Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH

Thanh An (ghi) |

Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH
Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH
Miền Trung trải qua một chuỗi thiên tai lở đất, lũ lụt với rất nhiều mất mát. Ảnh minh họa.

"Sau những dự báo, cảnh báo đó, chúng tôi chỉ mong rằng người Việt Nam từ ngày hôm nay phải THAY ĐỔI ngay ý thức trước thiên tai và BĐKH" - ông Lê Thanh Hải.

Thiên nhiên đang xuất hiện nhiều hiện tượng khí tượng thủy văn (KTTV) quá cực đoan, không tuân theo bất kỳ quy luật nào loài người từng ghi nhận. Chính vì lẽ đó đã đến lúc chúng ta cần phải dạy cho học sinh trong nhà trường, nông dân khắp chốn cùng quê, tiểu thương buôn thúng bán mẹt... kiến thức về biến đổi khí hậu (BĐKH) một cách cụ thể nhất. Để cho cộng đồng có được kiến thức, ý thức và kỹ năng an toàn trong BĐKH...

Đó là những gì ông Lê Thanh Hải, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Khí tượng Thủy văn, nay là Tổng thư ký Hội KTTV Việt Nam, chia sẻ.

Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH - Ảnh 2.

Các số liệu ghi nhận được cho thấy La Nina vẫn sẽ là hình thái chi phối diễn biến thời tiết những tháng cuối năm 2020 và có khả năng kéo dài sang 2021. Chính vì vậy miền Trung sẽ vẫn tiếp tục phải đón mưa bão.

Ngay cuối tuần này, xuất hiện cơn bão số 8 với diễn biến vô cùng phức tạp. Dấu hiệu mưa bão ở khu vực này kéo dài xuyên sang tháng 11. Thậm chí đến đầu tháng 12 vẫn có thể tiếp tục xảy ra các hiện tượng mưa bão ở ven biển miền Trung. Dẫn đến nguy cơ lũ lên cao đang thường trực với bà con. Tất nhiên về cuối năm biên độ lũ sẽ không quá cao nhưng chúng ta vẫn phải chứng kiến các đợt lũ lịch sử.

Bắc Bộ lại cần lưu ý về một mùa đông đến sớm hơn, rét hơn trung bình nhiều năm. Chính quyền các địa phương và bà con phải có phương án thích ứng sớm với những hiện tượng rét đậm, rét hại trong mùa đông năm nay.

Bên cạnh đó, Bắc bộ còn được dự báo sẽ có những cơn bão trái mùa, đợt mưa trái mùa xảy đến. Ngay trong tháng 10 này miền Bắc có thể xuất hiện những cơn mưa cuối mùa. Tất cả những gì trái với quy luật, trái với mùa vụ đều không hay ho gì. Người nông dân sắp được thu hoạch vụ đông mà gặp phải trận mưa to đương nhiên bất lợi, mùa màng dễ bị thất bát.

Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH - Ảnh 3.

Các vùng khác như Nam Trung bộ, Tây Nguyên, Nam bộ cần lưu ý những cơn bão muộn. Na ná như năm 2017 có mấy cơn đi từ Trường Sa, qua Côn Đảo suýt nữa đổ bộ vào các tỉnh miền Tây Nam Bộ (Cà Mau, Kiên Giang...). Những vùng này vốn dĩ ít gặp bão, sức chống chịu không được tôi luyện cho nên bão về có thể tàn phá rất nặng nề.

Mùa khô ở đây được dự báo bắt đầu từ tháng 11/2020 cho đến tháng 4/2021 sẽ chứng kiến hiện tượng mưa trái mùa xuất hiện nhiều. Luật phòng chống thiên tai sắp tới sẽ đưa thêm mưa trái mùa trở thành loại hình thiên tai. Vì nó ảnh hưởng rất lớn đến đời sống KT - XH của bà con. Chẳng hạn, cà phê đang mùa ra hoa nếu được tưới đẫm nước dưới gốc thì tốt nhưng gặp mưa trên trời xối xả xuống lại không hề hay chút nào. Hoa không đậu quả nổi và cả vùng có thể mất mùa chỉ từ một trận mưa trái mùa như thế.

Bên cạnh đó, Nam bộ cũng cần chuẩn bị các phương án thích ứng với xâm nhập mặn bởi đang có những đánh giá nguy cơ có thể còn cao hơn so với năm 2019. Năm trước lũ tại Tân Châu, Châu Đốc còn trên mức báo động 1. Năm nay người ta đang lo không biết lũ về có được mức báo động 1 hay không nữa. Lũ không về thì chuyện miền Tây mất nước ngọt là điều không thể tránh.

Tựu chung, dù chẳng muốn dự báo những điều không hay nhưng rõ ràng năm 2020, đang xuất hiện rất nhiều loại hình thời tiết cực đoan ở Việt Nam.

Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH - Ảnh 5.

Biến đổi khí hậu (BĐKH) thường được gọi tên khi tìm kiếm lý do cho các hiện tượng thời tiết cực đoan trên thế giới.

Việt Nam là một trong những quốc gia được đánh giá bị ảnh hưởng rất nặng nề của BĐKH. Có tài liệu nói chúng ta là 1 trong 5 quốc gia, có tài liệu lại chứng minh Việt Nam là 1 trong 7 quốc gia. Cũng có tài liệu cho rằng Việt Nam thuộc 10 nước chịu ảnh hưởng lớn nhất từ BĐKH. Dù tham chiếu ở đâu đi chăng nữa thì chúng ta đều trong top đầu những nước mất mát nhiều nhất thế giới khi BĐKH xảy ra. Đó là thực tế không thể chối cãi.

Tại Việt Nam chúng ta đang chứng kiến ngày một nhiều các dấu hiệu phá vỡ quy luật thời tiết thông thường. Trước đây với nền khí hậu êm đềm, đến mùa thời tiết cứ thế mà thăng giáng. Hết mùa nóng chuyển sang mùa lạnh, hết mùa mưa chuyển sang mùa khô. Trong mùa mưa có mưa, trong mùa khô ít mưa... Nhưng gần đây BĐKH đã khiến các nhà KTTV ghi nhận rất nhiều hiện tượng cực đoan với tần suất lặp lại ngày một dày đặc.

Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH - Ảnh 6.

Năm 2014 vào tháng Giêng - giữa mùa khô nhưng các tỉnh từ Hà Tĩnh vào Quảng Ngãi lại có một đợt lũ. Đợt lũ này gây ra mực nước cao đến mức mùa mưa năm tới lũ cũng không cao như thế. Như vậy, mùa khô có lũ lớn mà mùa mưa lại ít lũ. Đấy là hiện tượng rất kỳ lạ.

Lượng mưa của miền Trung chính là chỉ dấu cho thấy BĐKH đang trở nên vô cùng rõ nét ở khu vực này. Những năm gần đây lượng mưa ghi nhận ở miền Trung rất bất thường. Có năm rất nhiều, năm rất ít. Có năm thừa thãi một cách cực đoan như 2020. Trong khi 2018 - 2019 lượng mưa ở đây thiếu quá trầm trọng.

Nếu hai đồng bằng ở hai đầu đất nước bị ảnh hưởng nhiều từ nước biển dâng thì khúc ruột miền Trung sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề từ mưa, bão khi quá ít khi quá nhiều. Hậu quả là lũ lụt vùng này thăng giáng không còn theo quy luật cũ.

BĐKH cũng ảnh hưởng đến tính chất các cơn bão trên biển Đông. Dù số lượng bão ở khu vực này và các ổ bão trên thế giới không tăng, nhưng những cơn bão mạnh, siêu bão đang có dấu hiệu tăng lên bất thường. Gần đây ta chứng kiến cứ khoảng 5 - 10 năm thậm chí mới 3 - 4 năm thôi đã xuất hiện siêu bão. Năm 2013, siêu bão Haiyan xuất hiện. 2014, có siêu bão Rammasun nếu vào Vịnh Bắc bộ thì đúng là một thảm họa.

Thêm vào đó, những vùng vốn nhiều bão sẽ rất dễ gặp siêu bão. Những vùng ít bão sẽ có nguy cơ đối diện nhiều bão hơn. Ví dụ, miền Tây Nam bộ người ta vẫn bảo nhau, 1 đời người mới gặp 1 cơn bão nhưng thử nhìn lại xem. Năm 1997 bão Linda gây ra thiệt hại hơn 3.000 người chết ở đây. Sau đó hiện tượng này liên tục lặp lại, 2003, 2005 đều có bão. Và 2017 vừa rồi cơn Tembin suýt nữa gây họa kinh khủng.

Việt Nam cũng là quốc gia đang ghi nhận hết kỷ lục này đến kỷ lục khác về KTTV bị phá vỡ. Cực đoan chính là ở chỗ đó. Thỉnh thoảng, thời tiết đã thể hiện một vài trạng thái cực đoan rất khó lý giải. Năm 2016 xuất hiện đợt mưa tuyết chưa từng gặp ở nước ta. Ngay trên đỉnh Ba Vì - Hà Nội rồi đến cả rừng quốc gia Vụ Khoang - Hà Tĩnh cũng có tuyết. Đấy là chuyện vô tiền khoáng hậu ngành KTTV Việt Nam từng ghi nhận.

Như vậy, thời tiết đang cực đoan cả về nóng và lạnh. Đó là điểm chúng ta phải hết sức cảnh giác, đề phòng. Những nguy cơ rất lớn từ BĐKH đang xảy đến rõ ràng với tất cả người dân Việt Nam.

Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH - Ảnh 8.

Đến thời điểm này người Việt Nam không thể thờ ơ với BĐKH được rồi. Và đương nhiên không cần quá sợ hãi BĐKH. Để có thể an toàn, người Việt phải nhận thức đầy đủ nguy cơ do BĐKH gây ra. Những thảm họa cả nước đang phải chứng kiến, những mạng người chúng ta đang xót thương... Từ nhận thức đó chúng ta mới tiến tới việc hành động thật phù hợp.

Có người nói rằng chúng ta cần thích nghi với BĐKH. Theo chúng tôi, thích nghi thôi chưa đủ. Thích nghi vốn dĩ mang tính thụ động, thảm họa xảy ra tới đâu mình tìm giải pháp ứng phó tới đó. Không được!

Chúng ta cần phải thích ứng! Thích ứng tức là bao gồm cả thích nghi và chủ động ứng phó. Con người cần biết cách phản ứng lại với các hiện tượng do BĐKH gây ra. Chỉ khi có được tầm nhìn đó mới có thể mang lại sự an toàn cho người Việt Nam trong BĐKH.

Thích ứng với BĐKH thể hiện qua rất nhiều giải pháp. Các tài liệu luôn nhắc đến những biện pháp công trình và phi công trình. Công trình như đê biển ở Hà Lan, ngăn sông rửa mặn, hồ trữ nước... Phi công trình là kiến thức, là thông tin, là giải pháp không cần phải xây dựng những công trình lớn tiền, tiêu tốn tài nguyên để thay đổi thiên nhiên. Trong đó, việc chủ động học tập, nắm bắt và cập nhật kịp thời các cảnh báo, dự báo về thiên tai là một trong những giải pháp hiệu quả.

Ông Lê Thanh Hải: Dù đo lường cách nào, Việt Nam vẫn nằm trong vài nước mất mát nhiều nhất vì BĐKH - Ảnh 9.

Cũng đến lúc chúng ta thay đổi quan điểm về "mùa nào thức nấy" trong BĐKH. Bởi vì BĐKH đang diễn ra rất nhanh như hiện nay, "mùa nào thức nấy" không còn đúng, không còn trúng nữa. Những kinh nghiệm được tích lũy từ đời này sang đời khác, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác có vẻ như không đủ trong bối cảnh BĐKH.

Người nông dân ở đồng bằng sông Hồng theo kinh nghiệm cứ khi nào ra đồng đi cấy, thò chân xuống thấy nước lạnh, coi như bão hết. Mưa thuận gió hòa rồi không phải lo nữa. Nhưng không phải thế. Cuối tháng 10, đầu tháng 11 năm 2012, cơn bão Sơn Tinh ập vào. Khủng khiếp không? Đổ cả tháp truyền hình ở Nam Định và gây ra hậu quả khôn lường khắp các tỉnh ven biển Bắc Bộ lên đến tận Quảng Ninh. Tháng 11 năm 2013 cơn bão Haiyan tiếp tục lao vào Bắc bộ khiến 13 người chết, 81 người bị thương. Rõ ràng dựa vào kinh nghiệm trong BĐKH là không ổn rồi. Cái giá con người phải trả không chỉ kinh tế, thiệt mạng trước BĐKH là điều rất có thể.

Người Mỹ vẫn nhắc nhau câu chuyện của bộ lạc da đỏ. Khi các thành viên hỏi mùa đông năm nay lạnh hay không để có phương án tích trữ củi chống rét, ông tộc trưởng đã gọi điện đến cơ quan khí tượng:

- Các ông dự báo mùa đông năm nay lạnh hay không?

- Đảm bảo năm nay lạnh - Phía đầu dây bên kia trả lời.

Vậy là tù trưởng hô hào bộ lạc vào rừng đốn củi thật nhiều. "Mùa đông năm nay lạnh đấy", tất cả bọn họ truyền tai nhau như vậy. Một tuần sau, để ăn chắc hơn, tù trưởng gọi điện hỏi lại lần nữa:

- Năm nay lạnh thật không?

- Chắc chắn rồi! Năm nay rất lạnh đấy. Chúng tôi ghi nhận thấy người da đỏ đi thu củi nhiều lắm - người của cơ quan khí tượng trả lời chắc nịch!

Chuyện hài thôi nhưng để thấy rằng, tất cả chúng ta đều khao khát sống an toàn với BĐKH. Vì BĐKH là rất mới, rất cực đoan, không tuân theo một quy luật định sẵn vậy cho nên không còn cách nào khác, chúng ta phải học về nó.

Cập nhật tri thức mới về BĐKH giúp cho chính quyền, các cộng đồng, từng người dân cụ thể biết được rủi ro ở mức nào để phòng tránh, ứng phó phù hợp. Đã đến lúc người Việt Nam cần được phổ cập kiến thức về BĐKH như đi học tiếng Việt, học Toán hay ngoại ngữ. Chúng ta phải làm sao để nông dân, tiểu thương đầu xóm cuối ngõ, học sinh, bộ đội, doanh nghiệp... tất cả mọi thành phần nhân dân phải biết, phải hiểu BĐKH tác động như thế nào đến chính họ.

Thủ tướng chính phủ đã ban hành Kế hoạch thích ứng quốc gia với BĐKH cùng các mục tiêu rất cụ thể.

Đồng thời, năng lực và trình độ của ngành KTTV Việt Nam đã được nâng lên rất cao. Việt Nam đã có vệ tinh quan sát trái đất, quan sát mặt biển, quan sát đám mây... Hệ thống quan trắc với các số liệu cập nhật chi tiết đến từng vài giờ đồng hồ. Hệ thống siêu máy tính của Trung tâm Khí tượng Thuỷ văn Quốc gia đi vào hoạt động hơn 2 năm nay đang thể hiện hiệu quả rất cao. Tại đây, chúng tôi luôn nỗ lực hết sức đưa ra kết quả tính toán, những bản tin dự báo hạn vừa, hạn dài với độ chính xác không kém bất kỳ trung tâm dự báo nào trên thế giới.

Điều quan trọng nhất trong việc thích ứng với BĐKH vẫn là ý thức của con người. Trong ý thức có cả sự tin tưởng. Tin tưởng vào những người có trách nhiệm và chuyên môn. Tránh hết sức đặt niềm tin vào những "ông thầy bà thánh" gieo quẻ hay phán "lời sấm truyền" đang nhan nhản trên các diễn đàn, mạng xã hội. Làm như vậy vô hình chung, bà con đã đặt tính mạng của mình, của cả gia đình vào thế vô cùng nguy hiểm.

Bên cạnh đó khi dự báo, cảnh báo thiên tai được phát ra, chính quyền địa phương, ban chỉ đạo phòng chống thiên tai các cấp vào cuộc, có lúc phải thực hiện biện pháp di dời người dân đến nơi tránh trú an toàn. Thêm một lần nữa, chúng tôi khẩn thiết đề nghị bà con hợp tác.

Những trường hợp như nuôi trồng hải sản ngoài biển, biên phòng cho tàu ra đề nghị vào bờ ngay, bão đến nơi rồi. Người nông dân tiếc của, cho người thân vào thôi còn mình cố thủ với tài sản. Thế thì nguy rồi.

Những xót xa của chúng tôi khi chứng kiến thiệt hại sau mỗi bản tin cảnh báo sẽ luôn phải được đặt qua một bên ngay lập tức để còn đủ tập trung theo kịp tốc độ các cơn bão đang và sẽ vào Việt Nam. Sau những dự báo, cảnh báo đó, chúng tôi chỉ mong rằng người Việt Nam từ ngày hôm nay phải THAY ĐỔI ngay ý thức trước thiên tai và BĐKH.

download app
Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email khampha@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2020 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên