Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt: Hỏa lực xe tăng phát triển thần kỳ

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt |

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt: Hỏa lực xe tăng phát triển thần kỳ
Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt: Hỏa lực xe tăng phát triển thần kỳ
Xe tăng T-54 nâng cấp của Binh chủng Tăng thiết giáp. Ảnh minh họa: VTV.

Để đảm bảo cho xe tăng đủ khả năng tiêu diệt được các loại mục tiêu, hoàn thành nhiệm vụ của mình - pháo tăng được trang bị khá nhiều loại đạn.

Mỗi loại đạn có tác dụng, cấu tạo và nguyên lý phá hủy, tiêu diệt mục tiêu khác nhau. Và tất nhiên, thời cơ sử dụng cũng khác nhau.

Cấu tạo chung đạn pháo tăng cũng tương tự đạn pháo binh, thường bao gồm: đầu đạn, ống liều, liều phóng và hạt lửa. Trong đó, sự khác biệt giữa đạn pháo tăng với đạn pháo binh chủ yếu đến từ đầu đạn.

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt: Hỏa lực xe tăng phát triển thần kỳ - Ảnh 1.

Đạn nổ phá sát thương (HE)

Đạn này có tác dụng phá hủy các mục tiêu bằng sức nổ, sát thương sinh lực đối phương bằng sóng nổ và bằng mảnh đạn. Đạn có cấu tạo tương tự các loại trái phá truyền thống. Thường gồm một vỏ bằng gang đúc, bên trong nhồi thuốc nổ mạnh, ngòi đạn lắp ở đầu.

Thông thường, ngòi đạn có mũ ngòi và có thể nổ theo 3 chế độ: tức thì, chậm vừa và nổ chậm. Tùy loại mục tiêu mà trưởng xe chọn chế độ nổ, còn nạp đạn thực hiện: nếu bắn mục tiêu là sinh lực lộ thì chọn ngòi "tức thì", nếu bắn mục tiêu là công sự gỗ đất hoặc bọc thép mỏng thì chọn chế độ "chậm".

Khi chạm mục tiêu, ngòi nổ sẽ kích nổ cho khối thuốc nhồi trong đầu đạn tạo thành sóng nổ phá hủy mục tiêu. Đồng thời, sức nổ sẽ phá vỡ đầu đạn thành hàng nghìn mảnh bay với vận tốc hàng nghìn m/s về mọi phía để sát thương sinh lực địch.

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt: Hỏa lực xe tăng phát triển thần kỳ - Ảnh 2.

Xe tăng T-54 nâng cấp của Binh chủng Tăng thiết giáp. Ảnh minh họa: VTV.

Đạn xuyên giáp (AP)

Thoạt kỳ thủy, để tiêu diệt xe tăng và các mục tiêu bọc thép của đối phương người ta thường dùng đầu đạn là các khối thép đúc nhọn đầu và gọi nó một cách ngắn gọn là đạn xuyên giáp. Sau này có thêm nhiều loại đạn xuyên khác nữa song người ta vẫn gọi nó bằng tên này hoặc thêm cái đuôi "động năng" để phân biệt.

Sở dĩ gọi như thế bởi đây là loại đạn sử dụng động năng của mình để xuyên phá mục tiêu. Cấu tạo của đầu đạn là một khối hợp kim thép chất lượng cao được tiện nhẵn và tạo hình khí động học với cái mũi nhọn hoắt.

Phía đuôi của đầu đạn được khoét rỗng một khoảng nhỏ để nhồi thuốc nổ mạnh và lắp ngòi nổ. Ngòi nổ này là loại ngòi nổ chậm. Khi đạn trúng mục tiêu, động năng đầu đạn sẽ giúp cho nó xuyên thủng vỏ giáp, đồng thời kích nổ ngòi nổ.

Sau khoảng thời gian cháy chậm, ngòi nổ sẽ kích nổ khối thuốc nổ mạnh phá vỡ đầu đạn, tạo thành sóng nổ và các mảnh sát thương sinh lực, phá hủy trang bị sau vỏ giáp.

Qua thực tế sử dụng, người ta nhận thấy với đầu đạn nhọn thì khi chạm mục tiêu phần đầu của đạn hay bị vỡ ra làm giảm khả năng xuyên. Vì vậy, sau đó người ta không làm nhọn đầu đạn nữa mà làm cho nó "tù" đi.

Tuy nhiên, khi đầu đạn tù đi thì khi gặp loại vỏ giáp mà có độ vát thì nó hay bị trượt và cũng làm giảm khả năng xuyên. Để khắc phục tình trạng này người ta chế tạo thêm một cái chỏm bằng kim loại mềm hơn chụp vào đầu đạn, gọi là "chóp xuyên".

Khi chạm mục tiêu, chóp xuyên sẽ tòe ra chứ không trượt đi nữa, đồng thời cũng có tác dụng phá hủy bề mặt mục tiêu để đầu đạn xuyên phá thuận lợi hơn.. Để tăng thêm độ chống trượt này, chóp xuyên cũng được chế tạo có đầu tù hoặc đầu bằng nên người ta lại làm thêm một cái "mũ" nữa để giảm sức cản không khí, gọi là chóp gió.

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt: Hỏa lực xe tăng phát triển thần kỳ - Ảnh 4.

Xe tăng T-90S của Binh chủng Tăng thiết giáp. Ảnh: Tiền Phong.

Bởi vậy, cho đến nay họ hàng đạn xuyên phá thường có mấy loại sau: đạn xuyên đầu nhọn, đạn xuyên đầu tù, đạn xuyên đầu tù có chóp xuyên, đạn xuyên đầu tù có chóp xuyên và chóp gió...

Mặc dù họ hàng đông như thế song loại đạn này có nhược điểm chung là sức xuyên phá hạn chế và không diệt được mục tiêu ở khoảng cách xa bởi động năng của nó sẽ giảm nhanh theo khoảng cách bay.

Đạn xuyên lõm (HEAT)

Hiệu ứng nổ lõm là thuật ngữ để chỉ trường hợp tập trung năng lượng khi kích nổ các khối thuốc nổ có bề mặt lõm. Do được tập trung nên năng lượng nổ tăng lên nhiều lần và có sức công phá rất lớn so với khả năng của chính loại thuốc nổ ấy.

Năng lượng ấy sẽ được khuếch đại lên thêm nhiều lần nếu có thêm một phễu kim loại đệm vào mặt lõm của khối thuốc nổ. Khi đó, hỗn hợp tạo ra khi nổ sẽ là một dòng plasma có nhiệt độ và vận tốc cực lớn, đủ sức xuyên qua các lớp giáp thép của mục tiêu.

Sau khi phát mình ra hiệu ứng "nổ lõm", người ta đã chế tạo ra các loại đạn chống tăng ứng dụng nguyên lý này nhưng chủ yếu sử dụng cho các loại súng chống tăng cá nhân và tên lửa chống tăng bởi hiệu ứng này chỉ thích hợp với các loại đạn có tốc độ bay thấp và ít xoay.

Trong khi đó, pháo trên xe tăng là pháo nòng dài, có sơ tốc lớn và thường có rãnh xoắn nên không thích hợp với đạn lõm.

Tuy nhiên, vì sức mạnh xuyên phá không thể phủ nhận của đạn lõm nên người ta đã nghiên cứu để đưa nó lên xe tăng. Để giảm tốc độ cho đạn, người ta thường bắn nó với liều giảm (bớt khối lượng thuốc phóng đi).

Để chống xoay, đối với pháo có rãnh xoắn thì người ta làm thêm một cái vòng tự xoay gắn lên thân đạn, còn bản thân đầu đạn thì ổn định bằng cánh đuôi. Đối với pháo nòng trơn thì việc này đơn giản hơn nhiều vì đầu đạn không tự xoay được.

Nhìn chung, ưu điểm của đạn lõm của pháo tăng là sức xuyên cao, không phụ thuộc vào vận tốc chạm. Tuy nhiên, nhược điểm của nó là độ tản mát khi bắn khá lớn ảnh hưởng nhiều đến xác suất trúng.

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt: Hỏa lực xe tăng phát triển thần kỳ - Ảnh 6.

Đạn tên lửa chống tăng 9M117 có điều khiển bắn qua nòng pháo trang bị cho xe tăng T-90.

Đạn xuyên dưới cỡ (đạn xuyên vượt tốc- APDS)

Từ nghiên cứu cũng như thực tế cho thấy, sức xuyên của đạn sẽ tăng lên khi nó có động năng lớn và đường kính nhỏ.

Cộng với những tiến bộ trong công nghệ luyện kim, người ta đã chế tạo được những loại hợp kim có tỷ khối lớn, có sức chịu nén tốt nên một loại đạn xuyên mới nữa đã được chế tạo: đạn xuyên dưới cỡ.

Nó được gọi như vậy bởi phần xuyên vào vỏ giáp mục tiêu có đường kính (cỡ) nhỏ hơn cỡ đạn nhiều. Chẳng hạn, đạn xuyên dưới cỡ tách vỏ của pháo 100 mm chỉ có đường kính 35 mm.

Vì cỡ nhỏ hơn, khối lượng đầu đạn cũng nhỏ hơn nên sơ tốc của đạn dưới cỡ này rất lớn- thường gấp rưỡi đến gấp đôi sơ tốc của đạn cùng cỡ. Với sơ tốc lớn như vậy, lại ít tổn hao trên quỹ đạo bay nên khi chạm mục tiêu, vận tốc của thanh xuyên còn khá lớn, tạo động năng rất lớn để xuyên phá mục tiêu.

Cấu tạo của đạn xuyên dưới cỡ thường gồm một thanh xuyên được chế tạo bởi hợp kim có tỷ khổi lớn như carbua vonphram hoặc hợp kim chứa uran nghèo. Thanh xuyên này được gắn vào một cái guốc (sabot) có cỡ bằng cỡ đạn.

Khi đạn đã được bắn ra khỏi nòng pháo thì guốc này sẽ tách ra và chỉ có thanh xuyên bay tới mục tiêu. Khi chạm mục tiêu, với đặc tính chịu nén tốt chịu kéo kém thanh xuyên này sẽ xuyên vào vỏ giáp mục tiêu và sau khi xuyên qua được nó sẽ vỡ ra thành nhiều mảnh để sát thương sinh lực, phá hủy trang bị sau vỏ giáp.

Đối với pháo nòng trơn, các thanh xuyên này thường có cánh đuôi để ổn định đường bay và sơ tốc của nó có thể đạt đến 2000 m/s và có khả năng xuyên qua vài trăm mm thép đồng nhất ở khoảng cách 2000 mét trở lại.

Nhược điểm của loại đạn này là ảnh hưởng rất lớn đến tuổi thọ nòng pháo.

Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt: Hỏa lực xe tăng phát triển thần kỳ - Ảnh 8.

Xe tăng T-90 khai hỏa.

Tên lửa chống tăng phóng qua nòng pháo (ATGM)

Các loại đạn xuyên kể trên nói chung đều có một nhược điểm là chỉ có thể tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách chừng 2.000 mét trở lại.

Từ khoảng cách đó trở ra thì xác suất trúng sẽ giảm nhiều và uy lực của đầu đạn cũng suy giảm bởi vận tốc đầu đạn liên tục giảm trên quỹ đạo do lực cản không khí. Để có thể tiêu diệt xe tăng và các mục tiêu bọc thép ở những khoảng cách xa hơn, vũ khí có hiệu quả nhất là các loại tên lửa chống tăng.

Cũng bởi vậy, tên lửa chống tăng đã có bước phát triển thần kỳ cả về uy lực lẫn phương thức điều khiển.

Để tăng uy lực của tên lửa thì đầu đạn đã có nhiều cải tiến, đặc biệt là đầu đạn 2 ngòi nổ (tan- dem) nhằm phá hủy các mục tiêu được bọc giáp phản ứng nổ. Nhờ vậy, khả năng xuyên của đầu đạn tăng lên đáng kể, có thể xuyên qua hàng nghìn mm thép đồng nhất.

Về mặt phương thức điều khiển tên lửa chống tăng cũng tiến bộ nhanh chóng: từ tên lửa điều khiển bằng dây sang vô tuyến, từ điều khiển "ba điểm" lên "hai điểm" rồi "phóng và quên" v.v...

Với những tiến bộ như vậy, người ta đã đi đến quyết định đưa tên lửa chống tăng lên xe tăng để phóng qua nòng pháo như một loại đạn trong cơ số. Nghĩa là quả tên lửa được tổ hợp với vỏ đạn tương tự như một quả đạn pháo, tuy nhiên lượng thuốc phóng trong liều phóng khá thấp.

Khi bắn, liều phóng cháy đẩy tên lửa ra khỏi nòng pháo đồng thời kích hoạt liều phóng của tên lửa. Còn việc điều khiển tên lửa đến mục tiêu thông qua hệ thống điều khiển hỏa lực của xe - thường là phương thức "hai điểm" hoặc "phóng và quên".

Với việc đưa tên lửa chống tăng lên phóng qua nòng pháo tăng sẽ cho phép xe tăng có thể tiêu diệt được các mục tiêu từ khoảng cách khá xa - đến 5.000 mét, qua đó nâng cao khả năng bảo vệ lực lượng của mình. Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất của loại "đạn" này là giá thành còn quá cao.

Đọc thêm về:

    Đọc báo mới, xem an ninh quốc phòng tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên