Báo Thổ: Bất ngờ "chọc vào mắt" Iran, ông Erdogan muốn nói điều gì?

Hoài Giang |

Báo Thổ: Bất ngờ "chọc vào mắt" Iran, ông Erdogan muốn nói điều gì?
Báo Thổ: Bất ngờ "chọc vào mắt" Iran, ông Erdogan muốn nói điều gì?
Hình minh họa.

Tờ Daily Sabah cho rằng do tin tức về việc Mỹ trừng phạt Thổ gây ra cảm giác rằng căng thẳng giữa Ankara và Tehran đã lắng dịu. Nhưng thực tế có phải là như vậy hay không?

Mới đây, tờ Daily Sabah đã đăng tải bài viết nhan đề: "Despite challenges, Turkey-Iran ties manage to survive Nagorno-Karabakh poem crisis" (Bất chấp thách thức, quan hệ Thổ - Iran xoay sở để tồn tại trong khủng hoảng thơ Nagorno-Karabakh) của tác giả Şeyma Nazlı Gürbüz.

Nhằm đem lại cho độc giả cái nhìn đa chiều, đặc biệt là từ Thổ Nhĩ Kỳ (Daily Sabah là nhật báo ủng hộ Ankara) liên quan tới căng thẳng gần đây giữa nước này với Iran liên quan tới Nagorno-Karabakh, chúng tôi xin lược dịch bài viết.

Vì sao cuộc "khủng hoảng thơ" đột ngột lắng dịu?

Căng thẳng trong quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đã tăng cao đến mức cả hai nước đều triệu tập đại sứ qua lại để gửi công hàm. Nguyên nhân đáng ngạc nhiên của sự thù địch này được khơi mào từ một bài thơ liên quan tới xung đột Nagorno-Karabakh.

Tuy nhiên, có vẻ như cuộc "cãi vã" đã đột ngột biến mất như cách mà nó nổ ra - chủ yếu do bị "lu mờ" bởi tuyên bố trừng phạt Thổ Nhĩ Kỳ của Mỹ liên quan tới việc mua hệ thống phòng không S-400.

Theo các chuyên gia, mặc dù quan hệ giữa Ankara và Tehran chắc chắn sẽ không mấy tươi sáng, nhưng căng thẳng do bài thơ gây ra sẽ không có tác dụng lâu dài và rõ ràng mối quan hệ giữa hai nước sẽ tồn tại sau cuộc khủng hoảng Nagorno-Karabakh.

Báo Thổ: Bất ngờ chọc vào mắt Iran, ông Erdogan muốn nói điều gì? - Ảnh 1.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan và người đồng cấp Azerbaijan Aliyev trong cuộc duyệt binh ở Baku.

Hôm 10/12, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recept Tayyip Erdogan đã tham dự duyệt binh tại thủ đô Baku của Azerbaijan với tư cách là khách mời danh dự để kỷ niệm chiến thắng sau 6 tuần xung đột ở Nagorno-Karabakh.

Ông Erdogan đã đọc một phần bài thơ về sông Aras ở biên giới Iran - Azerbaijan để kỷ niệm sự kiện này: "Họ đã tách sông Aras và lấp đầy nó bằng cát. Tôi sẽ không tách rời khỏi bạn. Họ đã cưỡng bức chia cắt chúng ta".

Bài thơ liên quan tới những tranh chấp mang tính lịch sử liên quan tới sông Aras và khu vực dẫn đến phản ứng gay gắt của Tehran.

Ankara thì lên án hàng loạt bình luận "gây hấn" của các quan chức Iran và cho rằng những tuyên bố vô căn cứ của Tehran nhắm vào Thổ Nhĩ Kỳ và cá nhân ông Erdogan là không thể chấp nhận được.

Người đứng đầu truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ ông Fahrettin Altun cho rằng đã có nỗ lực sử dụng bài thơ để tạo ra căng thẳng. Ông Altun cũng cho biết việc ông Erdogan đọc bài thơ nhằm phản ánh cảm xúc của những nạn nhân của vùng đất Azerbaijan bị Armenia chiếm đóng.

Arif Keskin, một chuyên gia và nhà nghiên cứu về Trung Đông cho biết: "Sẽ là quá hấp tấp khi tuyên bố Iran và Thổ Nhĩ Kỳ là đồng minh. Tuy nhiên, tôi không nghĩ rằng quan hệ song phương sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng liên quan tới bài thơ đó".

Theo ông Keskin, lý do chính là Iran cần Thổ Nhĩ Kỳ: "Họ (Tehran) gặp rắc rối với các nước láng giềng. Họ có rắc rối với phương Tây. Vì vậy, mất Thổ Nhĩ Kỳ sẽ là một tổn thất lớn. Tôi không nghĩ họ có thể mạo hiểm với một kịch bản như vậy".

Tuy nhiên, theo ý kiến ​​của Keskin, mối quan hệ có thể rạn nứt: "Gần đây, Thổ Nhĩ Kỳ đã có mối quan hệ khá rắc rối với Iran. Vì vậy, theo lẽ tự nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ nên có quan hệ tốt hơn với các nước láng giềng, đặc biệt là trong những thời điểm quan trọng như hiện tại".

Báo Thổ: Bất ngờ chọc vào mắt Iran, ông Erdogan muốn nói điều gì? - Ảnh 3.

Tổng thống Iran Hassan Rouhani và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan trong cuộc họp báo chung Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2018 (Nguồn: Anadolu).

"Bài thơ có nghĩa kép"

Giáo sư Huseyin Bagci tại Đại học Trung Đông Techincal (METU) và là người đứng đầu Viện Chính sách Đối ngoại tại Ankara, cho biết:"Vấn đề không phải là ai đúng ai sai, bài thơ đã cho ta thấy cách một thứ có tính biểu tượng có thể được sử dụng hiệu quả trong ngoại giao".

"Chúng phản ánh sự nhạy cảm của một xã hội. Đôi khi đọc một bài thơ có thể dẫn đến việc bị bỏ tù và đôi khi có thể gây ra căng thẳng ngoại giao".

Bình luận của ông Bagcı đề cập đến vụ việc ông Erdoğan bị kết án 10 tháng tù liên quan tới việc đọc một bài thơ "kích động" khác khi còn là thị trưởng của Istanbul.

"Bài thơ được ông Erdogan đọc rất nổi tiếng và thường được đọc ở vùng đó", ông Bagci nhấn mạnh.

"Tuy nhiên, việc chính Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ đọc nó đã kích động Iran. Có vẻ như Tehran đã hiểu động thái này là một mối đe dọa đối với sự toàn vẹn lãnh thổ. Đôi khi tác nhân kích hoạt phản ứng là một bài thơ, khi khác là một nhà nguyện Hồi giáo hoặc nhà thờ...".

Báo Thổ: Bất ngờ chọc vào mắt Iran, ông Erdogan muốn nói điều gì? - Ảnh 5.

Tổng thống Cộng hòa Azerbaijan Ilham Aliyev và phu nhân tại cầu Khodaafarin bắc qua Sông Aras.

Sông Aras là biên giới tự nhiên trong khu vực, ngăn cách Cộng hòa Azerbaijan với một khu vực ở Iran nơi cộng đồng lớn người dân tộc Azerbaijan sinh sống.

Trước Chiến tranh Nga-Ba Tư vào thế kỷ 19, Azerbaijan và Iran được coi là một lãnh thổ thống nhất dưới sự cai trị của Iran, người Iran dân tộc Azerbaijan hầu hết cảm thấy có quan hệ họ hàng gần gũi với người dân Cộng hòa Azerbaijan ở bên kia biên giới.

"Iran chắc chắn là đã hành động không đúng khi phóng đại phản ứng của mình đến mức như vậy đối với bài thơ, ngay cả khi họ thực sự cảm thấy bối rối vì thực tế là nó đã được (ông Erdogan) đọc", ông Keskin nhấn mạnh.

"Đúng là việc ám chỉ Sông Aras thường được dùng để chỉ sự hội tụ của người Azerbaijan. Nếu bạn kiểm tra văn học Azerbaijan, đặc biệt là ở những vùng đất Azerbaijan lấy Baku làm trung tâm, bạn có thể tìm thấy nhiều bài thơ sử dụng phép ẩn dụ này.

Khi ông Erdogan đọc bài thơ này, thì Iran cho rằng đó cũng là ý của ông ta.

Tuy nhiên, khi được phổ biến ở Thổ Nhĩ Kỳ vào những năm 1990, bài thơ lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác, liên quan tới các vùng đất Azerbaijan bị lực lượng Armenia chiếm đóng và được biết đến như một bài thơ ám chỉ Lachin.

Vì vậy, bài thơ luôn tượng trưng cho các vùng lãnh thổ Azerbaijan bị chiếm đóng đối với công chúng Thổ Nhĩ Kỳ", ông Keskin giải thích về các quan điểm lịch sử khác nhau giữa hai nước.

Báo Thổ: Bất ngờ chọc vào mắt Iran, ông Erdogan muốn nói điều gì? - Ảnh 7.

Bản đồ cho thấy khu vực người Iran dân tộc Azerbaijan cư trú ở tây bắc nước này vào năm 2011.

Kết thúc cuộc xung đột kéo dài 44 ngày, Azerbaijan đã giành lại quyền kiểm soát một số thành phố và gần 300 khu dân cư từ tay lực lượng Armenia. 2 nước đã ký một thỏa thuận do Nga làm trung gian vào ngày 10/11 để chấm dứt giao tranh và hướng tới một giải pháp toàn diện.

Ngoài Azerbaijan và Armenia, Iran là cường quốc khu vực duy nhất có biên giới với các vùng lãnh thổ xung quanh Nagorno-Karabakh, khiến nước này trở thành một quốc gia chịu ảnh hưởng đáng kể từ cuộc xung đột.

Tuy nhiên, trong suốt cuộc giao tranh, Tehran vẫn giữ một quan điểm "trung lập" và mặc dù không lên án Armenia vì hành vi chiếm đóng lãnh thổ Azerbaijan, Tehran cũng không cam kết hỗ trợ rộng rãi cho Yerevan, không giống như kỳ vọng của một số chuyên gia.

Ngược lại, Thổ Nhĩ Kỳ đã công khai ủng hộ Azerbaijan và lên án sự xâm lược và chiếm đóng của Armenia.

Quan hệ giữa Azerbaijan và Iran đã căng thẳng trong hơn 2 thập kỷ liên quan tới cáo buộc Tehran đứng về phía Yerevan trong vấn đề Nagorno-Karabakh và chỉ được khôi phục vào năm 2013.

Năm 2015, đặc phái viên Iran tại Baku bày tỏ rằng họ không công nhận cái gọi là Cộng hòa Artsakh của người Armenia ở Nagorno-Karabakh, một động thái được Azerbaijan hoan nghênh.

Báo Thổ: Bất ngờ chọc vào mắt Iran, ông Erdogan muốn nói điều gì? - Ảnh 9.

Một người lính Azerbaijan cắm lá quốc kỳ trên cột đèn ở thị trấn Lachin (Nguồn: AFP).

Đọc thêm về:

    Đọc báo mới, xem tin tức mới nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email quansu@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên