Đàm phán Vienna: Lần đầu Mỹ góp mặt và cuộc "chạy đua" cần có để đạt thỏa thuận hạt nhân Iran

Đại sứ Nguyễn Quang Khai |
Đàm phán Vienna: Lần đầu Mỹ góp mặt và cuộc "chạy đua" cần có để đạt thỏa thuận hạt nhân Iran
Đàm phán Vienna: Lần đầu Mỹ góp mặt và cuộc "chạy đua" cần có để đạt thỏa thuận hạt nhân Iran

Đàm phán Vienna là bước mở đầu quan trọng trong việc Mỹ và Iran quay trở lại thoả thuận hạt nhân JCPOA.

Tại Vienna, từ 6-9/4/2021, dưới sự bảo trợ của Liên minh châu Âu (EU), các cuộc đàm phán đã diễn ra giữa Iran, Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga, Đức và Mỹ nhằm tìm kiếm một giải pháp để Iran và Mỹ quay trở lại thỏa thuận hạt nhân JCPOA ký năm 2015 và chính quyền của cựu Tổng thống D. Trump rút năm 2018. Các cuộc đàm phán được tiến hành ở cấp Thứ trưởng Ngoại giao.

Phái đoàn Mỹ do Đặc phái viên về vấn đề Iran Robert Malley dẫn đầu, do Iran không chấp nhận, nên không được tham gia trực tiếp, phải thông qua trung gian. 

Mục tiêu các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ là nhằm thoả thuận một lộ trình các bước để hai bên quay trở lại thực hiện các nghĩa vụ của mình, bao gồm việc Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế chống Iran và Iran thực hiện đầy đủ các cam kết của mình được ghi trong JCPOA.

Đây là cuộc đàm phán đầu tiên với sự tham gia của Mỹ, mặc dù là gián tiếp và là cố gắng đầu tiên của Tổng thống J. Biden kể từ khi ông nhậm chức nhằm khôi phục lại thoả thuận hạt nhân JCPOA.

Sự mở đầu tích cực, mở ra tia hy vọng

Trước đây, kể cả sau khi J. Biden nhậm chức Tổng thống, quan hệ giữa Mỹ và Iran leo thang cực kỳ căng thẳng.

Chính quyền Mỹ dưới thời D. Trump đã rút khỏi thoả thuận JCPOA tháng 5/2018, áp các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt chưa từng có, thực hiện chính sách "gây sức ép tối đa", kể cả đe doạ quân sự với Iran, có lúc tưởng như chiến tranh sắp nổ ra.

Khi J. Biden nhậm chức Tổng thống, mặc dù trong chiến dịch tranh cử ông đã hứa sẽ quay trở lại thoả thuận, nhưng lại đưa ra những điều kiện mới như phải đàm phán lại có sự tham gia của các đối tác khác là đồng minh của Mỹ gồm Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), thậm chí cả Israel và thoả thuận mới sẽ phải bao gồm cả vấn đề tên lửa đạn đạo, ảnh hưởng của Iran ở khu vực....

Về phần mình, Iran nhiều lần nói Mỹ là nước rút khỏi thoả thuận, gây ra khủng hoảng thì Mỹ phải quay trở lại vô điều kiện, dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran và Tehran sẽ không đàm phán với Mỹ.

Trong tình hình như vậy, thì việc lần đầu tiên tổ chức được các cuộc đàm phán tại Vienna, với sự tham gia của Iran và tất cả các nước ký kết P5+1, trong đó có Mỹ, mặc dù đàm phán gián tiếp qua trung gian, đã là một bước khởi đầu tích cực đáng khích lệ.

Tại các cuộc đàm phán này, cả Mỹ và Iran đã khẳng định sự cần thiết phải khôi phục lại thoả thuận JCPOA ký năm 2015 và giải quyết các bất đồng bằng các biện pháp ngoại giao. Hai bên đồng ý nguyên tắc Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống Iran và Tehran quay trở lại thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình. 

Hai nhóm làm việc đã được thành lập sẽ tiếp tục đàm phán vào tuần tới về một lộ trình gồm các bước mỗi bên thực hiện nghĩa vụ của mình để quay trở lại thoả thuận. 

Nhóm thứ nhất sẽ tập trung giải quyết vấn đề Mỹ quay trở lại thoả thuận, tức là dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế và từ bỏ chính sách gây "sức ép tối đa" của cựu Tổng thống Mỹ D. Trump đưa ra chống Iran sau khi rút khỏi JCPOA tháng 5/2018. 

Nhóm thứ hai sẽ tập trung thảo luận các biện pháp đảm bảo việc Iran quay trở lại tuân thủ các nghĩa vụ của mình ghi trong thoả thuận JCPOA.

Đàm phán Vienna: Lần đầu Mỹ góp mặt và cuộc chạy đua cần có để đạt thỏa thuận hạt nhân Iran - Ảnh 2.

Washington cũng đang gửi một số tín hiệu đến Tehran cho thấy Mỹ sẵn sàng giải toả một số tài sản của Iran bị đóng băng ở các khu vực khác nhau trên thế giới. Đặc biệt, mặc dù còn nhiều bất đồng, cả Mỹ và Iran đều mong muốn mở ra một trang mới trong quan hệ hai nước.

Tất cả các bên tham gia đàm phán Vienna gồm Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga, Đức, Iran và Mỹ đều cho đây là bước khởi đầu tích cực và sẽ cố gắng hết sức để đạt được thoả thuận hợp tình, hợp lý để khôi phục thoả thuận JCPOA. Đây là sự mở đầu đáng khích lệ và là cơ hội để hồi sinh thoả thuận hạt nhân Iran bị đóng băng từ 6 năm nay.

Khó khăn phía trước

Việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran cũng như việc Tehran quay trở lại thực hiện tất cả các cam kết của mình không thể diễn một sớm một chiều. Một giải pháp nhằm khôi phục lại thoả thuận JCPOA đòi hỏi phải có ý chí chính trị và lòng tin lẫn nhau. Hiện nay, giữa Tehran và Washington sau thời gian dài thù địch vẫn không có sự tin tưởng lẫn nhau.

Cựu Tổng thống D. Trump đã để lại một di sản hết sức nặng nề, rút khỏi thỏa thuận hạt nhân, đồng thời áp đặt các biện pháp trừng phạt chưa từng có đối với Iran. Chính quyền J. Biden, đang tìm cách quay trở lại thỏa thuận, nhưng đến nay Tehran vẫn không chấp nhận đàm phán trực tiếp với Washington. 

Mỹ và Iran vẫn chưa thống nhất được ai phải đi bước đầu tiên. Mỹ yêu cầu Iran trở lại tuân thủ tất cả các điều khoản của thỏa thuận, trong khi Tehran đòi Mỹ dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt chống Iran.

Nhiệm vụ của hai nhóm công tác là đưa ra một lộ trình để cả Mỹ và Iran đồng thời trở lại tuân thủ thỏa thuận. Quá trình này không đơn giản và phải mất rất nhiều thời gian. Có nhiều vấn đề khó khăn về kỹ thuật và pháp lý cần phải được xử lý. 

Hơn 1.600 lệnh trừng phạt do Mỹ dưới thời D. Trump áp đặt chống Iran phải được dỡ bỏ, Iran phải huỷ bỏ việc làm giàu Uranium vượt mức cho phép. Ngay cả khi hai nước đạt được thoả thuận thì vẫn phải thành lập một cơ chế để giám sát việc thực hiện từng bước đi này vì cả Tehran và Washington đều không tin tưởng lẫn nhau. Đây là một công việc hết sức phức tạp.

Mặt khác, nội bộ nước Mỹ không thống nhất. Ngay trong Quốc hội Mỹ, các thành viên của đảng Cộng hoà và một bộ phận thuộc đảng Dân chủ không ủng hộ việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống Iran. 

Họ vẫn coi Iran là kẻ thù đe doạ an ninh của nước Mỹ, bảo trợ khủng bố, ủng hộ Houthis, Hezbollah và các lực lượng thân Iran tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ ở Iraq. Nhiều nhân vật thân D. Trump vẫn coi JCPOA là một thoả thuận tồi tệ có lợi cho Iran và có hại cho Mỹ.

Đàm phán Vienna: Lần đầu Mỹ góp mặt và cuộc chạy đua cần có để đạt thỏa thuận hạt nhân Iran - Ảnh 4.

Nội bộ Iran cũng có nhiều ý kiến khác nhau. Các phần tử cứng rắn đại diện là đại Giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, các đại biểu Quốc hội và lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) có thái độ chống Mỹ rất mạnh, không nhượng bộ trước sức ép của Mỹ, đòi Mỹ phải dỡ bỏ ngay lập tức các lệnh trừng phạt chống Iran.

Trong khi đó, tại Trung Đông, đồng minh của Mỹ là Israel, Ả Rập Saudi và UAE phản đối mạnh mẽ việc chính quyền J. Biden nhượng bộ, vội vàng dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt của D. Trump áp đặt. Thủ tướng Israel B. Netanyahu tuyên bố, Tel Aviv sẽ không thừa nhận bất kỳ thỏa thuận nào với Tehran và Israel sẽ không bị ràng buộc bởi bất cứ thỏa thuận nào cho phép Iran phát triển vũ khí hạt nhân.

Mặc dù còn nhiều khó khăn, phức tạp, không thể trông đợi một bước đột phá nhanh chóng, nhưng có thể nói đây là cơ hội để Mỹ và Iran thoả hiệp nhằm cứu vãn Thoả thuận hạt nhân JCPOA. 

Các bên cần chạy đua với thời gian để có thể đạt được thoả thuận trước cuộc bầu cử Tổng thống Iran dự kiến được tổ chức ngày 18/6/2021. Nhiều khả năng các nhân vật theo đường lối cứng rắn, chống Mỹ mạnh sẽ lên thay phe cải cách theo đường lối ôn hoà của đương kim Tổng thống H. Rohani và Ngoại trưởng J. Zarif hiện nay, sẽ đưa các cuộc đàm phán vào bế tắc.

Đàm phán Vienna: Lần đầu Mỹ góp mặt và cuộc chạy đua cần có để đạt thỏa thuận hạt nhân Iran - Ảnh 5.
Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên