Các nước vùng Vịnh hòa giải sau 3 năm "tẩy chay" Qatar bất thành: Vẫn còn nhiều mâu thuẫn?

Đại sứ Nguyễn Quang Khai |

Các nước vùng Vịnh hòa giải sau 3 năm "tẩy chay" Qatar bất thành: Vẫn còn nhiều mâu thuẫn?
Các nước vùng Vịnh hòa giải sau 3 năm "tẩy chay" Qatar bất thành: Vẫn còn nhiều mâu thuẫn?
Sáng ngày 5/1, Thái tử Ả Rập Saudi Mohammed Bin Salman đã đích thân ra tận cầu thang máy bay đón Quốc vương Tamim và hai người đã ôm hôn nhau thân thiết. Ảnh: Reuters

Tuyên bố của Hội nghị thượng đỉnh các nước vùng Vịnh hòa giải với Qatar là một bước khởi đầu tốt đẹp, nhưng điều đó không có nghĩa là mọi bất đồng đã được giải quyết.

Ngày 5/1/2020 Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 41 các nước Hội đồng hợp tác vùng Vịnh (GCC) họp tại thành phố Al-Ula, Ả Rập Saudi đã ký kết một thỏa thuận hòa giải, nối lại quan hệ ngoại giao đầy đủ với Qatar sau cuộc xung đột, tẩy chay, cấm vận kéo dài hơn ba năm. Các nước tẩy chay gồm Ả Rập Saudi, các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Bahrain và Ai Cập đã nhất trí bình thường hóa quan hệ với Qatar, khôi phục tình đoàn kết để đối phó với những thách thức hiện nay.

Năm 2017, Ả Rập Saudi, UAE, Bahrain và Ai Cập đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với Qatar, cáo buộc nước này hỗ trợ khủng bố và có lập trường thân Iran. Sau khi bình thường hóa quan hệ với Doha, các nước vùng Vịnh sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa áp đặt lên quốc gia này hơn ba năm nay.

Quốc vương Qatar Tamim Bin Hamad Al-Thani lần đầu tiên kể từ khi Qatar bị tẩy chay đã tham gia Hội nghị thượng đỉnh GCC. Trước khi Quốc vương Tamim đến Ryahd, Ả Rập Saudi đã mở cửa biên giới, nối lại đường bộ, đường hàng không và đường biển với Qatar. Sáng ngày 5/1, Thái tử Ả Rập Saudi Mohammed Bin Salman đã đích thân ra tận cầu thang máy bay đón Quốc vương Tamim và hai người đã ôm hôn nhau thân thiết. Hình ảnh này đã được lan truyền trên khắp các phương tiện truyền thông hàng đầu thế giới và thỏa thuận đạt được tại Hội nghị thượng đỉnh Al-Ula được coi là sự chấm dứt hoàn toàn cuộc xung đột và khôi phục lại mọi quan hệ bình thường với Qatar.

Động cơ nào thúc đẩy các nước GCC đi đến hòa giải với Qatar?

Thứ nhất, các biện pháp tẩy chay, bao vây, cấm vận Qatar hơn ba năm qua không những đã không đạt được kết quả, không ép được Doha thay đổi chính sách mà ngược lại đã đẩy tiểu vương quốc này tăng cường quan hệ với Iran và Thổ Nhĩ Kỳ là hai đối thủ chính của các nước Ả Rập nói chung và các nước vùng Vịnh nói riêng.

Quan hệ Qatar với Iran phát triển mạnh mẽ. Năm 2017, xuất khẩu hàng hóa của Iran sang Qatar tăng 181%. Riêng các mặt hàng phi dầu lửa và hơi đốt đã tăng gấp đôi. Do các nước vùng Vịnh cấm vận hàng không, hãng hàng không Qatar Airway phải bay qua không vận Iran đem lại thu nhập cho Iran mỗi năm 133 triệu USD.

Thổ Nhĩ Kỳ đã cung cấp lương thực, thực phẩm và hỗ trợ về ngoại giao và quân sự cho Qatar. Tháng 6/2017, Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ đã quyết định thiết lập một căn cứ quân sự và triển khai 5.000 quân ở Qatar. Quan hệ thương mại giữa hai nước phát triển nhanh chóng. Một số thỏa thuận hợp tác quân sự lớn đã được ký kết giữa hai phía, trong đó có các hợp đồng mua bán vũ khí lên tới hàng tỷ USD.

Thứ hai, chính quyền Mỹ cũng như các nước khác trên thế giới không ủng hộ các nước tẩy chay Qatar. Washington cũng không đạt được mục tiêu trong việc ủng hộ các nước vùng Vịnh đối đầu với Iran. Mặc dù áp đặt các biện pháp cấm vận toàn diện và thực hiện chính sách "gây sức ép tối đa" cả về kinh tế, chính trị và quân sự, nhưng Mỹ đã không những buộc được Tehran thay đổi chính sách mà còn tỏ ra cứng rắn hơn trong vấn đề hạt nhân và trong quan hệ với các nước vùng Vịnh.

Mặt khác, Mỹ quyết định rút quân khỏi Syria, Iraq và Afghanistan, giảm sự có mặt quân sự tại Trung Đông, các nước vùng Vịnh không còn có thể dựa vào sự giúp đỡ của Mỹ về an ninh, đặc biệt trong đối đầu với Iran.

Thứ ba, các nước khu vực, trước hết là các nước vùng Vịnh đang đứng trước những khó khăn và thách thức to lớn về kinh tế do hậu quả của đại dịch Covid-19 và giá dầu giảm, về an ninh trước nguy cơ khủng bố vẫn còn rình rập và sự bành trướng ảnh hưởng của Iran và Thổ Nhĩ Kỳ.

Thứ tư, Tổng thống đắc cử Joe Biden đã tuyên bố sẽ thay đổi một số chính sách của Mỹ đối với Trung Đông, trong đó có việc quay trở lại Thỏa thuận hạt nhân Iran JCPOA và quan hệ với các nước vùng Vịnh. Riyadh muốn chấm dứt xung đột với Doha trước khi Tổng thống đắc cử Joe Biden nhậm chức vào 20/1/2021. Các nhà chức trách Ả Rập Saudi lo ngại rằng J. Biden sẽ lật lại các vụ vi phạm quyền con người và chấm dứt ủng hộ cuộc chiến của liên quân Ả Rập do Ryahd lãnh đạo ở Yemen.

Trong tình hình như vậy, việc khôi phục quan hệ bình thường với Qatar và đoàn kết các nước vùng Vịnh là nhu cầu cấp bách và cần thiết.

Các nước vùng Vịnh hòa giải sau 3 năm tẩy chay Qatar bất thành: Vẫn còn nhiều mâu thuẫn? - Ảnh 2.

Các đại diện lãnh đạo vùng Vịnh. Ảnh: BANDAR AL-JALOUD Saudi Royal Palace/AFP

Tuyên bố Al-Ula chưa thể chấm dứt hoàn toàn bất đồng giữa các nước vùng Vịnh

Tuyên bố của Hội nghị thượng đỉnh các nước vùng Vịnh hòa giải với Qatar là một bước khởi đầu tốt đẹp, chấm dứt những biện pháp bao vây, cấm vận chống Qatar, góp phần khôi phục đoàn kết giữa các nước Ả Rập nói chung và các nước GCC nói riêng. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là mọi bất đồng giữa các quốc gia tẩy chay với Qatar đã được giải quyết, nó đặt ra nhiều câu hỏi về cơ chế tháo gỡ cuộc khủng hoảng giữa Qatar và bốn quốc gia này.

Sự ngờ vực lẫn nhau, những bất đồng quan điểm và mâu thuẫn lợi ích đối với những vấn đề gai góc vẫn còn đó. Quan điểm khác nhau về cuộc chiến Yemen, cuộc khủng hoảng Syria, bình thường hóa quan hệ với Israel, giải pháp cho cuộc xung đột Palestine-Israel,v.v..., không dễ gì một sớm một chiều đạt được đồng thuận. Đặc biệt, Qatar không thể đứng về phía các nước vùng Vịnh chống Iran và Thổ Nhĩ Kỳ là hai nước đã giúp Qatar đứng vững trong thời kỳ bị bao vây, cấm vận.

Trong tình hình như vậy, còn rất nhiều vấn đề phải giải quyết thì mới có thể đưa mối quan hệ giữa các nước vùng Vịnh phát triển ổn định được. Trước đây, năm 2014 cũng đã từng xảy ra cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa hai phía khi Ả Rập Saudi, UAE và Bahrain cắt đứt quan hệ với Qatar, sau đó vấn đề được giải quyết, nhưng rồi năm 2017 lại bùng nổ căng thẳng hơn và kéo dài cho đến ngày nay.

Mới đây, ngay trước thềm Hội nghị thượng đỉnh GCC, các tàu đánh cá và các máy bay chiến đấu của Bahrain đã vi phạm lãnh hải và không phận của Qatar. Việc thực hiện tuyên bố Al-Ula, hòa giải thực sự và khôi phục tình đoàn kết, quan hệ hợp tác toàn diện giữa các nước vùng Vịnh với Qatar còn phụ thuộc rất nhiều vào cố gắng và thiện chí của tất cả các bên liên quan.

Các nước vùng Vịnh hòa giải sau 3 năm tẩy chay Qatar bất thành: Vẫn còn nhiều mâu thuẫn? - Ảnh 4.

Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 41 các nước Hội đồng hợp tác vùng Vịnh (GCC) họp tại thành phố Al-Ula

Hoà giải với Qatar góp phần làm dịu căng thẳng tại Trung Đông

Hầu hết các nước khu vực và trên thế giới, đặc biệt là Iran và Thổ Nhĩ Kỳ là hai địch thủ chính của các nước vùng Vịnh đều hoan nghênh tuyên bố Al-Ula hòa giải với Qatar. Sự hòa giải này sẽ mang lại sự thay đổi nhất định trong bức tranh địa-chính trị tại Trung Đông.

Các nước vùng Vịnh hòa giải sau 3 năm tẩy chay Qatar bất thành: Vẫn còn nhiều mâu thuẫn? - Ảnh 5.

Các nước vùng Vịnh sẽ phải xem xét lại quan hệ với Iran và Thổ Nhĩ Kỳ theo chiều hướng giảm căng thẳng, bởi vì đây là hai cường quốc khu vực có vai trò hết sức quan trọng không thể thiếu được trong hòa bình, an ninh và ổn định của Trung Đông. Các cuộc xung đột tại Syria, Yemen không thể kéo dài mãi mà không có giải pháp. Nhiều thông tin cho biết hiện nay các nước Ả Rập đang thảo luận khả năng sớm đưa Syria trở lại Liên đoàn Ả Rập.

Cùng với việc hòa giải giữa các nước vùng Vịnh, phong trào Hamas và Fatah của Palestine cũng đã thỏa thuận khôi phục lại đoàn kết thông qua việc tổ chức các cuộc bầu cử Hội đồng dân tộc, Ban chấp hành Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO), Tổng thống... để thành lập một chính phủ thống nhất giữa Bờ Tây và dải Gaza. Liên hợp quốc và Bộ Tứ cũng đang xem xét nối lại vai trò trung gian hòa giải của mình đưa Israel và Palestine trở lại bàn đàm phán nhằm tìm ra giải pháp cho cuộc xung đột sau khi kế hoạch hòa bình của chính quyền D. Trump dưới cái tên "Thoả thuận thế kỷ" thất bại.

* Tiêu đề bài viết do tòa soạn đặt lại.


Đọc thêm về:

    Đọc tin tức VN mới nhất, xem tình hình an ninh thế giới nhanh nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên