Afghanistan thời Taliban 2.0: Phương Tây mất vị thế - Nga, Trung Quốc sẽ "thuận nước đẩy thuyền"?

Đại sứ Nguyễn Quang Khai |
Afghanistan thời Taliban 2.0: Phương Tây mất vị thế - Nga, Trung Quốc sẽ "thuận nước đẩy thuyền"?
Afghanistan thời Taliban 2.0: Phương Tây mất vị thế - Nga, Trung Quốc sẽ "thuận nước đẩy thuyền"?

Mặc dù còn hết sức phức tạp, nhưng tình hình Afghanistan đang phát triển theo chiều hướng tích cực. Nhiều dấu hiệu cho thấy Taliban trở lại cầm quyền với bộ mặt mới.

Ngày 15/8/2021, sau các cuộc tấn công thần tốc, Taliban đã chiếm được Thủ đô Kabul. Quân đội chính phủ đầu hàng vô điều kiện. Tổng thống Ashraf Ghani đã chạy trốn khỏi đất nước. Mỹ và đồng minh phương Tây đang tiến hành một cuộc di tản ồ ạt các nhà ngoại giao và công dân của mình khỏi Afghanistan.

Taliban tuyên bố sẽ khôi phục thể chế "Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan" và đang tham vấn với các phe phái, kể cả một số thành viên của chính quyền cũ để thành lập chính phủ mới. Có thể nói, cuộc chiến tranh kéo dài 20 năm của Mỹ đã kết thúc.

MỸ, PHƯƠNG TÂY ĐANG MẤT VỊ THẾ Ở AFGHANISTAN

Mục đích của Mỹ và phương Tây phát động cuộc chiến tranh ở Afghanistan là nhằm tiêu diệt Taliban, xây dựng một chính quyền dân chủ theo kiểu phương Tây thân Mỹ. Nay chính phủ của Tổng thống Ashraf Ghani được họ ủng hộ đã sụp đố, Taliban giành lại chính quyền, thì vai trò của Mỹ và phương Tây ở Afghanistan không còn nữa.

Trước đây, khi có một lực lượng quân đội lớn, kiểm soát được tình hình và các thể chế chính trị ờ Afghanstan, Mỹ và phương Tây đã không những không giải quyết được vấn đề gì mà còn tàn phá đất nước này, thì bây giờ là người thua trận rút đi trong hỗn loạn thì họ sẽ không thể làm gì được nữa.

Trong tương lai, ai là người giúp Taliban xây dựng được chính quyền, ổn định được tình hình thì người đó sẽ đóng vai trò trên chính trường Afghanistan. Mỹ và phương Tây đến nay vẫn hoàn toàn không có một chiến lược nào đối với Afghanistan sau khi rút quân ngoài việc tập trung di tản các nhà ngoại giao và công dân của mình.

Một ngày sau khi chính quyền Kabul sụp đổ, Tổng thống Mỹ J. Biden đã phát biểu cam kết "không lặp lại những sai lầm mà Mỹ đã mắc phải trong quá khứ, khi đưa quân tham gia chiến đấu vô thời hạn ở nước ngoài trong một cuộc xung đột không vì lợi ích quốc gia của nước Mỹ."

Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Anh Ben Wallace đã khẳng định, trong bất kỳ trường hợp nào các lực lượng Anh cũng sẽ không trở lại chiến đấu với các chiến binh ở Afghanistan. Như vậy, có thể nói vai trò của Mỹ và phương Tây ở Afghanistan đã chấm hết.

Vai trò chính trong việc giúp đỡ giải quyết các vấn đề hậu chiến, ngăn chặn dòng người tỵ nạn, ổn định tình hình, tái thiết... ở Afghanistan giờ đây không thể thuộc về ai khác ngoài các quốc gia nằm sát bên cạnh như Trung Quốc mạnh nhất về kinh tế, Pakistan vốn có mối quan hệ truyền thống với Taliban, cũng như Nga, Iran và các nước Trung Nam Á. Chiếc bánh Afghanistan đang được chia không có phần của Mỹ và phương Tây.

Afghanistan thời Taliban 2.0: Phương Tây mất vị thế - Nga, Trung Quốc sẽ thuận nước đẩy thuyền? - Ảnh 1.

Ảnh minh họa

MỸ, CHÂU ÂU LO NGẠI NGA VÀ TRUNG QUỐC TĂNG CƯỜNG ẢNH HƯỞNG

Ngày 16/8/2021, nghị viện châu Âu (EP) đã họp phiên khẩn cấp bàn về tình hình Afghanistan và ra tuyên bố chung nêu rõ cần phải có một chiến lược phát triển mới cho Afghanistan và toàn bộ khu vực sau khi Mỹ và đồng minh NATO rút quân.

Phát biểu tại Hội nghị, Cao ủy Chính sách Đối ngoại Liên minh châu Âu Josep Borrell đã thừa nhận những gì đã xảy ra ở Afghanistan là một thảm họa không chỉ đối với người dân Afghanistan mà còn đối với các giá trị và uy tín của phương Tây.

Việc Mỹ và đồng minh rút quân đã để lại một khoảng trống về quyền lực tại Afghanistan. Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) tỏ lo ngại Bắc Kinh và Moscow tới đây sẽ tìm cách lấp khoảng trống chính trị để tăng cường và mở rộng ảnh hưởng của họ ở quốc gia Hồi giáo này.

Ngày 19/8/2021, phát biểu tại cuộc họp khẩn cấp của Ủy ban đối ngoại và phát triển Nghị viện châu Âu (EP), ông J. Borrell cho rằng, việc Taliban trở lại nắm quyền ở Kabul là "cơ hội mới" để Trung Quốc, Nga và một số quốc gia khác ở khu vực "mở rộng ảnh hưởng" ở Afghanistan và Trung Á.

Ông Borrell kêu gọi EU hợp tác chặt chẽ với Mỹ, để đạt được một cách tiếp cận thống nhất "không cho phép Nga và Trung Quốc kiểm soát tình hình ở Afghanistan và trở thành người bảo trợ cho Kabul trong bối cảnh Bắc Kinh và Moscow đang bắt đầu các bước đi ngoại giao với Taliban."

Afghanistan thời Taliban 2.0: Phương Tây mất vị thế - Nga, Trung Quốc sẽ thuận nước đẩy thuyền? - Ảnh 2.

Ảnh minh họa: AP

TRUNG QUỐC VÀ NGA NHANH CHÓNG TIẾP CẬN CHÍNH QUYỀN TALIBAN

Chỉ hai ngày sau khi Taliban chiếm Kabul, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã tổ chức điện đàm nêu rõ : "Trong tình hình thay đổi hiện nay ở Afghanistan, Nga và Trung Quốc cần tăng cường quan hệ và hợp tác chiến lược để bảo về lợi ích hợp pháp của Trung Quốc và Nga ở Afghanistan."

Khác với các nước phương Tây, trong khi thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với chính quyền của Tổng thống Ashraf Ghani, coi Taliban là tổ chức khủng bố, Nga và Trung Quốc vẫn duy trì các mối liên hệ với các nhà lãnh đạo Taliban.

Mới đây nhất, trong khi Mỹ và các nước phương Tây vội vàng đóng cửa Đại sứ quan và sơ tán các nhà ngoại giao của mình, thì Nga và Trung Quốc vẫn giữ nguyên bộ máy của Đại sứ quán và tiếp tục hoạt động bình thường tại Kabul. Đặc biệt, Taliban cam kết bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các nhà ngoại giao Nga và Trung Quốc.

Đồng thời, Moscow và Bắc Kinh đã gửi đi các thông điệp tích cực đối với chính quyền mới tại Kabul. Liên bang Nga coi Taliban là đối tác dễ nói chuyện hơn so với chính quyền cũ. Trong khi đó, Trung Quốc tuyên bố Taliban sẽ đưa đất nước phát triển đúng hướng và sẵn sàng công nhận chính phủ mới sau khi được thành lập.

Trung Quốc: Khác với Mỹ và phương Tây, Trung Quốc chủ trương sử dụng chiến lược "sức mạnh mềm" dựa trên sự phát triển các mối quan hệ kinh tế nhằm nâng cao vị thế và tăng cường ảnh hưởng của mình tại Afghanistan.

Năm 1996, khi Taliban lần đầu tiên lên nắm quyền ở Afghanistan, Trung Quốc đã không công nhận và đóng cửa Đại sứ quán của mình ở Kabul. Bây giờ, khi Taliban trở lại cầm quyền, Bắc Kinh đã phản ứng hoàn toàn khác.

Trong tình thế không thể đảo ngược, chính quyền của Tổng thống Ashraf Ghani không thể đứng vững, hai tuần trước khi Taliban chiếm Kabul, Trung Quốc đã tiếp một phái đoàn cấp cao của Taliban do Mullah Baradar Akhund dẫn đầu, cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Bắc Kinh trong quan hệ với chính quyền mới tại Kabul.

Thời kỳ Taliban cầm quyền (1996-2001), Trung Quốc không quan tâm đến Afghanistan. Những năm gần đây, sau những bước phát triển mạnh mẽ, trở thành cường cường quốc số một ở châu Á và nền kinh tế lớn thứ hai thế giới với tổng thu nhập quốc nội lên tới 16,64 nghìn tỷ USD, Trung Quốc bắt đầu mở rộng tầm nhìn của mình ra thế giới, trước mắt là những nước láng giềng.

Trong việc khôi phục con đường Tơ lụa hay còn gọi là sáng kiến "Một Vành đai, Một Con đường" nhằm thiết lập một hành lang kinh tế xuyên Á-Âu kết nối với các quốc gia Tây Nam Á chạy qua Afghanistan, Trung Quốc rất coi trọng quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại với chính quyền mới ở Kabul. Quan hệ với Taliban, Trung Quốc có nhiều cơ hội để trở thành nhà đầu tư lớn nhất và sẵn sàng tài trợ cho việc khôi phục các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng ở Afghanistan.

Về phần mình, Taliban mô tả Trung Quốc là một "quốc gia thân thiện" và hoan nghênh Bắc Kinh tham gia vào công cuộc tái thiết và phát triển ở Afghanistan. Người phát ngôn của Taliban, Suhail Shaheen, cam kết sẽ đảm bảo an toàn cho các khoản đầu tư của Trung Quốc ở Afghanistan.

Nhu cầu viện trợ kinh tế và đầu tư vào cơ sở hạ tầng của Afghanistan sẽ là "con át chủ bài" của Bắc Kinh trong việc duy trì an ninh lãnh thổ của mình.

Quan hệ tốt với Taliban, Trung Quốc sẽ ngăn cản được Afghanistan cho phép Phong trào Hồi giáo Đông Turkestan (ETIM), phong trào của người Duy Ngô Nhĩ ly khai đòi độc lập cho vùng Tân Cương có chung biên giới với Afghanistan, được chính quyền Afghanistan trước đây chứa chấp. Taliban đã khẳng định không cho phép người Duy Ngô Nhĩ sử dụng Afghanistan làm căn cứ tiến hành các hoạt động nhằm vào khu tự trị Tân Cương.

Afghanistan thời Taliban 2.0: Phương Tây mất vị thế - Nga, Trung Quốc sẽ thuận nước đẩy thuyền? - Ảnh 4.

Phương Tây lo ngại Nga, Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại Afghanistan sau khi Taliban thắng thế

Nga: Khác các nước phương Tây, Nga đã không sơ tán các nhà ngoại giao khỏi Kabul và ngay sau khi chiếm được Thủ đô, Taliban đã đưa một đội quân tinh nhuệ đến bảo vệ an ninh cho tòa Đại sứ quán Nga và tuyên bố: "Không một sợi tóc nào được phép rơi khỏi đầu các nhà ngoại giao Nga".

Mặc dù coi Taliban là tổ chức khủng bố và bị cấm ở Nga, nhưng Moscow vẫn có mối liên hệ với các thủ lĩnh của Taliban. Cuối tháng 7/2021, sau cuộc hội đàm với Taliban ở Moscow, Ngoại trưởng Nga S. Lavrov đã gọi các nhà lãnh đạo của phong trào này là "những người lành mạnh có trách nhiệm."

Ngày 17/8/2021, Đại sứ Nga tại Kabul Dmitry Zhirnov là đại sứ nước ngoài đầu tiên đã đến gặp điều phối viên của Phong Taliban để thảo luận quan hệ hai nước. Bộ Ngoại giao Nga cũng thông báo rằng họ đã thiết lập các cuộc tiếp xúc làm việc với đại diện của các cơ quan chức năng mới ở Afghanistan.

Afghanistan thời Taliban 2.0: Phương Tây mất vị thế - Nga, Trung Quốc sẽ thuận nước đẩy thuyền? - Ảnh 5.

Nga quan tâm đến an ninh biên giới phía Nam của mình và các quốc gia thành viên thuộc Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) gồm các nước cộng hòa Liên Xô cũ: Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Armenia và Belarus, ngăn chặn buôn bán ma túy và đưa các phần tử khủng bố vào lãnh thổ các quốc gia này.

Đồng thời, Moscow đang tìm cách thiết lập quan hệ chính thức với chính quyền Taliban để mở rộng ảnh hưởng của mình ở Trung Nam Á.

Về phần mình, Taliban cũng đã gửi đi nhiều tín hiệu tích cực đến Moscow. Họ tuyên bố mong muốn quan hệ tốt đẹp với Nga, coi Nga là đối tác rất quan trọng, đồng thời khẳng định không có kế hoạch gây ra bất cứ vấn đề gì cho các nước láng giềng Trung Á, kiên quyết chống khủng bố IS và sẵn sàng thảo luận về cơ cấu chính phủ mới với sự tham gia của đại diện các phe phái, kể cả các thành viên của chính quyền cũ.

Mặc dù còn hết sức phức tạp, nhưng tình hình Afghanistan đang phát triển theo chiều hướng tích cực. Nhiều dấu hiệu cho thấy, Taliban trở lại cầm quyền với bộ mặt mới. Một nước Afghanistan hòa bình, ổn định sẽ là lợi ích không chỉ của người dân Afghanistan mà còn là lợi ích của tất cả các nước trong khu vực cũng như trên toàn thế giới.

Tất cả các nước trong cộng đồng quốc tế đều phải có trách nhiệm đóng góp vào việc giải quyết các hậu quả của cuộc chiến, trước mắt là ngăn chặn thảm họa nhân đạo, làn sóng người tỵ nạn và sau đó là xây dựng lại đất nước Afghanistan bị chiến tranh tàn phá./.

* Tiêu đề bài viết do tòa soạn đặt lại.

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980
      Chính sách bảo mật

      Chat với tư vấn viên