Chuyên gia Trung Quốc: Chính biến Myanmar là đòn "tiên hạ thủ vi cường" ngăn đảng của bà Suu Kyi làm 1 điều

Bành Niệm - Phó giám đốc Sở nghiên cứu Con đường Tơ lụa trên biển, NHSCS, Trung Quốc |

Chuyên gia Trung Quốc: Chính biến Myanmar là đòn "tiên hạ thủ vi cường" ngăn đảng của bà Suu Kyi làm 1 điều
Chuyên gia Trung Quốc: Chính biến Myanmar là đòn "tiên hạ thủ vi cường" ngăn đảng của bà Suu Kyi làm 1 điều

Với quyền lực lớn được quy định trong hiến pháp, quân đội Myanmar vẫn là lực lượng đóng vai trò quyết định trong nền chính trị của nước này.

Nguyên nhân căn bản dẫn đến chính biến ở Myanmar

Kể từ khi Myanmar độc lập vào năm 1948, các cuộc "chuyển giao" giữa chính quyền dân sự và quân sự đã trở thành lời nguyền của nước này. Nguyên nhân căn bản nằm ở kết cấu quyền lực thiếu cân bằng của Myanmar, khi quân đội nắm ưu thế áp đảo. Điều này bắt nguồn từ mâu thuẫn sắc tộc kéo dài. Quân đội Myanmar tuyên bố là lực lượng bảo vệ đất nước, trong khi xung đột với các nhóm vũ trang thiểu số trở thành lý do để quân đội duy trì vai trò chính trị. Trong khi mâu thuẫn này chưa được giải quyết, quân đội sẽ không rút lui khỏi vũ đài chính trị.

Bên cạnh đó, các bất đồng sắc tộc và tôn giáo xen kẽ gia tăng sau vụ khủng bố ở bang Rakhine năm 2017 khiến vị thế của quân đội trở nên nổi trội trong gìn giữ an ninh quốc gia, còn đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (NLD) của bà Aung San Suu Kyi bị thu hẹp không gian cầm quyền. Chính vì thế, quân đội Myanmar trước sau vẫn luôn là lực lượng mang tính quyết định đối với hướng đi của cục diện tại nước này.

Theo hiến pháp Myanmar, quân đội nắm quyền lực không tranh cãi trong các vấn đề về nội chính, quốc phòng và biên giới, không bị hạn chế bởi chính quyền của đảng NLD.

Hội nghị Hòa bình Hợp nhất (Union Peace Conference), còn gọi là Hội nghị Panglong thế kỷ 21, được NLD thúc đẩy mạnh mẽ nhằm giành thế chủ động tiến trình hòa giải dân tộc nhưng không được quân đội ủng hộ. Quân đội vẫn tổ chức các cuộc tấn công trong khi NLD tổ chức hội nghị. Điều này đã trở thành điều thường thấy trong tiến trình hòa giải ở Myanmar. Quân đội cũng không đánh giá cao việc chính quyền dân sự ủng hộ lập trường của họ trong vấn đề người tị nạn Rohingya.

Quân đội Myanmar cũng không hài lòng trước tình trạng tăng trưởng kinh tế suy giảm và các biện pháp phòng chống dịch Covid-19 của NLD. Trong tình hình đó, sự kiên nhẫn của quân đội với việc NLD tiếp tục cầm quyền dần bị bào mòn.

Thêm vào đó, thắng lợi áp đảo của NLD trong cuộc bầu cử tháng 11/2020 ngày càng làm lộ rõ viễn cảnh sửa đổi các điều khoản trong hiến pháp nhằm làm suy yếu những đặc quyền của giới quân sự. Điều này thách thức giới hạn của quân đội, khiến lực lượng này phải "tiên hạ thủ vi cường", thông qua chính biến để cản trở lộ trình sửa đổi hiến pháp.

Chuyên gia Trung Quốc: Chính biến Myanmar là đòn tiên hạ thủ vi cường ngăn đảng của bà Suu Kyi làm 1 điều - Ảnh 2.

Cảnh sát đối đầu với người biểu tình đòi thả bà Aung San Suu Kyi ở thủ đô Naypyitaw, Myanmar, ngày 8/2/2021 (Ảnh: Reuters )

Tác động của vụ chính biến 3/2

Vụ chính biến chắc chắn sẽ kéo theo biến động xã hội và suy thoái về kinh tế ở Myanmar, cũng như khơi dậy cạnh tranh địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc tại nước này.

Trước hết, chính biến đã làm nổ ra các cuộc tuần hành phản đối trong xã hội Myanmar, và tình hình có dấu hiệu leo thang. Điều này có thể ảnh hưởng đến trật tự xã hội bình thường của Myanmar, tác động tiêu cực đến nỗ lực đẩy lùi dịch Covid-19.

Mặt khác, hợp tác kinh tế với nước ngoài của Myanmar có thể gặp khó khăn, đặc biệt là thu hút đầu tư nước ngoài sụt giảm. Nền kinh tế Myanmar đã hứng đòn "tấn công kép" do dịch bệnh và chính biến đem lại.

Trong khi đó, Mỹ cũng đang có ý định cùng với Liên minh châu Âu (EU), Australia, Nhật Bản, Ấn Độ,... gây sức ép với chính quyền quân sự Myanmar, đồng thời tạo áp lực yêu cầu Bắc Kinh lên tiếng chỉ trích chính biến.

Trong tương lai, các màn đối đầu về ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc tại Hội đồng bảo an Liên hợp quốc cùng các diễn đàn đa phương khác liên quan đến chính biến Myanmar sẽ còn tiếp diễn, đặc biệt nếu có sự cố xảy ra trong các vụ biểu tình. Mỹ cũng có thể vận động các mối liên hệ tại Myanmar nhằm tác động đến những dự án thuộc sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc. Đối đầu Mỹ-Trung sẽ còn gia tăng.

Chuyên gia Trung Quốc: Chính biến Myanmar là đòn tiên hạ thủ vi cường ngăn đảng của bà Suu Kyi làm 1 điều - Ảnh 4.

Tổng tư lệnh quân đội Myanmar, thống tướng Min Aung Hlaing, phát biểu trên truyền hình nhà nước vào ngày 8/2/2021, lần đầu tiên từ sau vụ chính biến 3/2 (Ảnh: Nikkei/Yuichi Nitta)

Trung Quốc bảo vệ lợi ích bằng cách nào?

Hiện nay vấn đề cấp bách với Trung Quốc là trao đổi với chính quyền quân sự của Myanmar, thông qua giải pháp hiệp thương để bảo vệ tối đa những cơ chế hợp tác, đối thoại và thương thảo được thiết lập trong giai đoạn NLD cầm quyền, qua đó bảo đảm các dự án Vành đai, Con đường tại Myanmar được phát triển ổn định.

Ngoài ra, Trung Quốc có thể cân nhắc cung cấp vật tư khẩn cấp nhằm làm dịu nhu cầu sinh hoạt cấp thiết của công dân Trung Quốc và Hoa kiều tại Myanmar, sắp xếp các chuyến bay cho phép bộ phận nhân viên doanh nghiệp Trung Quốc về nước, tăng cường trao đổi với các doanh nghiệp để bảo vệ an toàn cho lao động.

Trong giai đoạn sau khi chính quyền quân sự thành lập năm 1988 ở Myanmar, trao đổi giữa Trung Quốc và Myanmar trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, ngoại giao và quân sự diễn ra thường xuyên. Các quan chức Trung Quốc khi công du Myanmar đều tổ chức gặp gỡ cả lãnh đạo quân đội lẫn lãnh đạo chính phủ. Tổng tư lệnh quân đội Myanmar cũng nhiều lần thăm Trung Quốc.

Vào năm 2013, hai nước thiết lập cơ chế đối thoại an ninh chiến lược để thảo luận về tình hình an ninh khu vực, quan hệ giữa quân đội hai nước, tình hình ở miền bắc Myanmar,... Song phương cũng duy trì trao đổi chặt chẽ về vấn đề kiểm soát tình hình biên giới và hòa giải ở miền bắc Myanmar, nỗ lực chung duy trì hòa bình ổn định biên giới.

Trung Quốc cũng là một trong những nhà cung cấp và đào tạo quốc phòng hàng đầu cho Myanmar, với nhiều trao đổi trong lĩnh vực quân sự. Tuy nhiên, từ sau vụ đạn pháo ở Myanmar rơi trúng vào địa phận tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, năm 2015, giữa quân đội hai nước đã nảy sinh một số bất đồng liên quan đến liên hệ với các nhóm vũ trang bản địa, hay công dân Trung Quốc bị cuốn vào xung đột,...

Nga-Trung không ủng hộ lên án chính biến Myanmar

Trong vai trò đối tác chiến lược chặt chẽ, việc Nga và Trung Quốc phối hợp chính sách, thống nhất quan điểm trong các sự kiện lớn là điều hết sức bình thường. Cả Nga và Trung Quốc đều có lợi ích to lớn tại Myanmar.

Trung Quốc là đối tác quân sự và kinh tế lớn nhất của Myanmar, còn Nga là đối tác quân sự chủ chốt của quốc gia Đông Nam Á này.

Sau khi vụ chính biến ngày 3/2 xảy ra, Mỹ, Anh cùng các nước phương Tây đã bận rộn lên án quân đội Myanmar. Động thái này không khác gì thêm dầu vào lửa và sẽ có khả năng làm bùng lên bất đồng, khiến tình hình trong nước của Myanmar diễn biến theo chiều hướng mất kiểm soát.

Do đó, với lập trường duy trì ổn định chính trị và xã hội của Myanmar, tạo môi trường bên ngoài tốt đẹp để các bên giải quyết vấn đề một cách hòa bình thông qua đối thoại và hiệp thương, Nga và Trung Quốc có thể đã nêu ý kiến của mình đối với bản tuyên bố chung [của Hội đồng bảo an] mới đây.

Triển vọng quan hệ Myanmar-Trung Quốc

Chuyên gia Trung Quốc: Chính biến Myanmar là đòn tiên hạ thủ vi cường ngăn đảng của bà Suu Kyi làm 1 điều - Ảnh 9.

Nhà nghiên cứu Trung Quốc Bành Niệm (Ảnh: NHSCS)

Ít giờ sau vụ chính biến ở Myanmar, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Uông Văn Bân đã lên tiếng rằng Trung Quốc "là láng giềng hữu nghị của Myanmar, chúng tôi mong muốn các bên ở Myanmar xử lý bất đồng một cách ổn thỏa trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật", duy trì ổn định xã hội và chính trị".

Thông điệp ngắn gọn trên được thế giới bên ngoài đánh giá là phản ứng ôn hòa của Trung Quốc đối với cục diện chính trị Myanmar. Điều này cho thấy rõ Trung Quốc không quá lo ngại rằng quan hệ với Myanmar có thể bị ảnh hưởng xấu.

Xét đến mối liên hệ chặt chẽ giữa Trung Quốc với quân đội Myanmar và cả đảng NLD, cũng như nhu cầu thực tế của Myanmar về phòng chống dịch Covid-19 và phục hồi kinh tế, quan hệ giữa hai nước trong thời kỳ chính quyền quân sự sẽ diễn ra bình ổn.

Có phân tích còn cho rằng, trong khi Mỹ và phương Tây có thể áp đặt trở lại những cấm vận kinh tế với Myanmar, nước này sẽ "ngả" nhiều hơn về phía Trung Quốc, làm cho quan hệ song phương trở nên thân mật hơn.

Dù vậy, Trung Quốc vẫn cần chú ý đến ảnh hưởng từ biến động xã hội tại Myanmar đối với các dự án thuộc Vành đai, Con đường và hoạt động phòng chống dịch bệnh ở biên giới, cũng như vấn đề tiếp tục thực thi hiệu quả các thỏa thuận song phương trong giai đoạn tiếp theo, khi chính quyền quân sự Myanmar "thay máu" quy mô lớn đội ngũ quan chức nắm quyền.

* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả. Tiêu đề do tòa soạn đặt lại.

Đọc thêm về:

    Đọc tin tức báo mới tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên