dân tộc cấp tiến… Tháng 10/2012, liên minh "Nước Nga khác" đã bầu ra Hội đồng điều phối nhưng không tập hợp và tổ chức được những hoạt động chung.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 6.

Điều rất đáng chú ý là các vấn đề đối ngoại thường gây bất đồng sâu sắc trong các lực lượng đối lập chính trị Nga. Nhiều phe nhóm đối lập có quan điểm ủng hộ chính quyền trong quan hệ với Mỹ và phương Tây, trong việc củng cố sức mạnh quân sự, tăng cường vị thế của nước Nga trên trường quốc tế.

Tháng 3/2014, sự kiện Crimea sáp nhập vào Nga đã gây chia rẽ sâu sắc trong phe đối lập "dân chủ" Nga, dẫn tới sự hình thành ba "phe phái" chính: thứ nhất là phe thân phương Tây lên án việc sáp nhập Crimea, trong đó có nhà vô địch cờ vua Garri Kasparov và cựu Phó Thủ tướng Nga Boris Nemtsov; thứ hai là phe "độc lập", trong đó có ông Grigory Yavlinsky và đảng Yabloko, thì sẵn sàng tôn trọng sự lựa chọn của người dân Crimea "nếu có một hội nghị quốc tế giữa các nước và tổ chức trưng cầu ý dân Crimea một cách dân chủ"; và cuối cùng là phe ủng hộ Crimea thống nhất với LB Nga. Phe này bị các lực lượng đối lập "dân chủ" loại ra khỏi hàng ngũ của mình.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 7.

Tổng thống Putin ăn mừng cùng người dân Crimea. Ảnh: AP/RIA-NOVOSTI.

Trong các lực lượng đối lập dân tộc chủ nghĩa cũng có sự chia rẽ, đa số những đảng và phong trào ủng hộ sáp nhập Crimea vào Nga đã đã hợp tác nhiều hơn với các cơ quan bảo vệ pháp luật và ít tham gia các cuộc biểu tình phản kháng.

Mùa xuân năm 2015, lực lượng đối lập "dân chủ - tự do" lại tìm cách thống nhất đội ngũ. Tháng 5/2015 "Liên minh dân chủ" đã được hình thành, bao gồm các Đảng RPR-PARNAS, Tiến bộ, Sự lựa chọn dân chủ, Cương lĩnh công dân, Tự do, Đảng "Ngày 5 Tháng Chạp"… Những phe nhóm đối lập quyết liệt nhất thì chủ trương tẩy chay bầu cử vì cho rằng "chính quyền thao túng kết quả" và trở nên bất đồng, mâu thuẫn với nhiều nhóm đối lập dân chủ khác.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 8.

Những hoạt động lớn của phe đối lập dân chủ Nga trước đây thường là tổ chức biểu tình, tuần hành dưới nhiều tên gọi.

Như cuộc "Tuần hành của những người bất đồng" do liên minh "Nước Nga khác" tổ chức để đòi dân chủ hóa nước Nga, diễn ra ở các thành phố lớn trong những năm 2005-2008.

Phong trào "Ngày nổi giận" là những cuộc mít tinh phản đối chính sách kinh tế - xã hội của chính quyền, đòi tự do chính trị và tự quản ở địa phương (trong những năm 2009-2011). Hay phong trào "Chiến lược 31" là những hoạt động phản kháng, đòi tự do hội họp được tổ chức vào ngày 31 của những tháng đủ ở gần 40 thành phố nước Nga trong giai đoạn 2009-2014, có lúc đã thu hút gần 2 nghìn người tham gia ở Moskva.

Ngoài ra còn có hoạt động thu thập chữ ký dưới khẩu hiệu "Putin phải ra đi" đòi Tổng thống Vladimir Putin từ chức được tiến hành từ năm 2010; mít tinh đòi tổ chức bầu cử "trong sạch"; mít tinh chống tham nhũng tại 82 thành phố Nga ngày 26/3/2017; công bố các "hồ sơ tham nhũng" tố cáo lãnh đạo Nhà nước v.v…

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 9.

Lực lượng đối lập Nga cũng từng toan tính tổ chức những "cơ quan" như kiểu nghị viện để biểu dương lực lượng và công kích chính quyền. Tháng 5/2008, sau khi các cơ quan hữu trách của Nga từ chối đăng ký cho các đại diện của liên minh "Nước Nga khác" tham gia cuộc bầu cử Duma quốc gia năm 2007 và bầu cử Tổng thống năm 2008, các thủ lĩnh của liên minh tổ chức "Đại hội đồng dân tộc Liên bang Nga" đã thành lập một mô hình tương tự Duma quốc gia Nga với sự tham gia của các phe phái dân tộc chủ nghĩa, tự do dân chủ và cực tả.

Đại hội đồng đã có sự tham gia của 500 nhà đối lập chính trị đại diện cho 85 tổ chức xã hội và chính đảng đủ màu sắc ở nhiều địa phương Nga. Tuy nhiên, không lâu sau đó Đại hội đồng này đã giải thể vì các thành viên không thể phối hợp hoạt động với nhau.

Sau này, trong các năm 2011–2013, phe đối lập dân chủ Nga đã tổ chức nhiều diễn đàn khác nhau để khuấy động hoạt động chống chính quyền, nhưng vẫn không tập hợp được lực lượng đáng kể vì không có "ngọn cờ" và thủ lĩnh đủ uy tín.

Những nhân vật đối lập cộm cán một thời như cựu Thủ tướng Mikhail Kasyanov, vua cờ Garri Kasparov, cựu Phó Thủ tướng Boris Nemtsov… đều "lặn mất tăm" trên vũ đài phe đối lập (ông Boris Nemtsov sang Ukraine hoạt động, trong một lần trở về Nga thì bị sát hại tại Moskva).

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 10.

Một vấn đề rất được dư luận quan tâm là nguồn tài chính của các tổ chức đối lập Nga. Về mặt công khai, những tổ chức này giải thích rằng họ nhận được tiền từ các nguồn khác nhau như thông qua sự ủng hộ và giúp đỡ của các nhà doanh nghiệp (chẳng hạn các nhà tài phiệt từng nổi tiếng một thời như Boris Berezovski, Mikhail Khororkovski…), hay sự đóng góp của các cá nhân… Tuy nhiên các cơ quan chức năng Nga đã nhiều lần khẳng định rằng các tổ chức đối lập Nga nhận tiền của nước ngoài.

Cho đến nay các phe nhóm đối lập "ngoài hệ thống" ở Nga không có cương lĩnh rõ ràng, không thống nhất, không có thủ lĩnh mạnh. Tuy chủ trương chống chính quyền, nhưng họ không đưa ra được chương trình hành động đáng để dư luận quan tâm. Đây là một trong những lý do quan trọng khiến cho đông đảo dư luận Nga không ủng hộ phe đối lập.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 11.

Ông Alexei Navalny, người mà phương Tây cho là "đối thủ chính của Putin" tham gia biểu tình. Ảnh: AP

Trong một cuộc thăm dò năm 2013 của Trung tâm điều tra dư luận Levada, chỉ 6% số người được hỏi tán thành hoạt động của ông Alexei Navalny, người mà phương Tây cho là "đối thủ chính của Putin", 35% không đồng tình với quan điểm của nhân vật này, và 59% hoàn toàn không biết gì về ông Navalny.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 12.

Trong Duma quốc gia Nga khóa 7 hiện nay có đại diện của 4 chính đảng lớn, theo thứ tự số lượng ghế là Đảng Nước Nga thống nhất, Đảng Cộng sản Liên bang Nga (KPRF), Đảng Dân chủ Tự do Nga (LDPR) và Đảng Nước Nga công bằng (SR). KPRF, LDPR và SR là ba đảng đối lập, song không "đối lập triệt để" – tức các đảng này không chống lại mọi chính sách của chính quyền.

Trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 2018 có 8 ứng cử viên thì ngoài đương kim Tổng thống Putin, 7 ứng cử viên khác là đại diện của các lực lượng đối lập khác nhau – đối lập với Tổng thống Putin, với Đảng Nước Nga thống nhất.

Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 13.
Đối lập Nga - Họ là ai? - Ảnh 14.

Ảnh: AP.

Tổng thống Nga Vladimir Putin luôn luôn khẳng định nước Nga phát triển theo con đường dân chủ với những đặc điểm văn hóa, lịch sử của Nga.

Đối với lực lượng đối lập, ông kêu gọi họ có lập trường xây dựng, đề xuất được những chương trình hành động vì lợi ích dân tộc, vì nhân dân, thúc đẩy hòa hợp xã hội, bảo đảm sự ổn định của đất nước.

Gần đây nhất, trong cuộc trả lời phỏng vấn của kênh truyền hình Mỹ NBC ngày 10/3/2018, Tổng thống Putin đã tuyên bố sẵn sàng hợp tác với phe đối lập để giúp cho nước Nga hùng mạnh hơn, và có sức cạnh tranh cao hơn. Trong cuộc họp báo lớn được tổ chức hồi cuối năm 2017, ông Putin cũng khẳng định nước Nga "cần có lực lượng đối lập có trách nhiệm" và nhấn mạnh ông sẽ nỗ lực để tạo ra một môi trường chính trị có sự cạnh tranh trong nước.

* Tiêu đề do tòa soạn đặt lại.

theo Thời đại

Đọc thêm về:

    Đọc tin tức VN nhanh nhất, xem tin thế giới mới nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2019 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980