Ba "ông lớn" Mỹ-Nga-Trung đưa Bắc Cực vào tầm ngắm: Chiến tranh Lạnh lạnh nhất có thể nóng trở lại!

Thu Ngọc |

Ba "ông lớn" Mỹ-Nga-Trung đưa Bắc Cực vào tầm ngắm: Chiến tranh Lạnh lạnh nhất có thể nóng trở lại!
Ba "ông lớn" Mỹ-Nga-Trung đưa Bắc Cực vào tầm ngắm: Chiến tranh Lạnh lạnh nhất có thể nóng trở lại!

Các cường quốc đang gia tăng hoạt động ở Bắc Cực nhằm tìm kiếm sự thịnh vượng, quyền lực và an ninh.

Dấu hiệu cạnh tranh gay gắt

Những dấu hiệu của sự cạnh tranh gay gắt là khá rõ ràng. Theo báo cáo của Cơ quan nghiên cứu quốc hội Mỹ mới cập nhật gần đây, Nga trong những năm qua đã mở rộng đáng kể tầm ảnh hưởng quân sự của mình khi “thành lập các bộ chỉ huy, các lữ đoàn Bắc Cực mới, cải tạo các sân bay và cơ sở hạ tầng khác, cảng nước sâu, các căn cứ quân sự mới dọc theo bờ biển, thiết lập hệ thống phòng không và tên lửa bờ biển, radar cảnh báo sớm và nhiều thứ khác dọc theo đường bờ biển Bắc Cực”.

Trung Quốc cũng đã tham gia vào lĩnh vực này khi triển khai các tàu phá băng tới khu vực, thiết lập các trạm nghiên cứu ở Iceland và Na Uy và được cho là đang xem xét triển khai tàu ngầm tới Bắc Cực như một biện pháp răn đe chống lại cuộc tấn công hạt nhân.

Và Mỹ cũng đã tăng cường sự hiện diện quân sự ở Bắc Cực, khôi phục lại Hạm đội 2 thực hiện các hoạt động Bắc Đại Tây Dương và Bắc Cực, khởi xướng các hoạt động tự do hàng hải ở vùng biển Bắc Cực, triển khai máy bay ném bom B1-B tới Na Uy và vận động các nước NATO tăng cường quân đội các nước triển khai tới khu vực.

Sự gia tăng hoạt động của các siêu cường nhằm tìm kiếm sự thịnh vượng, quyền lực và an ninh xuất phát từ hai yếu tố.

Nguyên nhân đầu tiên là do mong muốn cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên rộng lớn của khu vực. Tốc độ tan băng trên biển ngày càng nhanh đang mở ra các tuyến đường biển mới tại khu vực và kéo theo khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên khổng lồ tại đây tăng lên. Và những nguồn tài nguyên này thực sự vô cùng lớn.

Ba ông lớn Mỹ-Nga-Trung đưa Bắc Cực vào tầm ngắm: Chiến tranh Lạnh lạnh nhất có thể nóng trở lại! - Ảnh 1.

Sự hiện diện của Nga ở Bắc Cực. Ảnh: CSIS

Nhiều nghiên cứu khác nhau cho thấy Bắc Cực chứa khoảng 22% tài nguyên nhiên liệu hóa thạch chưa được khám phá của thế giới, với khoảng 90 tỷ thùng dầu và 1.670 nghìn tỷ khối khí tự nhiên nằm bên dưới vùng biển quốc tế đang tranh chấp. Ngay cả khi những ước tính này không chính xác thì không thể phủ nhận rằng Bắc Cực sở hữu một trữ lượng dầu và khí đốt lớn nhất thế giới chưa được khai thác. Cũng chẳng ai nghi ngờ rằng các quốc gia trong và ngoài khu vực đều muốn tiếp cận và khai thác các nguồn dự trữ này.

Tuy nhiên, có lẽ nguyên nhân cơ bản nhất cho những ganh đua ngày càng tăng ở Bắc Cực chỉ đơn giản là sự cạnh tranh giữa các siêu cường tại một không gian mà các bên đều nhận định mang ý nghĩa ngày càng quan trọng đối với lợi ích quốc gia của mình. Nói cách khác, chúng là hệ quả của sự xung đột giữa các tầm nhìn về Bắc Cực của các cường quốc Bắc Cực và “gần Bắc Cực” gồm Mỹ, Nga và Trung Quốc.

Chiến tranh Lạnh lạnh nhất có thể nóng trở lại

Báo cáo Chiến lược Bắc Cực gần đây nhất của Bộ Quốc phòng Mỹ tóm tắt ngắn gọn tầm nhìn về Bắc Cực của nước này, nêu bật cả lợi ích của Mỹ ở Bắc Cực và những mối đe dọa đối với những lợi ích đó.

Trong số các lợi ích chính của bản báo cáo chỉ ra là bảo vệ chủ quyền của Mỹ và các đồng minh của nước này; duy trì tính linh hoạt cho việc dự đoán quyền lực toàn cầu; đảm bảo tự do hàng hải và hàng không; và duy trì trật tự khu vực dựa trên các quy tắc đảm bảo sự tiếp tục quyền tiếp cận Bắc Cực cho các mục đích dân sự, thương mại và quân sự hợp pháp.

Các mối đe dọa chính cho những lợi ích này được xác định là Nga và Trung Quốc, cả hai đều được coi là “theo đuổi các hoạt động và tăng cường khả năng ở Bắc Cực có thể gây nguy cơ rủi ro cho Mỹ” và “thách thức trật tự dựa trên luật lệ ở Bắc Cực”.

Trong khi bản báo cáo chỉ ra Nga đang nỗ lực điều chỉnh việc đi lại trên Tuyến đường Biển Bắc, một tuyến đường biển quan trọng nằm trong vùng biển Bắc Cực ngoài khơi bờ biển phía Bắc của nước Nga.

Trung Quốc được mô tả là “đang cố gắng thiết lập vai trò ở Bắc Cực theo những cách có thể làm suy yếu các quy tắc và chuẩn mực quốc tế”.

Báo cáo cũng bày tỏ lo ngại rằng các hoạt động của hai quốc gia này ở Bắc Cực có nguy cơ làm suy yếu "các mục tiêu chiến lược của Mỹ liên quan đến cuộc ganh đua giữ Mỹ với Trung Quốc và Nga ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và Châu Âu".

Moscow cũng đã công bố công khai cả lợi ích và nhận thức về mối đe dọa đối với Bắc Cực. Vào ngày 6/3/2020, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã phê duyệt “Các nguyên tắc cơ bản của Chính sách Nhà nước Liên bang Nga ở Bắc Cực đến năm 2035”.

Tài liệu mới này xác định các lợi ích, mục tiêu và chiến lược của Nga ở Bắc Cực trong 15 năm tới. Trong số các điểm nổi bật của tài liệu là việc xác định Bắc Cực là nguồn tăng trưởng kinh tế chính của Nga, việc dán nhãn Tuyến đường Biển Bắc là “hành lang giao thông quốc gia mang tính cạnh tranh toàn cầu” và việc xác định rõ ràng “chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ” của Nga là lợi ích quốc gia hàng đầu ở khu vực Bắc Cực.

Tài liệu cũng xác định các mối đe dọa chính đối với những lợi ích này: “Một số quốc gia” cố gắng sửa đổi các quy định đơn phương của các điều ước quốc tế điều chỉnh hoạt động kinh tế và các hoạt động khác ở Bắc Cực, “một số quốc gia” cản trở hoạt động kinh tế hoặc các hoạt động khác của Nga ở Bắc Cực, và sự hiện diện quân sự ngày càng tăng và các hoạt động của NATO trong khu vực.

Và sau đó là Trung Quốc. Vào tháng 1/2018, Trung Quốc đã đưa ra Chính sách Bắc Cực của mình, trong đó tuyên bố rằng Trung Quốc là một quốc gia "Cận Bắc Cực". Tài liệu này kêu gọi sự tham gia nhiều hơn của Bắc Kinh vào việc phát triển các tuyến vận tải biển ở Bắc Cực như một phần của cái gọi là “Con đường Tơ lụa vùng Cực”, mở rộng “thăm dò và khai thác tài nguyên” trong khu vực và vai trò lớn hơn của Trung Quốc trong các diễn đàn khu vực.

Trung Quốc cũng hình dung ra vai trò lớn hơn của quân đội nước này trong việc đảm bảo các lợi ích hai cực của Bắc Kinh. Nói một cách đơn giản, Trung Quốc tự nhận nước mình là một bên tham gia tích cực và liên quan chính trong các vấn đề ở Bắc Cực. Nước này cũng nhận ra rằng họ cần phải phát triển các khả năng dự báo sức mạnh gồm lực lượng, cơ sở hạ tầng căn cứ v.v... để có thể thực hiện sứ mệnh Bắc Cực.

Theo tạp chí NI, những tầm nhìn này rõ ràng là không thích hợp. Và mặc dù tồn tại các cách thức để giải quyết các vấn đề tranh chấp trong các diễn đàn quản trị khu vực như Hội đồng Bắc Cực, nhưng các vấn đề này sẽ không được giải quyết hay thương lượng. Thay vào đó, khi các lợi ích kinh tế và địa chính trị ngày càng lớn, sự va chạm của những quan điểm đối lập có khả năng tạo ra nhiều xích mích, tranh cãi hơn và thậm chí có thể là một sự thù địch hoàn toàn.

Khi điều này xảy ra và cuộc Chiến tranh Lạnh lạnh nhất có thể trở nên nóng trở lại thì các vị Tổng thống Joe Biden, Vladimir Putin và Chủ tịch Tập Cận Bình cần phải ghi nhớ cách thức các nước sẽ phản ứng dựa trên tầm nhìn về Bắc Cực của từng quốc gia trong những năm tới.

Đọc thêm về:

    Đọc báo mới, xem an ninh quốc phòng tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên