Chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris: Thông điệp Nước Mỹ trở lại và câu hỏi còn bỏ ngỏ về Mỹ - Trung

Lan Hương (ghi) |
Chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris: Thông điệp Nước Mỹ trở lại và câu hỏi còn bỏ ngỏ về Mỹ - Trung
Chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris: Thông điệp Nước Mỹ trở lại và câu hỏi còn bỏ ngỏ về Mỹ - Trung

Phó Tổng thống Mỹ vừa kết thúc chuyến thăm Singapore và Việt Nam, như phía Mỹ khẳng định, là thông điệp về "Nước Mỹ trở lại" và "tăng cường các quan hệ đối tác".

Đại sứ Phạm Quang Vinh nhận định, đó không chỉ là thông điệp song phương, mà còn với cả khu vực, trong đó đặc biệt với Đông Nam Á (ĐNA), nơi được chọn thăm trong chuyến đi đầu tiên tới Châu Á của nhân vật quyền lực số 2 của nước Mỹ.

Thưa ông, ông đánh giá thế nào về chuyến thăm vừa kết thúc của Phó Tổng thống Mỹ?

Chắc chắn, chuyến đi là thông điệp của nước Mỹ đối với Châu Á-Thái Bình Dương (TBD), là sự định hình chiến lược mới của Mỹ với khu vực này dưới thời Tổng thống Biden. Do đó chuyến đi quan trọng với cả nước Mỹ và khu vực.

Trước hết, nói về tầm khu vực. Với tôi, cảm nhận đầu tiên, chính là việc Phó Tổng thống Mỹ chọn đến ĐNA, thăm Singapore và Việt Nam, nước Mỹ rõ ràng coi trọng và đặt ưu tiên cao trong quan hệ với hai nước và khu vực này.

Tiếp đó, là cần theo dõi, qua chuyến thăm, chính quyền mới của Tổng thống Biden định hình chính sách thế nào với Châu Á-TBD, như: Liệu có gì giống và khác với thời trước? Mỹ nói trở lại gắn kết, thì cụ thể sẽ như thế nào, về cả chính trị, an ninh, kinh tế? Và, đương nhiên, là cả câu hỏi về Mỹ-Trung?

Trả lời được những câu hỏi này, sẽ càng thấy rõ hơn ý nghĩa, kết quả chuyến thăm và bức tranh chung ở khu vực.

Vậy, xin lấy luôn câu hỏi đầu tiên: Vậy có thể nói rõ thêm vì sao chọn ĐNA, và Singapore, Việt Nam?

Có lẽ, đây là lần đầu tiên, Mỹ làm như vậy. Thường thì là thăm kết hợp, hoặc là nhân đi trước mấy nước đồng minh, hoặc là dự hội nghị đa phương.

Nhưng, lần này chỉ đi ĐNA. Lại là chuyến thăm cấp cao đầu tiên, cấp Phó Tổng thống, đến khu vực. Đó là do ĐNA quan trọng, vừa ở Châu Á-TBD, vừa với lợi ích và chiến lược mới của Mỹ. Khi thông báo về chuyến thăm, Nhà Trắng Mỹ đã khẳng định rõ điều này, trong đó nhấn mạnh Singapore và Việt Nam là hai đối tác quan trọng hàng đầu ở Ấn Độ Dương - TBD. Xin nêu thêm mấy điểm sau.

Thứ nhất, đó là vai trò của ĐNA ở khu vực. ĐNA bao gồm các quốc gia, các nền kinh tế năng động, vừa hợp thành ASEAN, vai trò trung tâm, về liên kết kinh tế và trong định hình cấu trúc chiến lược khu vực. Trên thực tế, ASEAN kết nối và hợp tác với tất cả các đối tác lớn ở ADD-TBD, như Mỹ, TQ, Nhật, Ấn, Nga, EU.

Thứ hai, việc lựa chọn ĐNA phản ánh ưu tiên chiến lược mới của Mỹ, trong tổng thể chiến lược ở Ấn Độ Dương - TBD, cả về an ninh và kinh tế.

Thứ ba, ĐNA quan trọng về kinh tế. ĐNA và Mỹ là bạn hàng lớn của nhau, như về thương mại, đầu tư, công nghệ, việc làm. 10 nước ĐNA cộng lại là đối tác thương mại lớn thứ tư của Mỹ, xuất khẩu của Mỹ sang ĐNA tạo ra trên 600.000 việc làm cho Mỹ. Đầu tư của Mỹ ở đây lớn hơn tổng đầu tư của Trung Quốc, Nhật, Úc cộng lại.

Thứ tư, ĐNA giúp đa dạng hoá chuỗi cung ứng. Hiện Mỹ, cùng nhiều nền kinh tế lớn khác, đang điều chỉnh lại các chuỗi cung ứng, cả về thương mại và công nghệ, để tránh quá phụ thuộc vào một hai nơi, như Trung Quốc, thì ĐNA chắc chắn là nơi thuận lợi và phù hợp nhất.

Vài nét như vậy, để thấy rõ thêm việc Phó Tổng thống Mỹ chọn ĐNA và thăm Singapore và Việt Nam lần này, có ý nghĩa nhiều mặt, cả về song phương và ở chung khu vực.

Qua chuyến thăm, có thể thấy rõ hơn những điểm gì về chiến lược của Mỹ đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương?

Trước hết, Châu Á, Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương luôn là ưu tiên chiến lược của Mỹ. Đó là điểm nhất quán chính sách, của chính quyền Mỹ hiện nay cũng như nhiệm kỳ trước.

Khi thăm lần này, Phó Tổng thống Mỹ đã có nhiều hoạt động, gồm các cuộc gặp với lãnh đạo hai nước, phát biểu về chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, dự tọa đàm về các chuỗi cung ứng bền vững ở Singapore, và khai trương Trung tâm y tế CDC khu vực ĐNA ở Việt Nam.

Trong các cuộc trao đổi, cả ở Singapore và Việt Nam, là về:

Mỹ cam kết lâu dài, cùng các nước thúc đẩy một khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do, mở và dựa trên luật lệ;

Ưu tiên hợp tác về: phòng chống covid và vaccine; thương mại và các chuỗi cung ứng; biến đổi khí hậu và kinh tế xanh.

Soi vào các điểm trên, nhất là qua phát biểu của Phó Tổng thống Kamala Harris tại Singapore về tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, có thể thấy nổi lên những điểm sau.

Chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris: Thông điệp Nước Mỹ trở lại và câu hỏi còn bỏ ngỏ về Mỹ - Trung - Ảnh 2.

Thứ nhất, khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do, mở và dựa trên luật lệ, theo Mỹ, là để hợp tác bảo đảm an ninh và thịnh vượng chung ở khu vực, không nhằm chống lại ai và không phải là trò chơi tổng bằng không (zero-sum).

Thứ hai, Mỹ cam kết lâu dài, mạnh mẽ ở khu vực, đồng thời, coi trọng các quan hệ đối tác, cả về song phương và đa phương, trong đó ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN ở khu vực.

Thứ ba, nhấn mạnh về an ninh, tự do hàng hải, thượng tôn pháp luật ở Biển đông, theo đó, bác bỏ yêu sách phi lý và các hành vi áp đặt của Trung Quốc, vi phạm vùng biển hợp pháp của các nước.

Thứ tư, khẳng định Mỹ cạnh tranh nhưng không muốn xung đột với Trung Quốc, câu chuyện ở đây là phải dựa trên luật lệ; Mỹ không muốn các nước khác phải chọn bên.

Trong cái khái quát chung đó, có thể nhận thấy một số điểm mới so với trước: Mỹ trở lại coi trọng tham vấn, cả về song và đa phương, với các đối tác, trong đó có vai trò của ASEAN; khẳng định không muốn các nước phải chọn bên, theo đó, lần này Mỹ không chỉ ưu tiên về an ninh, mà cũng đưa ra nhiều sáng kiến về hợp tác kinh tế; nói cạnh tranh với Trung Quốc, nhưng đó không phải là để triệt tiêu về số không và không muốn xảy ra xung đột.

Trên thực tế, cùng với viện trợ vaccine cho ĐNA chống dịch (23 triệu liều), lần này Mỹ có thêm một số sáng kiến kết nối với khu vực, như: về y tế cộng đồng (mở văn phòng CDC tại ĐNA ở Việt Nam, nghiên cứu về các biến chủng dịch ở Singapore); về thương mại số; về bảo đảm các chuỗi cung ứng; biến đổi khí hậu, năng lượng sạch; áp dụng công nghệ trong nông nghiệp; hỗ trợ cộng đồng.

Đại sứ nói, phía Mỹ là như vậy, nhưng còn phải soi vào khu vực. Vậy, liệu ĐNA sẽ có thái độ như thế nào?

Đây là vấn đề lớn. Chắc còn phải chờ thêm. Trước mắt chỉ xin có mấy nhận xét sơ lược được thôi.

Mỹ là đối tác quan trọng cả về an ninh và kinh tế. Mỹ trở lại, lại chú trọng với các đối tác, ngoại giao truyền thống, và cam kết mạnh hơn với khu vực, sẽ được khu vực hoan nghênh.

Thêm nữa, như cách nói của Singapore, Mỹ trở lại, sẽ bảo đảm tốt hơn cán cân cân bằng quyền lực ở khu vực.

Các nước cũng đánh giá cao việc Mỹ tiếp tục ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN, cùng với việc bổ khuyết thêm một số dự án về kinh tế, tạo thêm các cơ hội hợp tác ở khu vực.

Nhưng, ở khu vực, cũng sẽ vẫn có những quan ngại, băn khoăn.

Thứ nhất, Mỹ cam kết vậy, nhưng liệu có bền lâu, vì Mỹ có nhiều quan tâm toàn cầu, rồi mỗi chính quyền, lại có thể mỗi khác. Vậy liệu trên thực tế Mỹ có thể dồn ưu tiên chính sách và nguồn lực vào khu vực như đã cam kết hay không.

Thứ hai, liên quan đến cạnh tranh Mỹ-Trung. Lần đi thăm này, cách tiếp cận của Mỹ có nhiều điều chỉnh, rõ ràng là Mỹ cũng đã chú ý lắng nghe ý kiến của khu vực. Cụ thể, Mỹ khẳng định, Mỹ tăng cường quan hệ với ĐNA chính vì hai bên có nhiều lợi ích đan xen, nhất là về kinh tế thương mại, không phải chỉ vì cạnh tranh Mỹ-Trung, và Mỹ cũng không muốn các nước phải chọn bên.

Mỹ cũng chủ động đưa thêm các sáng kiến hợp tác về kinh tế và các mặt khác, như thương mại điện tử, y tế, công nghệ..., cũng đã thể hiện sự điều chỉnh này. Mặc dù vậy, nhiều nước trong khu vực vẫn cho rằng, sẽ là tốt và bền vững hơn, nếu Mỹ trở lại CPTPP hay có một thỏa thuận thương mại chung với khu vực.

Tuy nhiên, khu vực cũng vẫn văn khoăn, vì cạnh tranh Mỹ-Trung vẫn theo chiều hướng gia tăng, nên vẫn kèm theo những rủi rõ và nếu không được quản trị tốt, sẽ ảnh hưởng bất lợi đến khu vực. Do đó, ASEAN càng cần phải phát huy vai trò và tiếng nói của mình ở khu vực.

Chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris: Thông điệp Nước Mỹ trở lại và câu hỏi còn bỏ ngỏ về Mỹ - Trung - Ảnh 3.

ASEAN muốn quan hệ tốt với cả hai nước và không muốn bị buộc phải chọn bên trong cạnh tranh Mỹ-Trung. Nhưng ASEAN cũng cần phải có tiếng nói về cái đúng, cái sai, trong các vấn đề chung của khu vực, trong đó có về vấn đề Biển Đông.

Quan trọng nhất là nhấn mạnh LPQT, việc thượng tôn pháp luật và không làm phương hại đến lợi ích chung của khu vực là hoà bình, ổn định và hợp tác ở khu vực.

Vậy, còn chuyến thăm đến Việt Nam của Phó Tổng thống Mỹ, Đại sứ đánh giá thế nào về ý nghĩa và kết quả?

Ở trên chúng ta đã cùng nhau bàn, đây là chuyến thăm cấp cao đầu tiên của chính quyển Biden đến khu vực. Thêm nữa, Mỹ vẫn quyết định tiếp tục chuyến đi, dù tình hình có nảy sinh phức tạp như vụ việc ở Afghanistan. Mỹ nói rằng, vẫn thực hiện thăm, vì Mỹ coi trọng ĐNA trong chiến lược và hợp tác chung ở khu vực.

Rõ ràng, việc Phó Tổng thống Kamala Harris chọn thăm Việt Nam đã thể hiện Mỹ coi trọng Việt Nam cả về quan hệ song phương, cũng như về vị thế của Việt Nam ở khu vực. Đây là một thông điệp kép.

Chuyến thăm đã đạt kết quả tốt đẹp và tạo đà mới cho quan hệ giữa hai nước, cũng như tăng cường hợp tác về các vấn đề chung ở khu vực. Xin nêu mấy điểm chính.

Thứ nhất, Phó Tổng thống Harris đã có các cuộc gặp với lãnh đạo cấp cao Việt Nam, trong đó hai bên đều đánh giá cao và mong muốn tiếp tục làm sâu sắc và đưa quan hệ hai nước lên tầm mới, trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, hiểu biết và cùng có ợi ích.

Thứ hai, hai bên nhất trí phối hợp chặt chẽ về phòng chống dịch, coi đây là nhiệm vụ ưu tiên, cấp bách. Theo đó, phía Mỹ đã và sẽ tiếp tục giúp đỡ Việt Nam về vaccine, tài chính và vật tư y tế. Trong chuyến thăm, Mỹ công bố giúp ngay Việt Nam thêm 1 triệu liều vaccine, trong vòng 24 giờ, cùng 23 triệu USD, đưa tổng số viện trợ của Mỹ cho VN về phòng chống dịch là 6 triệu liều vaccine và gần 44 triệu USD.

Thứ ba, hai bên cũng bàn và thống nhất nhiều biện pháp hợp tác, mang tính dài hơi hơn, như về thuận lợi thương mại, bảo đảm chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu và năng lượng sạch, hỗ trợ chuyển đổi thương mại số, áp dụng công nghệ trong nông nghiệp, giáo dục, nâng cao chất lượng nhân lực, giúp đỡ cộng đồng.

Việc ký cấp phép thuê và xây dựng ĐSQ mới của Mỹ ở Việt Nam vừa phản ánh đà quan hệ, vừa cho thấy ưu tiên của Mỹ với Việt Nam và khu vực.

Thứ tư, trao đổi về các vấn đề thúc đẩy hoà bình, ổn định và hợp tác phát triển ở khu vực; ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN; bảo đảm hoà bình, an ninh, an toàn, tự do hàng hải, tuân thủ luật pháp quốc tế và Công ước luật biển ở Biển đông; thúc đẩy hợp tác tiểu vùng Mê Công.

Cùng với các nước ASEAN, hai bên đã khai trương Văn phòng CDC ĐNA ở VIệt Nam, nhằm tăng cường hơn nữa hợp tác về y tế cộng đồng và phòng chồng dịch bệnh.

Qua việc hai nước coi trọng quan hệ đối tác, lại có nhiều kết quả thiết thực qua chuyến thăm, đại sứ có nhận xét gì về quan hệ 2 nước?

Chắc chỉ xin nêu thêm một vài điểm, qua chuyến thăm lần này. Thứ nhất, mối quan hệ ngày càng phát triển, đã mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai nước, và hiện còn nhiều dư địa và đang có đà để phát triển nhiều hơn nữa.

Thứ hai, đó là việc hai nước có lợi ích đan xen trên các mặt, nhất là về kinh tế thương mại. Đơn cử, như việc hai nền kinh tế tương tác, bổ sung cho nhau, với tổng thương mại hai chiều lên tới gần 100 tỉ USD/năm.

Kinh tế Việt Nam, bao gồm cả cộng đồng doanh nghiệp Mỹ ở đây, trên thực tế đã trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng chung. Do vậy, các doanh nghiệp Mỹ lúc này, cũng rất quan tâm, sát cánh cùng chính phủ VN về kiểm soát dịch và duy trì chuỗi cung ứng, vì chính họ cũng chia sẻ lợi ích trong đó với Việt Nam.

Thứ ba, đó là nhiều tiềm năng cho việc kết nối giữa hai nước với khu vực, nhất là về các chuỗi cung ứng, khi Mỹ dự kiến triển khai mạnh hơn với khu vực về việc này. Trong đó, có các cơ hội như về sản xuất vaccine, cung ứng y tế cộng đồng, năng lượng sạch hay khí hoá lỏng, tham gia về thương mại số, công nghệ... ở tầm khu vực.

Thứ tư, việc Mỹ nhất quán ủng hộ một Việt Nam mạnh, thịnh vượng, độc lập, thể hiện coi trọng quan hệ với Việt Nam trên các mặt, chính trị, kinh tế, an ninh, trong đó bao hàm cả việc đan xen và chia sẻ lợi ích kinh tế thương mại như nêu ở trên. Điều này sẽ càng tạo thêm cơ sở phát triển hơn nữa, trên cơ sở các nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi và tôn trọng lẫn nhau, trong đó có tôn trọng thể chế chính trị của nhau.

Bà Harris có nói, chuyến thăm mở ra chương mới trong quan hệ Việt - Mỹ. Theo đại sứ, hai nước sẽ hướng tới chương mới của quan hệ như thế nào?

Rõ ràng, quan hệ hai nước, kể từ đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Biden đến nay và qua chuyến thăm này, càng tiếp tục đà phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Đây cũng là lợi ích và mong muốn của hai bên.

Chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris: Thông điệp Nước Mỹ trở lại và câu hỏi còn bỏ ngỏ về Mỹ - Trung - Ảnh 4.

Trong chuyến thăm, Phó Tổng thống Harris, cũng đánh giá rất cao hợp tác hiện tại và triển vọng quan hệ giữa hai nước, trong đó có đề xuất: Với đà quan hệ đó, hai bên cũng cần bàn bạc xem liệu có thể chuẩn bị và tiến hành các bước như thế nào, để nâng quan hệ hai nước lên đối tác chiến lược.

Từ góc độ của mình, bà Harris cũng chia sẻ tại khi họp báo, "chiến lược" chính là việc hai bên: không chỉ hợp tác ở hiện tại, mà còn có thể cùng nhau hợp tác trong tương lai, nhằm tranh thủ các cơ hội và ứng phó với các thách thức, trên cơ sở hiểu biết và chia sẻ lợi ích, bao gồm cả chính trị, an ninh, kinh tế, thương mại, hay biến đổi khí hậu, y tế cộng đồng.

Đặc biệt, qua chuyến thăm này, phía Việt Nam cũng đã chuyển lời của Tổng Bí thư và Chủ tịch nước mời Tổng thống Biden thăm Việt Nam trong thời gian tới. Với tôi, đây là thông điệp rất quan trọng, thể hiện Việt Nam đánh giá cao quan hệ, cũng như mong muốn tiếp tục việc trao đổi đoàn, tiếp xúc cấp cao giữa hai nước. Như lãnh đạo hai bên đánh giá, quan hệ hai nước hiện còn nhiều dư địa để phát triển sâu sắc, hiệu quả và ổn định lâu dài, mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Tin rằng, với đà này, hai bên sẽ có những bước đi tích cực để nâng tâm đối tác giữa hai nước tương xứng với tính toàn diện và chiến lược của mối quan hệ.

Chuyến thăm của Phó Tổng thống Harris: Thông điệp Nước Mỹ trở lại và câu hỏi còn bỏ ngỏ về Mỹ - Trung - Ảnh 5.

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên